Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Thực trạng triển khai công tác phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

2.1. Khái quát về Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I

Trung tâm Lưu trữ quốc gia I là tổ chức sự nghiệp thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước có chức năng trực tiếp quản lý, thực hiện hoạt động lưu trữ đối với tài liệu lưu trữ thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và trụ sở làm việc đặt tại Thành phố Hà Nội. [21]

2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I

Năm 1917, Albert Saraut sang Đông Dương nhậm chức Toàn quyền lần thứ hai, giải quyết tiếp công việc của Toàn quyền Roume đặt ra từ năm 1916 về công tác lưu trữ là: đề nghị Viện Hàn lâm Văn bia và Văn chương của Pháp (Académie des Inscriptions et Belles – LeTTtres) cử một chuyên gia là cựu sinh viên của Trường Lưu trữ Cổ tự học (Ecole nationale des Chartes) sang Đông Dương nghiên cứu về công tác lưu trữ, chuẩn bị cho việc thành lập Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương.

Tháng 6 – 1917, Paul Boudet, người đã tốt nghiệp Trường Lưu trữ Cổ tự học của Pháp được cử sang Đông Dương để nghiên cứu, điều tra về công tác lưu trữ.

Ngày 04 tháng 9 năm 1962 Thủ Tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng đã ký Nghị định số 102/CP thành lập Cục Lưu trữ trực thuộc Phủ Thủ tướng, trong đó ý 2, điều 2 quy định Cục Lưu trữ trực thuộc Phủ Thủ tướng “Trực tiếp quản lý Kho Lưu trữ TW của Đông Dương ở Hà Nội do Bộ Văn Hóa bàn giao”.

Từ đây Kho Lưu trữ TW của Đông Dương ở Hà Nội trở thành Kho Lưu trữ TW thuộc Cục Lưu trữ Phủ Thủ tướng. Kho Lưu trữ TW lấy ngày 04 tháng 9 năm 1962 làm ngày thành lập.

Ngày 08 tháng 8 năm 1988, Chủ tịch Hội Đồng Bộ trưởng ký Quyết định số 223/QĐ-CT cho phép đổi tên các Kho Lưu trữ nhà nước TW ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh thành các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia.

Ngày 06 tháng 9 năm 1988, Cục Trưởng Cục Lưu trữ nhà nước ký Quyết định số 385/QĐ-TC thực hiện việc đổi tên các Kho Lưu trữ TW thành các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia (theo QĐ số 223/QĐ-CT ngày 08 tháng 8 năm 1988 của Chủ tịch Hội Đồng Bộ trưởng). Như vậy, ngày 06 tháng 9 năm 1988 Kho Lưu trữ TW ở Hà Nội chính thức trở thành Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I. [17]

2.1.2. Nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.1.2.1. Nhiệm vụ, quyền hạn

Trực tiếp quản lý tài liệu lưu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân: Tài liệu lưu trữ thời kỳ phong kiến; Tài liệu lưu trữ tiếng pháp xứ Bắc Kỳ thời kỳ Pháp thuộc; Tài liệu lưu trữ của chính quyền thân Pháp ở trong vùng tạm bị chiếm từ 1946 đến năm 1954; Các tài liệu khác được giao quản lý.

Thực hiện các hoạt động lưu trữ: Sưu tầm, bổ sung tài liệu lưu trữ, tư liệu lưu trữ đối với các phông, sưu tập thuộc phạm vi trực tiếp quản lý của Trung tâm; Phân loại, chỉnh lý, xác định giá trị tài liệu lưu trữ; Thực hiện các biện pháp bảo vệ, bảo quản an toàn tài liệu lưu trữ: sắp xếp, vệ sinh tài liệu trong kho; khử trùng, khử axit, tu bổ, phục chế, số hóa tài liệu và các biện pháp khác; Xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu, hệ thống công cụ thống kê, tra cứu tài liệu lưu trữ; Tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ bảo quản tại Trung tâm;

• Ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào thực tiễn công tác của Trung tâm.
• Quản lý người làm việc, cơ sở vật chất kỹ thuật, vật tư, tài sản và kinh phí của Trung tâm theo quy định pháp luật và phân cấp của Cục trưởng.
• Thực hiện các dịch vụ công và dịch vụ lưu trữ theo quy định pháp luật và quy định của Cục trưởng.
• Thực hiện các nhiệm vụ khác do Cục trưởng giao. [21]

2.1.2.2. Cơ cấu tổ chức

• Lãnh đạo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I

Trung tâm Lưu trữ quốc gia I hiện có 01 Giám đốc và 01 Phó Giám đốc:

Giám đốc Trung tâm do Cục trưởng bổ nhiệm, miễn nhiệm, chịu trách nhiệm trước Cục trưởng về toàn bộ hoạt động của Trung tâm. Giám đốc Trung tâm quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức thuộc Trung tâm. Các Phó Giám đốc Trung tâm do Cục trưởng bổ nhiệm, miễn nhiệm theo đề nghị của Giám đốc và chịu trách nhiệm trước Giám đốc về lĩnh vực công tác được phân công phụ trách. [21] Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

• Các phòng chức năng

Sau khi thực hiện việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Trung tâm từ 8 phòng sáp nhập thành 3 phòng là:

1. Phòng Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ
2. Phòng Xử lý nghiệp vụ
3. Phòng Hành chính – Tổng hợp

Thực tiễn chứng minh rằng, bất cứ cơ quan nào dù lớn hay nhỏ, khi thực hiện chức năng, nhiệm của mình đều cần đến tài liệu lưu trữ làm căn cứ để giải quyết những công việc cụ thể hoặc tìm ở đấy những thông tin cần thiết và đáng tin cậy để phục vụ cho việc nghiên cứu, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm công tác, chủ trương, chính sách, đề ra các quyết định về quản lý, giáo dục truyền thống yêu nước. [17,21 ]

2.2. Thành phần, nội dung tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.2.1. Thành phần

Hiện nay, trung tâm Lưu trữ quốc gia I đang bảo quản 54 phông, nhiều sưu tập tài liệu thời kỳ thuộc Pháp (1858 – 1954), phản ánh nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội Việt Nam dưới chính quyền thuộc địa. Khối tài liệu này có giá trị đặc biệt đối với các nhà nghiên cứu lịch sử, giúp tái hiện chân thực bức tranh về giai đoạn đầy biến động này.

Thành phần tài liệu tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I bao gồm các văn bản hành chính, pháp luật, tài chính, quy hoạch xây dựng, giáo dục, y tế và một số loại tài liệu đặc thù khác như bản đồ, hình ảnh tư liệu. Trong số đó, phần lớn các văn bản được viết bằng tiếng Pháp, một số ít bằng tiếng Việt hoặc song ngữ, phản ánh sự ảnh hưởng sâu sắc của chính quyền thực dân đối với hệ thống hành chính và xã hội Việt Nam.

Khối tài liệu hành chính

• Khối tài liệu hành chính có khoảng 60 phông, sưu tập tài liệu gồm:

Tài liệu của Phủ Toàn quyền Đông Dương (1887-1945) (Gouvernement général de l’Indochine), của các Cơ quan trực thuộc Phủ Toàn quyền Đông Dương, của các cơ quan chuyên môn của Đông Dương, như: Nha Tài chính Đông Dương (1899-1945) (La Direction des Finances), Sở Kiểm tra Tài chính Đông Dương (1899-1945) (Le Service du Contrôle financier de l’Indochine), Sở Địa dư Đông Dương (1840-1940) (Le Service Géogra- phique de l’Indochine), Nha Thương chính (Thuế quan) Đông Dương (1888-1919) (La Direction des Douanes et Régies de l’Indochine), Sở Trước bạ, Tài sản và Tem Đông Dương (1890-1943) (Le Service de l’Enregistrement, des Domaines et du Timbre de l’Indochine), Nha Lưu trữ và Thư viện Đông Dương (1906-1945) (La Direction des Archives et Bibliothèque de l’Indochine)… Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Tài liệu của Phủ Thống sứ Bắc kỳ (1886-1945) (La Résidence supérieure au Tonkin), của các cơ quan Chuyên môn của Bắc Kỳ, như: Sở Địa chính Bắc kỳ (1898-1954) (Le Service du Cadastre et de la Topographie du Tonkin), Sở Học chính Bắc Kỳ (1886-1941) (Le Service de L’Enseignement du Tonkin), Nha Y tế Bắc kỳ (1885-1926) (La Direction locale de la Santé du Tonkin).

Tài liệu của 12 toà công sứ các tỉnh ở Bắc kỳ và Tòa Đốc lý Tp. Hà Nội, một số toà công sứ như: Toà Đốc lý Hà Nội (1886-1945) (La Mairie de la ville de Hanoi), Tòa Công sứ Bắc Giang (1898-1933) (La Résidence de Bắc Giang), Tòa Công sứ Bắc Ninh (1818-1924) (La Résidence de Bắc Ninh), Tòa Công sứ Hà Đông (1882-1928) (La Résidence de Hà Đông)…

Tài liệu giai đoạn 1945-1954 gồm có một số phông như: Toà Thị chính Hà Nội (1947-1954), Phủ Thủ hiến Bắc Việt (1947-1954), Sở Học chính Bắc Việt (1905- 1954), Sở Thông tin tuyên truyền Bắc Việt (1946-1954)… [21]

• Khối tài liệu kỹ thuật trước 1945

Tài liệu thuộc các công trình kiến trúc khu vực Miền Bắc, nhất là ở Hà Nội gồm có tài liệu về các dinh thự là trụ sở làm việc của các cơ quan, công sở từ thời Pháp và tư dinh của một số quan chức cao cấp của Pháp như:

• Dinh của Phủ Toàn quyền Đông Dương (Phủ Chủ tịch hiện nay); + Phủ Thống sứ Bắc Kỳ (Nhà khách của Chính phủ hiện nay);
• Nhà hát Thành phố Hà Nội (Nhà hát Lớn hiện nay) ;
• Nha Tài chính Đông Dương (Bộ Ngoại giao hiện nay) ;
• Trường Đại học Đông Dương (Đại học Quốc gia và Đại học Dược hiện nay);
• Trường Trung học Trưng Vương (hiện nay vẫn là Trường THCS Trưng Vương);
• Bảo tàng của Trường Viễn Đông Bác cổ ( Bảo tàng Lịch sử Việt Nam hiện nay);
• Sở Bưu điện Bờ Hồ ( Bưu điện Hà Nội hiện nay)…

Tài liệu về các công trình thuỷ lợi ở các tỉnh miền Bắc, miền Trung và Nam Bộ như :

• Hệ thống thuỷ nông Hà Đông – Phủ Lý;
• Hệ thống thuỷ nông sông Cầu;
• Hệ thống thuỷ nông Liễn Sơn;
• Hệ thống thuỷ nông Bắc và Nam Thái Bình;
• Hệ thống thuỷ nông Kẻ Sặt Hưng Yên;
• Công trình Đập Đáy;
• Hệ thống thuỷ nông Sông Mã;
• Hệ thống thuỷ nông Bắc Nghệ An;
• Hệ thống thuỷ nông Bắc, Tây và Nam Vinh;
• Hệ thống thuỷ nông Sông Chu;
• Hệ thống thuỷ nông Cẩm Xuyên Nghệ Tĩnh;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Quảng Trị;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Tuy Hoà;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Quảng Ngãi;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Bến Tre;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Sóc Trăng;
• Hệ thống thuỷ nông ở tỉnh Bạc Liêu;
• Hệ thống thuỷ nông ở Tỉnh Hà Tiên…

Tài liệu về các công trình giao thông chủ yếu là các cầu trên các tuyến đường miền Bắc, cầu bắc qua sông, đường sắt, cảng, sân bay như: Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

• Các cầu trên quốc lộ số 1 (Hà Nội – Mục Nam Quan – Đò Lèn);
• Các cầu trên quốc lộ số 2 (Hà Nội – Phú Đoan – Tuyên Quang – Hà Giang);
• Các cầu trên quốc lộ số 3 (Hà Nội – Thái Nguyên – Chợ Mới – Bắc Kạn);
• Các cầu trên quốc lộ số 3b (Phú Thông – Chợ Rã);
• Các cầu trên quốc lộ số 4 (Đình Lập – Ngũ Ngọc, Lạng Sơn – Lung Phai);
• Các cầu trên quốc lộ số 6 (Hà Nội – Hoà Bình – Sơn La – Mộc Châu);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 10 (Hoành Mô – Tiên Yên – Biểu Nghi – Hải Phòng);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 11 (Hà Nội – Phú Thọ, Phủ Đoạn – Lục An Châu);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 11b (Hoà Bình – Lạc Thuỷ – Gián Khẩu – Nho Quan);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 13 (Đình Lập – Thái Nguyên – Tuyên Quang -Yên Báy);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 14 (Hải Phòng – Đồ Sơn);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 15 (Lào Kay – Bát Sát – Việt Trì – Yên Báy);
• Các cầu trên đường liên tỉnh số 18 (Bắc Ninh – Yên Lập – Tiên Yên);
• Cầu Long Biên;
• Sân Bay Bạch Mai;
• Sân Bay Gia Lâm;
• Cảng Hải Phòng;
• Đường Sắt tuyến Lạng Sơn – Sài Gòn ; Hải Phòng – Lào Kay ; Tân Ấp – Thà Khẹt… [21]

Trước tiên, khối tài liệu hành chính chiếm tỷ trọng lớn nhất trong số các phông tài liệu được lưu trữ. Các văn bản này do các cơ quan cai trị của Pháp tại Đông Dương ban hành, bao gồm Toàn quyền Đông Dương, Phủ Thống sứ Bắc Kỳ, Tòa Đốc lý Hà Nội, cũng như các Công sứ tại các tỉnh. Một mảng tài liệu khác có ý nghĩa đặc biệt là các hồ sơ liên quan đến quy hoạch đô thị và xây dựng. Những tài liệu này được lập bởi Sở Quy hoạch và Kiến trúc Hà Nội, Sở Công chính Đông Dương, ghi chép về các công trình kiến trúc lớn như cầu Long Biên, Nhà hát lớn Hà Nội, hệ thống đường sá, kênh đào và đê điều.

Một phần không thể không nhắc đến trong kho tài liệu thời kỳ Pháp thuộc là các bản đồ, sơ đồ và hình ảnh tư liệu. Những tư liệu này ghi lại hình ảnh thực tế về đời sống xã hội, các công trình kiến trúc, bản đồ hành chính và quân sự của Đông Dương. Bên cạnh các phông tài liệu, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I còn lưu giữ nhiều sưu tập đặc biệt, bao gồm sưu tập tài liệu về hoạt động của các tổ chức, hội đoàn thời thuộc địa, sưu tập báo chí, tài liệu cá nhân của một số nhân vật lịch sử quan trọng, cùng các sưu tập chuyên đề về quản lý đất đai, giao thông vận tải, công nghiệp và thương mại. Nhìn chung, tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I là một nguồn tư liệu vô cùng quý giá, giúp các nhà nghiên cứu và những người quan tâm hiểu rõ hơn về một giai đoạn lịch sử quan trọng của Việt Nam.

2.2.2. Nội dung Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Tài liệu thời kỳ Pháp thuộc là khối tài liệu vô cùng quan trọng bởi nó phản ánh quá trình khai thác thuộc địa, cai trị, … tại Đông Dương và Việt Nam nói riêng. Khối tài liệu này, có giá trị nổi bật về nội dung bởi những thông tin phong phú, phản ánh bao quát gần như toàn bộ lịch sử, đời sống kinh tế, xã hội, con người ở Việt Nam giai đoạn Pháp thuộc trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế,… Cụ thể như:

Đầu tiên, tài liệu hành chính chiếm tỷ trọng lớn nhất trong số các phông tài liệu được lưu trữ. Các văn bản này do các cơ quan cai trị của Pháp tại Đông Dương ban hành, bao gồm Toàn quyền Đông Dương, Phủ Thống sứ Bắc Kỳ, Tòa Đốc lý Hà Nội, cũng như các Công sứ tại các tỉnh. Bên cạnh đó, tài liệu tư pháp – pháp luật cũng là một phần quan trọng của kho lưu trữ. Các văn bản này bao gồm các bản án, nghị định, sắc lệnh từ Tòa Thượng thẩm Bắc Kỳ, Tòa án các cấp thời thuộc địa, cùng các hồ sơ pháp lý về tranh chấp đất đai, dân sự và hình sự. Trong lĩnh vực tài chính – kinh tế, khối tài liệu liên quan đến Ngân hàng Đông Dương, Sở Thuế trực thu Đông Dương, cùng nhiều văn bản về ngân sách, thuế quan, thương mại và đầu tư. Tài liệu này cung cấp thông tin về chính sách thuế của chính quyền Pháp, tình hình tài chính của Đông Dương, cũng như hoạt động của các công ty tư bản Pháp tại Việt Nam.

Một mảng tài liệu khác có ý nghĩa đặc biệt là các hồ sơ liên quan đến quy hoạch đô thị và xây dựng. Những tài liệu này được lập bởi Sở Quy hoạch và Kiến trúc Hà Nội, Sở Công chính Đông Dương, ghi chép về các công trình kiến trúc lớn như cầu Long Biên, Nhà hát lớn Hà Nội, hệ thống đường sá, kênh đào và đê điều. Chúng phản ánh sự phát triển đô thị của Việt Nam dưới sự ảnh hưởng của kiến trúc Pháp, cũng như các chính sách quy hoạch nhằm phục vụ lợi ích của chính quyền thực dân.

Một phần không thể không nhắc đến trong kho tài liệu thời kỳ Pháp thuộc là các bản đồ, sơ đồ và hình ảnh tư liệu. Những tư liệu này ghi lại hình ảnh thực tế về đời sống xã hội, các công trình kiến trúc, bản đồ hành chính và quân sự của Đông Dương. Chúng là những bằng chứng trực quan giúp tái hiện lại không gian đô thị, quá trình quy hoạch và sự thay đổi địa giới hành chính trong giai đoạn này. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Ngoài các tài liệu chính thức do chính quyền thuộc địa ban hành, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I còn lưu giữ nhiều sưu tập đặc biệt có giá trị. Những sưu tập này bao gồm tài liệu về hoạt động của các tổ chức, hội đoàn thời thuộc địa như Hội đồng kinh tế Đông Dương, Hội đồng dân biểu Bắc Kỳ, cũng như các phong trào công nhân, nông dân trong thời kỳ này. Các sưu tập báo chí, đặc biệt là những tờ báo bằng tiếng Pháp và tiếng Việt xuất bản trong thời kỳ Pháp thuộc, cũng cung cấp một nguồn tư liệu quan trọng về đời sống xã hội, quan điểm chính trị và các phong trào yêu nước. Bên cạnh đó, tài liệu cá nhân của một số nhân vật lịch sử quan trọng như các trí thức, quan lại, thương nhân thời kỳ này cũng góp phần giúp tái hiện bối cảnh lịch sử của Việt Nam dưới thời thuộc địa. Các sưu tập báo chí, đặc biệt là những tờ báo bằng tiếng Pháp và tiếng Việt xuất bản trong thời kỳ Pháp thuộc, cũng cung cấp một nguồn tư liệu quan trọng về đời sống xã hội, quan điểm chính trị và các phong trào yêu nước. Trong số đó, các tờ báo như “Đông Dương Tạp Chí”, “Trung Bắc Tân Văn”, “L’Annam Nouveau”, “L’Avenir du Tonkin” và “Le Courrier d’Haiphong” phản ánh sâu sắc các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa và tư tưởng thời kỳ này.

2.3. Đặc điểm, giá trị của tài liệu thời kỳ Pháp thuộc

2.3.1. Đặc điểm

Trong cuốn tạp chí Quản lý Nhà nước, số 5, 1996 với bài viết về Hệ thống văn bản quản lý ở Việt Nam thời kỳ Pháp thuộc, PGS.TS Vũ Thị Phụng tác giả rút ra một số đặc điểm chung của các tài liệu thời kỳ này, các tài liệu thời kỳ Pháp thuộc chủ yếu được soạn thảo bằng tiếng Pháp, phản ánh sự áp đặt ngôn ngữ của chính quyền thực dân. Tuy nhiên, một số văn bản song ngữ Pháp – Việt cũng được sử dụng trong các trường hợp cần phổ biến rộng rãi đến dân chúng, đặc biệt là trong các lĩnh vực tư pháp, giáo dục và thuế khóa. Hình thức trình bày của các tài liệu thời kỳ này phải tuân thủ chặt chẽ theo khuôn mẫu hành chính Pháp, với bố cục rõ ràng, có tiêu đề, số hiệu, ngày tháng, nơi ban hành và chữ ký của người có thẩm quyền. Nội dung của các tài liệu thời kỳ Pháp thuộc cũng phản ánh chính sách cai trị và quản lý của chính quyền thực dân Pháp, bao gồm các lĩnh vực như hành chính, tư pháp, giáo dục, y tế, thuế khóa và đất đai, …

2.3.2. Giá trị Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Tài liệu thời kỳ Pháp thuộc (1858–1954) không chỉ là nguồn sử liệu quý giá mà còn mang lại nhiều giá trị lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu và phát triển hiện nay.

Về mặt lý luận, các tài liệu này cung cấp cơ sở để phân tích và đánh giá các chính sách cai trị của thực dân Pháp trên nhiều lĩnh vực như hành chính, pháp luật, giáo dục, kinh tế và văn hóa. Chúng giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách thức tổ chức và vận hành của bộ máy chính quyền thuộc địa, cũng như tác động của nó đối với xã hội Việt Nam. Ngoài ra, việc nghiên cứu các tài liệu này còn góp phần vào việc phát triển các lý thuyết về quản lý nhà nước, chính sách công và lịch sử hành chính.

Về mặt thực tiễn, tài liệu thời kỳ Pháp thuộc là nguồn thông tin quý báu cho việc xây dựng và triển khai các chính sách hiện nay. Chúng cung cấp dữ liệu cụ thể về quy hoạch đô thị, hệ thống giao thông. Điều này được thể hiện rõ nét trong quá trình bảo quản và nâng cấp cơ sở của cầu Long Biên. Các nhà chức trách, đội thi công, … đã dựa vào khối tài liệu thời kỳ này để có thể bảo quản, nâng cấp cơ sở của cầu Long Biên. Bên cạnh đó, tài liệu này còn có giá trị trong việc tổ chức hành chính và các chính sách kinh tế, giúp các nhà hoạch định chính sách và quản lý có cơ sở để đưa ra quyết định phù hợp. Ngoài ra, các tài liệu này còn hỗ trợ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, kiến trúc và lịch sử của đất nước.

Như vậy, tài liệu thời kỳ Pháp thuộc không chỉ có giá trị trong việc nghiên cứu mà còn đóng vai trò thiết thực trong việc hoạch định và thực hiện các chính sách phát triển hiện nay. Việc bảo tồn và khai thác hiệu quả các tài liệu này là nhiệm vụ quan trọng để phục vụ cho sự phát triển bền vững của đất nước.

2.4. Tổ chức nhân sự làm công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I

• Bảng 1. Tổ chức nhân sự làm công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

Hiện nay nhân sự tại phòng phát huy giá trị tài liệu của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I gồm có 13 viên chức trong đó có 01 Trưởng phòng, 02 Phó phòng và 10 viên chức. Tất cả các cán bộ đều ở trình độ cử nhân trở lên trong đó 7 cán bộ có trình độ chuyên môn thạc sĩ. Các cán bộ làm việc tại đây đều đã có thâm niên trong công tác phát huy giá trị tài liệu. Các cán bộ tại đây, có thời gian công tác lâu, đội ngũ viên chức đều qua đào tạo cơ bản, nắm chắc về các quy trình nghiệm vụ. Song so với nguồn nhân lực trẻ các nhân sự trẻ ngày nay càng có sự nhạy bén, sáng tạo, dám đột phá, nắm bắt xu hướng thời đại nhanh hơn so với các thế hệ đi trước thì tuy đã bổ sung các nhân sự trẻ ở các bộ phận truyền thông cho việc quảng bá tài liệu nhưng tài liệu tại Trung tâm vẫn chưa tiếp cận được một cách hiệu quả hơn đối với giới trẻ.

2.5. Các hình thức phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.5.1. Thông báo giới thiệu tài liệu lưu trữ

Thông báo giới thiệu tài liệu lưu trữ là một hình thức giới thiệu tài liệu lưu trữ trên các phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử được áp dụng phổ biến tại các Lưu trữ lịch sử. Đây là một hình thức mang tính chủ động để giới thiệu thông tin cho các cơ quan, người nghiên cứu biết được những tài liệu lưu trữ đang được bảo quản tại Lưu trữ lịch sử.

Những tài liệu được công bố, giới thiệu góp phần phục vụ nhiệm vụ chính trị của đất nước và đóng vai trò quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đối với khoa học lịch sử, tài liệu lưu trữ được công bố, giới thiệu là nguồn sử liệu xác thực, đáng tin cậy nhằm xác minh, bổ sung một sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử và các lĩnh vực nghiên cứu khác.

Để bắt kịp với xu hướng phát triển của công nghệ và tiếp cận được với nhiều đối tượng độc giả nhằm phát huy tối đa công tác tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ, năm 2015 Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã xây dựng trang thông tin điện tử tổng hợp theo giấy phép số 173/GP-TTDT do Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cấp ngày 10 tháng 12 năm 2015. Cùng với đó, Trung tâm đã thiết lập các tài khoản mạng xã hội facebook, youtube, instagram,… với mục đích chia sẻ những thông tin, hoạt động của Trung tâm đến nhiều nhà nghiên cứu, độc giả và công chúng.

Trang fanpage của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I thường xuyên cập nhật những thông tin về sự kiện do chính Trung tâm tổ chức. Bên cạnh đó, page cũng thường đăng những bài viết do ban biên tập của Trung tâm viết để giới thiệu về các tài liệu, hồ sơ đang được lưu trữ tại Trung tâm cũng như các bài viết về các khâu nghiệp vụ trong lưu trữ.

• Ảnh 1. Trang fanpage Facebook của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I

So với các năm trước đây, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I đã quan tâm và chú trọng vào trang fanpage trên mạng xã hội Facebook. Hiện tại, fanpage của Trung tâm đã có khoảng 41.000 người quan tâm và nhấn nút theo dõi. Điều đó thể hiện rằng, công tác thông báo giới thiệu tài liệu tài liệu thông qua kênh truyền thông này đã đạt được hiệu quả nhất định. Bởi vào năm 2024, số người theo dõi trang fanpage mới chỉ có 37.000 người, trong đó đa số là người trong lĩnh vực lưu trữ nhưng năm nay số lượng người theo dõi đã tăng hơn 3000 người. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Bên cạnh đó, trên website của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I có một chuyên mục riêng là “Giới thiệu tài liệu – Nghiệp vụ” để công bố giới thiệu tài liệu lưu trữ.

• Ảnh 2.  Mục giới thiệu tài liệu lưu trữ trên trang thông tin điện tử của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I

Hiện nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã chủ động thực hiện việc giới thiệu tài liệu lưu trữ được bảo quản tại Trung tâm. Trong đó, khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc đang được giới thiệu rộng rãi đến các đối tượng độc giả thông qua bài viết được đăng trên trang điện tử, facebook của trung tâm.

Nội dung của bản thông báo thể hiện tính thời sự, thông tin phục vụ thiết thực các nhiệm vụ chính trị của Đảng, Nhà nước, yêu cầu công tác của cơ quan. Nguồn thông tin được giới thiệu qua tài liệu được Trung tâm đăng tải nhiều vào những dịp chào mừng các ngày lễ lớn, ngày kỉ niệm những sự kiện lịch sử trên các phương tiện thông tin đại chúng được lan tỏa nhanh hơn đến công chúng, nhằm tuyên truyền, giáo dục cho công chúng hiểu hơn về lịch sử dân tộc, truyền thống, giá trị văn hóa, con người Việt Nam.

Quy trình thông báo giới thiệu tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I:

• Bước 1: Chọn đề tài và hình thức thông báo, giới thiệu
• Bước 2: Sưu tầm và chọn lọc tài liệu lưu trữ để giới thiệu
• Bước 3: Biên soạn thông báo giới thiệu tài liệu
• Bước 4: Biên tập tài liệu lưu trữ để giới thiệu
• Bước 5: Đăng tải nội dung thông tin bài thông báo, giới thiệu tài liệu trên các phương tiện truyền thông

Cho đến nay, viên chức của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã công bố khoảng gần 500 bài viết giới thiệu tài liệu thời kỳ Pháp thuộc trong đó bao gồm cả các bài viết trên các tạp chí, báo và các trang thông tin điện tử như: Tạp chí Văn thư Lưu trữ nhà nước, Tạp chí Xưa nay, Báo Hà Nội mới, Báo Quân đội nhân dân, Báo Lao động, Trang thông tin điện tử của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Trang thông tin điện tử của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I,…

Có thể nói rằng, cùng với việc sử dụng các phương thức phát huy giá trị tài liệu lưu trữ truyền thống, các phương thức hiện đại đã đem lại hiệu quả cao trong quảng bá hình ảnh của Trung tâm và tuyên truyền giới thiệu tài liệu lưu trữ mà đang bảo quản tại đây, giúp cho độc giả, nhà nghiên cứu và công chúng tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng, tăng hiệu quả cho công tác phát huy giá trị tài liệu. Tuy nhiên, hình thức này cũng gặp nhiều hạn chế, do có nhiều kênh thông báo tài liệu trên mạng xã hội được phát triển. Chia sẻ về việc này, các chuyên viên thực hiện công tác phát huy giá trị tài liệu đã chia sẻ rằng, Trung tâm sẽ dần trẻ hóa hơn và cố gắng giới thiệu nhiều tài liệu đến các độc giả. Bên cạnh đó, cũng vẫn sẽ chú trọng vào các kênh thông báo vốn có của Trung tâm. Sau cùng, việc thông báo, giới thiệu thông qua các hoạt động thông báo giới thiệu tài liệu đã thật sự đã mang lại rất nhiều hiệu quả dù cạnh nó vẫn còn rất nhiều khó khăn và thách thức.

2.5.2. Triễn lãm tài liệu lưu trữ Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Triển lãm tài liệu lưu trữ tai Trung tâm Lưu trữ quốc gia I với mục đích tuyên truyền, giáo dục quần chúng nhân dân về truyền thống anh hùng cách mạng trong dựng nước và giữ nước của dân tộc, giới thiệu về lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc, giới thiệu tài liệu lưu trữ cho người nghiên cứu, công chúng những tài liệu đang được bảo quản tại kho lưu trữ.

Đối tượng phục vụ triển lãm mà Trung tâm hướng đến là đông đảo người dân, những người ít có điều kiện đến các kho lưu trữ để sưu tầm, nghiên cứu tài liệu theo chủ đề thông qua triển lãm.

Quy trình để tổ chức triển lãm của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I được diễn ra theo trình tự sau:

• Bước 1: Chọn chủ đề triển lãm
• Bước 2: Lập kế hoạch tổ chức triển lãm
• Bước 3; Sưu tầm và lựa chọn tài liệu cho cuộc triển lãm
• Bước 4: Trình bày mỹ thuật triển lãm
• Bước 5: Thuyết minh triển lãm.

Năm 2017, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã đưa khu trưng bày tài liệu rộng 2000 m² vào sử dụng với 03 tầng được trang bị hiện đại gồm: Tầng 1: là tầng sử dụng để trưng bày tài liệu theo chủ đề Tầng 2: là khu trưng bày tài liệu cố định. Tầng 3: là không gian Châu bản triều Nguyễn – Di sản tư liệu thế giới.

Thực hiện theo Quyết định 2194/QĐ-TTg ngày 24 tháng 12 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyêṭ Chương trình “Công bố tài liệu lưu trữ quốc gia phục vụ xây dựng, phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ chủ quyền đất nước”. Trung tâm đã đẩy mạnh việc triển lãm tài liệu Pháp thuộc với mục đích giáo dục quần chúng về truyền thống anh hùng cách mạng trong dựng nước và giữ nước của dân tộc, giới thiệu những giá trị nổi bật về văn hóa, kinh tế xã hội, giáo dục, y tế,… của đất nước những năm tháng chịu ách đô hộ. Những năm gần đây, Trung tâm đã tổ chức khoảng hàng chục cuộc trưng bày, triển lãm về tài liệu lưu trữ. Trong đó các tài liệu thời kỳ Pháp thuộc rất được được chú trọng. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Triển lãm “Cầu Long Biên – Chứng nhân lịch sử” được tổ chức vào ngày 14 tháng 12 năm 2022 tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, số 5 Vũ Phạm Hàm, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Sự kiện này nhằm kỷ niệm 120 năm ngày khánh thành cầu Long Biên (1902–2022) và hướng tới 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Pháp (1973–2023).

Triển lãm giới thiệu hơn 100 bản vẽ kỹ thuật, tài liệu lưu trữ và hình ảnh về cầu Long Biên từ năm 1898 đến 1975, trong đó nhiều tài liệu lần đầu tiên được công bố rộng rãi. Nội dung triển lãm được chia thành ba phần: “Cây cầu sinh ra từ ý tưởng điên rồ!”, “Bên cầu Long Biên” và “Ký ức cầu Long Biên trong chúng ta”. Triển lãm không chỉ tập trung vào quá trình xây dựng, mở rộng, sửa chữa cầu mà còn phản ánh đời sống bên cầu và ký ức của cộng đồng về cây cầu này.

Giá trị của các tài liệu thời kỳ Pháp thuộc được phát huy thông qua việc công bố và giới thiệu rộng rãi những bản vẽ kỹ thuật và hình ảnh từ giai đoạn 1898–1975. Những tài liệu này không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật và tư duy quy hoạch đô thị của thời đại mà còn là minh chứng cho quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa Hà Nội dưới ảnh hưởng của Pháp.

Việc công bố và giới thiệu rộng rãi những tài liệu này giúp công chúng hiểu rõ hơn về giá trị của tài liệu thời kỳ Pháp thuộc. Ngoài ra, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã hợp tác với rất nhiều cơ quan, địa phương để tổ chức nhiều cuộc triển lãm tại nhiều nơi trong cả nước. Các cuộc triển lãm trực tiếp được Trung tâm Lưu trữ quốc gia I tổ chức có ảnh hưởng sâu đến xã hội, tuy nhiên đối tượng tham dự triển lãm thường bị hạn chế dưới khoảng cách địa lý, không gian và thời gian.

Trước đại dịch Covid – 19 bùng phát, các hình thức phát huy giá trị tài liệu lưu trữ truyền thống, trong đó có tổ chức triển lãm trực tiếp vẫn là nội dung được ưu tiên hành đầu. Những biện pháp phòng chống dịch, đặc biệt là giãn cách xã hội, đã đặt ra bài toán khó cho các Trung tâm lưu trữ. Yêu cầu vừa nghiêm túc phòng chống dịch bệnh vừa thực hiện tốt công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, khiến các Trung tâm phải nhanh chóng ứng dụng công nghệ số trong hoạt động thực tiễn.

Thấy được điều đó, trong những năm qua Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã xây dựng và tổ chức những cuộc triển lãm 3D giúp cho việc tiếp cận triển lãm được dễ dàng và hiệu quả. Với phương châm triển lãm trực tuyến “Từ tình thế đến xu thế”.

Phát huy giá trị tài liệu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các Trung tâm lưu trữ quốc gia. Triển lãm trực tuyến chính là bước dịch chuyển có ý nghĩa to lớn của các cơ quan lưu trữ trong nỗ lực tiếp cận công chúng rộng rãi. Trung tâm lưu trữ quốc gia I đã nhanh chóng thay đổi hướng tiếp cận để hoàn thành nhiệm vụ phát huy giá trị tài liệu. Triển lãm trực tuyến được thực hiện như một giải pháp thay thế hợp lý và hiệu quả cho các triển lãm trực tiếp.

• Ảnh 3. Triển lãm trực tuyến “Hải cảng xưa: Từ Đông Dương ra thế giới”

2.5.3. Xuất bản ấn phẩm lưu trữ Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Biên soạn sách và xuất bản ấn phẩm lưu trữ từ nguồn thông tin trong tài liệu lưu trữ là một trong những hình thức tổ chức khai thác sử dụng tài liệu được Trung tâm Lưu trữ quốc gia I thực hiện từ nhiều năm nay. Trung tâm đã đẩy mạnh việc biên soạn và xuất bản sách giới thiệu về hoạt động cũng như tài liệu lưu trữ thuộc phạm vi quản lý của Trung tâm. Trong những năm gần đây, để phát huy giá trị của khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc, Trung tâm đã xuất bản nhiều ấn phẩm, bao gồm sách, báo cáo nghiên cứu, và các tài liệu giới thiệu về các công trình kiến trúc, quy hoạch đô thị, và tổ chức hành chính thời kỳ Pháp thuộc. Các ấn phẩm này không chỉ cung cấp thông tin chi tiết về các công trình như trụ sở cơ quan, trường học, bệnh viện, và tư dinh của quan chức người Pháp, mà còn giúp độc giả hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của kiến trúc Pháp đối với đô thị Hà Nội và Bắc Kỳ. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã xuất bản nhiều ấn phẩm giá trị dựa trên khối tài liệu Pháp thuộc, góp phần làm phong phú thêm kho tàng sử liệu và kiến thức về lịch sử Việt Nam. Một ví dụ tiêu biểu là cuốn sách “Kiến trúc Pháp – Đông Dương: những viên ngọc quý tại Hà Nội”, được biên soạn từ các bản vẽ, sơ đồ và tài liệu hành chính do người Pháp để lại. Ấn phẩm này không chỉ giới thiệu chi tiết về các công trình như Nhà hát Lớn, Ga Hà Nội, mà còn phân tích ảnh hưởng của kiến trúc Pháp đối với cảnh quan đô thị và đời sống xã hội Hà Nội thời kỳ thuộc địa.

Ngoài ra, Trung tâm còn phát hành các báo cáo chuyên đề về hệ thống cảng biển và hải đăng thời Pháp thuộc, như “Hải cảng Đông Dương: Chiến lược và phát triển”, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy hoạch và phát triển hạ tầng giao thông đường biển dưới sự cai trị của Pháp. Những ấn phẩm này không chỉ phục vụ cho công tác nghiên cứu lịch sử, mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại.

2.5.4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm

Tổ chức hội thảo, hội nghị, tọa đàm là một hình thức nhằm phát huy tốt giá trị của tài liệu lưu trữ được Trung tâm Lưu trữ quốc gia I áp dụng trong nhiều năm gần đây. Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã tổ chức tọa đàm “Chia sẻ kinh nghiệm công bố tài liệu lưu trữ quốc gia” vào ngày 30/6/2023. Sự kiện này do ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, và bà Trần Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, chủ trì. Tọa đàm nhằm trao đổi về phương pháp, thách thức và giải pháp trong việc khai thác và sử dụng hiệu quả tài liệu lưu trữ, đặc biệt là khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc. Các chuyên gia đã thảo luận về việc biên dịch, giới thiệu và công bố tài liệu tiếng Pháp giai đoạn 1858–1945, nhằm giúp công chúng dễ dàng tiếp cận và nghiên cứu. Sự kiện này không chỉ nâng cao nhận thức về giá trị của tài liệu lưu trữ mà còn thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan lưu trữ trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa quốc gia. Tuy nhiên hình thức này cũng đòi hỏi sự chuyên nghiệp trong khâu tổ chức cùng chi phí khá cao cũng như do nội dung còn đa phần hướng đến việc chia sẻ lý thuyết học thuật nên chưa tiếp cận được công chúng rộng rãi. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.5.5. Tổ chức sử dụng tài liệu lưu trữ tại phòng đọc

Tổ chức sử dụng tài liệu lưu trữ tại phòng đọc là một hình thức phát huy giá trị tài liệu lưu trữ được sử dụng phổ biến tại các Lưu trữ lịch sử, đây là hình thức phát huy giá trị tài liệu một cách bị động. Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, phòng đọc được thành lập nhằm phục vụ độc giả đến nghiên cứu và tra tìm tài liệu.

Phòng đọc của Trung tâm được xây dựng với quy mô diện tích rộng trên 200 m² với đầy đủ các trang thiết bị cần thiết của một phòng đọc, có thể phục vụ đông đảo độc giả đến khai thác sử dụng tài liệu trong cùng một thời điểm.

Tùy theo nhu cầu cũng như khả năng, sở thích của mỗi người, độc giả có thể tra cứu tài liệu thông qua hệ thống mục lục hồ sơ hoặc tra cứu hồ sơ, tài liệu trên hệ thống máy tính của phòng đọc.

Độc giả được thực hiện các yêu cầu khi đến phòng Đọc của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I như sau: nghiên cứu trực tiếp tài liệu đối với các tài liệu chưa được số hóa, nghiên cứu các tài liệu đã số hóa trên hệ thống máy tính của phòng Đọc, cấp bản sao chụp tài liệu lưu trữ, cấp bản chứng thực tài liệu lưu trữ và được cán bộ phòng đọc tư vấn, giải đáp những vấn đề có liên quan trong quá trình sử dụng tài liệu lưu trữ.

Thời gian mở cửa phòng đọc tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I:

• Buổi sáng: từ 08h00 đến 11h30;
• Buổi chiều: từ 13h30 đến 16h30;
• Phòng Đọc tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I không phục vụ buổi chiều thứ sáu hàng tuần, các ngày cuối tuần và các ngày nghỉ lễ, Tết. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Thủ tục đăng ký sử dụng tài liệu tại phòng Đọc:

• Độc giả đến nghiên cứu, sử dụng tài liệu tại phòng Đọc của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I với mục đích cá nhân phải có Căn cước công dân hoặc hộ chiếu;
• Với độc giả đến nghiên cứu tài liệu vì mục đích công vụ thì phải có Giấy giới thiệu hoặc văn bản đề nghị của cơ quan, tổ chức nơi công tác.

Trình tự thủ tục khai thác sử dụng tài liệu:

• Bước 1: Độc giả cung cấp một trong những giấy tờ sau: Căn cước công dân, hộ chiếu, văn bản hoặc công văn của cơ quan, tổ chức nơi công tác.
• Bước 2: Đăng ký khai thác sử dụng tài liệu
• Bước 3: Làm thẻ độc giả
• Bước 4: Độc giả tra cứu mục lục, cơ sở dữ liệu, sau đó viết phiếu yêu cầu đọc tài liệu hoặc phiếu xin cung cấp bản sao, bản chứng thực tài liệu

Bước 5: Phê duyệt và cung cấp tài liệu phục vụ độc giả nghiên cứu, sử dụng. Độc giả được khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, trừ các tài liệu được quy định tại Thông tư số 05/2015/TT-BNV ngày 25 tháng 11 năm 2015 của Bộ Nội vụ quy định danh mục tài liệu hạn chế sử dụng tại Lưu trữ lịch sử bao gồm:

• Tài liệu về biên giới, chủ quyền lãnh thổ quốc gia
• Tài liệu về vấn đề dân tộc, tôn giáo
• Tài liệu về kinh tế – khoa học kỹ thuật
• Tài liệu về cải cách ruộng đất
• Tài liệu về vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao khác
• Tài liệu về đời tư của cá nhân
• Tài liệu lưu trữ bị hư hỏng nặng hoặc có nguy cơ bị hư hỏng chưa được tu bổ, phục chế
• Tài liệu lưu trữ đang trong quá trình xử lý nghiệp vụ

Tổ chức sử dụng tài liệu lưu trữ tại phòng đọc của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I có ưu điểm giúp cho độc giả có thể cùng lúc khai thác nhiều tài liệu, bổ sung kịp thời những tài liệu phát sinh trong quá trình nghiên cứu; được trao đổi, giải đáp thắc mắc trực tiếp với cán bộ phòng đọc. Qua quá trình phục vụ độc giả, trung tâm thu nhận được nhiều yêu cầu và những ý kiến đóng góp khác để cải tiến chất lượng phục vụ của phòng đọc. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Một trong những hạn chế của việc tổ chức khai thác sử dụng tài liệu tại phòng đọc của tất cả các Lưu trữ lịch sử là thông tin chỉ đến được với số ít người chủ động đến khai thác tài liệu tại phòng đọc, hình thức này ít tiếp cận được với độc giả có khoảng cách địa lý cách xa Trung tâm Lưu trữ. Khắc phục hạn chế đó, những năm gần đây, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã đẩy mạnh phục vụ độc giả có nhu cầu khai thác tài liệu từ xa thông qua việc tương tác qua mạng xã hội, độc giả ở xa có thể tiếp cận được phòng đọc thuận tiện hơn, số lượng độc giả có nhu cầu khai thác tài liệu từ xa có xu hướng tăng.

Trong những năm qua, phòng Đọc của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã tiếp đón hàng chục nghìn lượt độc giả, người nghiên cứu trong nước và nước ngoài đến khai thác sử dụng tài liệu để phục vụ nghiên cứu rất nhiều chủ đề khác nhau của đời sống xã hội thời phong kiến. Trung bình hàng năm, phòng Đọc của Trung tâm tiếp đón và phục vụ từ 6000 đến 7000 hồ sơ, đơn vị tư liệu bản gốc phục vụ độc giả nghiên cứu trực tiếp. Bên cạnh đó, độc giả còn truy cập tra cứu hàng nghìn hồ sơ khác trên hệ thống máy tính của phòng đọc. Năm 2024, có khoảng 1500 lượt độc giả đến để khai thác hồ sơ, tài liệu để nghiên cứu trực tiếp.

Việc phát huy giá trị tài liệu với hình thức này có thể đảm bảo an toàn tài liệu gốc, được các cán bộ hướng dẫn khai thác tài liệu một cách trực tiếp. Song, hình thức này vẫn tồn tại các hạn chế như bị giới hạn thời gian, không gian khai thác tài liệu và thủ tục để mượn tài liệu vẫn còn khá rườm rà.

2.5.6. Cấp bản sao, chứng thực tài liệu lưu trữ

Bản sao tài liệu lưu trữ, bản chứng thực lưu trữ có tác dụng giúp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân xác minh được những vấn đề xảy ra trong quá khứ nhưng đã bị mất chứng cứ, cần phải dựa trên cơ sở tài liệu lưu trữ để làm bằng chứng dưới sự chứng nhận của cơ quan lưu trữ. Bản sao tài liệu lưu trữ, bản chứng thực lưu trữ theo quy định có giá trị như tài liệu lưu trữ gốc.

Đối tượng phục vụ: cơ quan, tổ chức, cá nhân cần dựa vào tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I để xác minh sự việc. Theo khảo sát, hàng năm phòng Đọc của Trung tâm đã cung cấp cho độc giả hàng chục nghìn bản sao, chứng thực tài liệu lưu trữ. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

• Thủ tục cấp bản sao tài liệu lưu trữ:

Bước 1: Độc giả có nhu cầu cấp bản sao tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I cần cung cấp căn cước công dân hoặc hộ chiếu; trường hợp sử dụng tài liệu phục vụ công tác phải có Giấy giới thiệu hoặc văn bản đề nghị của cơ quan, tổ chưc nơi công tác. Tiếp đó, độc giả đăng ký vào Phiếu yêu cầu sao tài liệu;

Bước 2: Khi độc giả đã đăng ký đầy đủ thông tin vào Phiếu yêu cầu sao tài liệu, cán bộ Phòng đọc sẽ trình hồ sơ cho Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia phê duyệt;

Bước 3: Cán bộ Phòng đọc ghi vào Sổ đăng ký phiếu yêu cầu sao tài liệu và tiến hành thực hiện sao tài liệu, sau đó trả bản sao tài liệu cho độc giả tại Phòng đọc.

• Thủ tục cấp chứng thực lưu trữ:

Bước 1: Độc giả có nhu cầu chứng thực tài liệu lưu trữ đăng ký vào Phiếu yêu cầu chứng thực tài liệu;

Bước 2: Khi độc giả điền đầy đủ các thông tin vào Phiếu yêu cầu chứng thực tài liệu, cán bộ Phòng đọc xác nhận thông tin về nguồn gốc, địa chỉ lưu trữ của tài liệu đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia, bao gồm: Tờ số, hồ sơ số, số mục lục hồ sơ, tên phông, số chứng thực được đăng ký trong Sổ chứng thực. Các thông tin về chứng thực tài liệu được thể hiện trên Dấu chứng thực;

Bước 3: Cán bộ Phòng đọc điền đầy đủ các thông tin vào Dấu chứng thực đóng trên bản sao, ghi ngày, tháng, năm chứng thực, trình Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia ký xác nhận và đóng dấu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia, sau đó trả bản chứng thực tài liệu cho độc giả tại Phòng đọc.

Năm 2024, Trung tâm đã cung cấp hơn 7000 bản sao và chứng thực lưu trữ cho độc giả. Điều đó cho thấy, việc phát huy giá trị tài liệu thông qua hình thức này vô cùng phổ biến và hiệu quả. Việc cung cấp bản sao, chứng thưc đặc biệt là bản sao, chứng thực đối với khối tài liệu Pháp thuộc đã giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân nghiên cứu lịch sử cũng như dựa vào khối tài liệu đó, để nâng cấp các cơ sở hạ tầng từ thời kỳ ấy, … Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.5.7. Các hình thức phát huy giá trị tài liệu lưu trữ khác

Trong thời gian qua, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã tiếp đón và hướng dẫn hàng nghìn lượt khách tham quan trong nước và nước ngoài tìm hiểu thực tế về công tác lưu trữ và tài liệu lưu trữ. Đặc biệt, Trung tâm là một trong những điểm đến của giảng viên, sinh viên các trường đại học nói chung và sinh viên ngành Văn thư Lưu trữ nói riêng đến tham quan kiến tập nghiệp vụ tại cơ quan. Ngày 01 tháng 12 năm 2022, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I tiếp đón đoàn khách đến tham quan, tìm hiểu về Trung tâm là các sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội. Đoàn sinh viên được tham quan khu trưng bày và có cơ hội tìm hiểu về quá trình tu bổ tài liệu tại Trung tâm.

• Ảnh 4. Sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội tham quan xưởng tu bổ tài liệu (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I)

Ngày 13 tháng 3 năm 2023, Trung tâm đã tiếp đón 30 sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đến tham quan và tiếp cận thực tế các hoạt động chuyên môn.

Trung tâm Lưu trữ quốc gia I là nơi các cơ quan, tổ chức đến tham quan và làm việc nhằm tìm hiểu khối lượng tài liệu đang được bảo quản tại cơ quan và tìm kiếm những cơ hội hợp tác để phát huy giá trị di sản của tài liệu lưu trữ.

Ngày 01 tháng 03 năm 2024 sinh viên Khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã đến tham quan Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Đoàn gồm 53 sinh viên do TS. Hà Văn Hậu – Phó trưởng Khoa Xuất bản, TS. Phạm Thuỳ Linh – Giảng viên Khoa Xuất bản dẫn đoàn..

Sáng ngày 29/11/2023, trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam, đoàn đại biểu Bộ Chuyển đổi và Công vụ Pháp do ngài Stanislas Guerini – Bộ trưởng làm Trưởng đoàn đã đến thăm Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Tháp tùng Bộ trưởng có Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam. Tại đây, đoàn đã tham quan trưng bày cố định “Quá khứ trong tầm mắt” cũng như kho bảo quản tài liệu tiếng Pháp. Nhân dịp này, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã giới thiệu quá trình xây dựng và nội dung Cổng thông tin điện tử giới thiệu khối tài liệu lưu trữ tiếng Pháp giai đoạn 1958-1954 do hai cơ quan Lưu trữ hai nước phối hợp thực hiện trong khuôn khổ Thỏa thuận hợp tác đã ký năm 2016 cũng như để chào mừng kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Pháp (1973-2023).

• Ảnh 14. Ngài Stanislas Guerini cùng đoàn tham quan khu trưng bày tài liệu lưu trữ tiếng Pháp “Quá khứ trong tầm mắt”

Bên cạnh đó, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I cũng là điểm đến để tìm hiểu, nghiên cứu của rất nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, như: , bà Keo Sony – Cục trưởng Cục Lưu trữ quốc gia Cam – pu – chia đã đến Trung tâm Lưu trữ quốc gia Đoàn đại biểu Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tại Paris do ông Nicolas Fiévé – Giám đốc làm Trưởng đoàn; …

2.8. Nhận xét Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.8.1. Ưu điểm

Thứ nhất, rong những năm qua Trung tâm Lưu trữ quốc gia I luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, nhà nước, Bộ Nội vụ, Cục Văn thư – Lưu trữ nhà nước trong việc phát huy các tài liệu lưu trữ nói chung và tài liệu thời kỳ Pháp thuộc nói riêng. Nhà nước ngày càng hoàn thiện hệ hơn hệ thống quy phạm pháp luật về việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ giúp công tác phát huy giá trị tài liệu được dễ dàng, đúng quy trình, mục đích. Ví dụ như: Nghị định Số: 23/2019/NĐ-CP quy định về hoạt động triển lãm; Luật số: 19/2012/QH13 quy định về Luật Xuất bản…

Thứ hai, công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ được đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm phụ trách. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại trung tâm có kinh nghiệm lâu năm trong nghề, có lòng yêu nghề sâu sắc, sự tận tâm với công việc, nhiệt huyết, đoàn kết cùng nhau hoàn thành công việc.

Thứ ba, trong những năm gần các cuộc triển lãm, trung bày được trung tâm thực hiện cùng với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài nước ngày càng nhiều hơn. Giúp cho công tác phát huy giá trị tài liệu ngày càng tốt, đối tượng biết đến, tiếp cận được tới tài liệu lưu trữ ngày càng nhiều hơn. Một số cuộc triển lãm, trưng bày, trung tâm đã thực hiện cùng các đơn vị trong và ngoài nước như: Triển lãm “Dấu ấn Văn hóa Pháp qua tài liệu lưu trữ”. Triển lãm do Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bội Nội vụ Việt Nam và Lưu trữ quốc gia Hải ngoại, Cục Lưu trữ Pháp phối hợp tổ chức; …

Cuối cùng, các hoạt động truyền thông, giới thiệu của Trung tâm đã được thực hiện một cách rất bài bản và hiệu quả. Giá trị của tài liệu tại Trung tâm nói riêng cũng như giá trị của khối tài liệu Pháp thuộc tại Trung tâm đã được phát huy một cách có kế hoạch và tiếp cận được đến công chúng rất hiệu quả, nhất là đối với các công chúng trong độ tuổi trẻ.

2.8.2. Hạn chế Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

Bên cạnh những ưu điểm trong công tác phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc qua quá trình khảo sát, nghiên cứu thực trạng tác giả thấy được những hạn chế sau:

Hiện nay, chưa có nhiều các quy định của Nhà nước và cơ quan về công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Muốn đạt được hiệu quả thì đòi hỏi hệ thống văn bản quản lý về công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ cần chi tiết và chặt chẽ hơn từ khi ban hành.

Thiếu nguồn nhân lực đặc biệt là nguồn nhân lực trẻ hiện nay. Nhu cầu tiếp cận tài liệu lưu trữ ngày càng nhiều trung tâm ngày càng phát triển, đẩy mạnh công tác phát hủy giá trị. Khối lượng công việc ngày càng nhiều đòi hỏi nguồn nhân lực dồi dào, bên cạnh đó các hình thức triển lãm trực tuyến ngày càng phổ biến đòi hỏi các cán bộ, viên chức cần có kiến thức về công nghệ thông tin. Song qua khảo sát nhân sự của phòng phát huy đều có độ tuổi giao động từ 32 – 40 tuổi như vậy việc tiếp cận công nghệ thông tin sẽ hạn chế hơn so với các nhân sự trong độ tuổi từ 23-30 tuổi. Các cán bộ, viên chức thâm liên ngày càng cao, lượng công việc ngày càng nhiều nếu nguồn nhân lực không được bổ sung kịp thời thì lượng công việc được giao cho mỗi cán bộ lớn hơn, hiệu quả công việc có thể không đạt như mong muốn đã đề ra.

Để thực hiện được các cuộc triển lãm, trung bày, xuất bản ấn phẩm,… cần có một nguồn kinh phí dồi dào để thực hiện được. Xong nguồn kinh phí để thực hiện công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nói chung và công tác phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc nói riêng còn khá khiêm tốn. Chính vì vậy kinh phí hạn chế là một trong những khó khăn trong việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ.

Việc công bố, giới thiệu tài liệu, các buổi trưng bày, triển lãm chưa được nhiều đối tượng tiếp cận. Tại các buổi công bố hay triển lãm đối tượng đến tham gia chủ yếu là các nhà nghiên cứu về tài liệu lưu trữ, các nhà chuyên môn hay sinh viên đang theo học các ngành liên quan tới lưu trữ. Có thể thấy đối tượng tiếp cận được tới tài liệu lưu trữ còn hạn chế cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới việc phát huy giá trị tài liệu chưa đạt được hiệu quả cao.

Trung tâm đã và đang nắm bắt được xu hướng của thời đại công nghệ hiện nay lên đã sử dụng các trang mạnh xã hội vào công tác phát huy giá trị tài liệu như Facebook, youtube, trang website… Song sự quan tâm và sự tương tác tại các trang mạng vẫn còn hạn chế, đối tượng tương tác cũng là các nhà chuyên môn, các nhà nghiên cứu, các cán bộ, công chức hay sinh viên đang theo học các ngành liên quan tới lưu trữ. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

2.8.3. Nguyên nhân của các hạn chế

Những hạn chế còn tồn đọng trong công tác phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I xuất phát từ những nguyên nhân như:

Thứ nhất, nguồn lực hạn chế chủ yếu xuất phát từ áp lực cạnh tranh trong phân bổ ngân sách công, khi các dự án số hóa, biên dịch và xuất bản ấn phẩm phải chia sẻ nguồn vốn với nhiều lĩnh vực khác như hạ tầng giao thông, y tế và giáo dục. Hơn nữa, chi phí thuê chuyên gia dịch thuật, vận hành hệ thống số hóa và in ấn ấn phẩm chuyên đề rất cao, dẫn đến tiến độ chậm và quy mô dự án hạn chế.

Thứ hai, Tài liệu thời kỳ Pháp thuộc là tài liệu khó khai thác sử dụng, Do tài liệu thời kỳ Pháp thuộc chủ yếu bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Hán nôm do đó tài liệu khó sử dụng đối với các độc giả. Chỉ có một số ít độc giả có thể khai thác trực tiếp tài liệu gốc, còn lại các độc giả chủ yếu khai thác tài liệu thông qua các bản dịch. Bên cạnh đó tài liệu lưu trữ thời kỳ Pháp thuộc còn là độc bản, độc giả muốn khai thác tài liệu phải đến trực tiếp phòng đọc của trung tâm mới có thể nghiên cứu. Đây là một trong những nguyên nhân khiến tài liệu này khó tiếp cận tới quần chúng.

Cuối cùng, là thiếu hợp tác quốc tế và chuyên ngành. Dù đã có một số chương trình giao lưu với Pháp và các viện lưu trữ châu Âu, nhưng do hạn chế về nhân sự và kinh phí, các dự án hợp tác lớn như dịch thuật song ngữ hoặc đào tạo chuyên gia đều chưa đủ quy mô. Điều này làm giảm chất lượng và tốc độ xử lý tài liệu tiếng Pháp, đồng thời hạn chế cơ hội tiếp cận các kinh nghiệm lưu trữ tiên tiến trên thế giới.

Tiểu kết chương 2

Trong chương 2, tác giả đã đưa ra thực trạng việc phát huy giá tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I bao gồm các nội dung: khối lượng, nội dung tài liệu thời kỳ Pháp thuộc đang được bảo quản tại Trung tâm; Đặc điểm, giá trị của tài liệu thời kỳ Pháp thuộc; Tổ chức nhân sự làm công tác phát huy giá trị tài liệu lưu trữ tại Trung tâm và quan trọng nhất là các hình thức phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Cũng như đưa ra được ưu điểm, hạn chế và chỉ ra nguyên nhân của hạn chế trong công tác phát huy giá trị tài liệu. Đây là cơ sở để tác giả đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác phát huy giá trị tài liệu thời kỳ Pháp thuộc. Khóa luận: Thực trạng phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>> Khóa luận: Giải pháp phát huy giá trị khối tài liệu thời kỳ Pháp thuộc

Viethue

Dịch Vụ Viết Luận Văn Thạc Sĩ 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://vietthuethacsi.com/ – Hoặc Gmail: dicvuluanvanthacsi@gmail.com