Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

I: ĐẶC ĐIỂM CỦA NỀN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÁT TRIỂN DNV&N ĐỂ ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

1. Khái quát về nền kinh tế việt nam sau 20 năm đổi mới

Công cuộc đổi mới bắt đầu vào năm 2006 và những cải cách thị trường toàn diện năm 2009 đã đánh dấu một bước ngoặt trong nền kinh tế Việt Nam. Sau 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế nước ta đã đạt được những kết quả phát triển ấn tượng. Sự chuyển dần từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung truyền thống sang nền kinh tế theo định hướng thị trường đã mang lại những cải thiện to lớn về hiệu quả kinh tế và mức sống dân cư. Nhìn chung đời sống kinh tế của đại đa số nhân dân đã được cải thiện, tỷ lệ đói nghèo đã giảm đáng kể và bộ mặt Việt Nam từ nông thôn tới thành thị đã được lột xác. Kinh tế tăng trưởng với tốc độ nhanh, từ mức 3,9%/năm ở giai đoạn 2005-2010 lên 8,2%/năm trong suốt giai đoạn 2010-2015; và trung bình đạt 7,5%/năm trong giai đoạn 2021-2025.

Mặc dù có sự bất ổn trên thị trường quốc tế sau khi xảy ra khủng hoảng tài chính Đông Á, sự sụp đổ sau thời gian tăng trưởng bùng nổ của ngành công nghệ thông tin và cuộc tấn công khủng bố tháng 9/2021. Tiết kiệm và đầu tư nội địa đã gia tăng về số lượng tuyệt đối cũng như về tỷ trọng so với GDP. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ mức 25% GDP vào năm 2010 lên gần 60% vào năm 2025; tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu thậm chí còn nhanh hơn tốc độ tăng GDP nhiều (xem bảng 2.1). Đầu tư trực tiếp nước ngoài cho đến nay đã đạt 54.6 tỷ USD (tính đến tháng 7 năm 2026) và dự kiến Việt Nam sẽ thu hút thêm 34 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030. Ngoài tốc độ tăng trưởng nhanh, chương trình cải cách đã tạo được sự ổn định kinh tế vĩ mô. Kết quả là GDP bình quân theo đầu người đã tăng gần gấp ba kể từ mức 225 USD năm 2010 lên 640 USD vào năm 2025; tỷ lệ dân sống dưới chuẩn nghèo quốc tế giảm từ 58,1% vào những năm đầu thập niên 90 xuống còn 24% vào năm 2025.

• Bảng 2.1: Một số chỉ số phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2020-2025

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, kinh tế Việt Nam sau 20 năm đổi mới vẫn còn tồn tại những khó khăn, yếu kém sau: Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Thứ nhất, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế quy mô nhỏ, lại phụ thuộc quá nhiều vào nền kinh tế thế giới, đặc biệt là nhập khẩu nguyên, nhiên, vật liệu. Chỉ tính riêng trong 5 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của việt nam là dầu thô, may mặc, dày dép, xuất khẩu đồ gỗ và thuỷ sản thì đã có ba mặt hàng phải nhập khẩu phần lớn nguyên liệu đầu vào; cụ thể tỷ lệ nguyên liệu của sản phẩm may mặc và đồ gỗ là 80%, dày giép là 60%. Đặc biệt, trong bối cảnh giá nguyên vật liệu trên thế giới đang tăng cao và biến đổi bất thường như hiện nay thì nguy cơ “nhập khẩu sốt nóng giá cả thế giới” vào thị trường trong nước là rất lớn; tác động bất lợi của nền kinh tế thế giới đến nền kinh tế Việt Nam là rất khó lường.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế vẫn chuyển dịch chậm và kém hiệu quả. Xem xét một cách tổng quát cơ cấu kinh tế Việt Nam đang chuyển dịch đúng hướng. Điều này thể hiện trên hai mặt cơ bản là tỷ trọng nông nghiệp ngày càng giảm, tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng, sự phát triển các ngành và các lĩnh vực kinh tế gắn bó hơn với thị trường. Tuy nhiên chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế bộc lộ hai nhược điểm là tốc độ chuyển dịch chậm và cơ cấu ngành kinh tế chưa đảm bảo hiệu quả. Cơ cấu ngành chuyển dịch chậm chạp thể hiện đặc biệt rõ ở cơ cấu ngành công nghiệp và dịch vụ. Cho đến nay, tỷ trọng sản xuất nông lâm – ngư – nghiệp trong GDP vẫn còn chiếm tới 20,7%, lao động nông nghiệp chiếm hơn 60% lực lượng lao động xã hội. Tỷ trọng ngành dịch vụ tăng với tốc độ đặc biệt chậm chạp, đạt 38,56% năm 2025, thậm chí còn giảm đi so với mức năm 2020 là 38,73%. Như vậy, mục tiêu nâng tỷ trọng dịch vụ lên 41%-42% GDP vào năm 2025 đã không đạt được. Điều đáng chú ý là các dịch vụ cao cấp như (ngân hàng, tài chính, chuyển giao công nghệ…) chiếm chưa tới 2,0% GDP. Thực trạng này rất đáng lo ngại khi Việt Nam hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc tế.

• Bảng 2.2 Cơ cấu GDP theo ngành kinh tế, 2020-2025 (%)

Thứ ba, khả năng cạnh tranh còn thấp kém ở cả ba cấp độ quốc gia, doanh nghiệp và sản phẩm.

Nhìn chung, sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam còn thấp hơn so với các nước trong khu vực. Đặc biệt, trong ba năm gần đây vị trí của Việt Nam trong bảng xếp hạng sức cạnh tranh của các nền kinh tế do Diễn đàn Kinh tế Thế giới đánh giá đang có xu hướng giảm đi. Khả năng cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp và sản phẩm cũng không có gì sáng sủa hơn. Hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam kể cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đều lạc hậu về công nghệ, yếu về trình độ quản lý, năng suất lao động thấp… và hoạt động kém hiệu quả hơn so với các nước trong khu vực. Phần lớn các mặt hàng xuất khẩu của ta cũng vẫn chỉ dựa vào ưu thế giá rẻ. Các sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là những sản phẩm đơn giản, hàm lượng khoa học và công nghệ thấp, sức cạnh tranh không cao.

• Bảng 2.3 Xếp hạng sức cạnh tranh tăng trưởng kinh tế của Diễn đàn Kinh tế Thế giới xếp hạng

2. Nhu cầu phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và sự cần thiết phải phát triển DNV&N để đáp ứng nhu cầu đó Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Tháng 4 năm 2021 Đảng cộng sản Việt Nam đã thông qua chiến lược phát triển kinh tế xã hội thời kỳ 2021-2030 mang tên: “chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền tảng đến năm 2040 đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp” với các mục tiêu phát triển kinh tế chủ yếu như:

• Nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, đưa GDP năm 2030 lên ít nhất gấp đôi năm 2020.
• Phát triển sản xuất đi liền với chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế, phấn đấu đến năm 2030 tỷ trọng trong GDP của nông nghiệp là 16-17%, công nghiệp là 40-41%, dịch vụ 42-43%, tỷ lệ lao động trong nông nghiệp còn khoảng 50%.
• Đặc biệt coi trọng đổi mới cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn; mở mang công nghiệp chế biến nông sản và các ngành dịch vụ, phát triển các làng nghề chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang các ngành công nghiệp và dịch vụ phần lớn ngay tại nông thôn.
• Phát huy mọi nguồn lực đầu tư phát triển và nâng cao hiệu quả đầu tư, phấn đấu tích luỹ nội bộ đạt trên 30%GDP.
• Phát triển mạnh các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, chú trọng các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, kể cả kinh tế hộ gia đình sản xuất hàng hoá, tăng tỷ trọng của loại hình doanh nghiệp năng động, có sức cạnh tranh.

Như vậy, có thể nói công nghiệp hoá, hiện đại hoá là chiến lược dài hạn của Việt Nam với mục tiêu là đến năm 2040 về cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Trong giai đoạn hiện nay, con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Việt Nam được đặt trong bối cảnh một nền kinh tế thế giới rộng mở với rất nhiều cơ hội và thách thức từ bên ngoài. Do đó, để thành công trên con đường này Việt Nam cần có chiến lược phát triển thích hợp, để có thể “đi tắt, đón đầu”, nhanh chóng rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước. Căn cứ vào thực trạng kinh tế đất nước và bối cảnh quốc tế hiện nay, Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển kinh tế theo các hướng sau:

• Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tăng trưởng, nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy hình thành nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thời gian qua dù đang biến động theo xu thế tích cực nhưng với quy mô nền kinh tế nước ta còn quá nhỏ bé (tổng GDP năm 2026 ước đạt khoảng 60 tỷ USD, đứng thứ 55/182 nước và vùng lãnh thổ, 6/11 nước Đông Nam Á [20,tr12]) thì tốc độ tăng trưởng như vậy là quá chậm để có thể rút ngắn khoảng cách với các nước đang phát triển trong khu vực và trên thế giới. Do đó, tiếp tục đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế vẫn là một trong những nhu mục tiêu phát triển kinh tế hàng đầu của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Mặt khác, trong một thời gian dài trước đây Việt Nam đã áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung, chỉ chú trọng phát triển kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, cạnh tranh hầu như không tồn tại. Kết quả là kinh tế trì trệ, sản xuất không phát triển, năng suất lao động thấp, nước ta bị tụt hậu xa so với các nước khác. Nhận thức được điều này, Đảng và Nhà nước đã tiến hành công cuộc đổi mới kinh tế đất nước với phương châm đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Cạnh tranh là động lực phát triển và là một đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường. Để cạnh tranh, trên thị trường phải có nhiều chủ thể tham gia. Trong nền kinh tế thị trường tự do ở các nước tư bản, các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn, các công ty xuyên quốc gia luôn luôn có xu hướng bành trướng, thôn tính các doanh nghiệp nhỏ hơn theo kiểu cá lớn nuốt cá bé. DNV&N thường yếu kém về nhiều mặt nếu không được hỗ trợ thì khó có thể tồn tại và phát triển được, gây gánh nặng và khó khăn cho phát triển kinh tế và xã hội. Sự hỗ trợ của nhà nước đối với DNV&N chính là để đảm bảo duy trì sự cạnh tranh cần thiết, hạn chế và loại bỏ độc quyền trong kinh doanh của các công ty lớn để nâng cao hiệu quả chung của nền kinh tế.

Do đó, trong bối cảnh cụ thể ở nước ta hiện nay cần phải phát triển DNV&N để duy trì sự cạnh tranh cần thiết trong nền kinh tế thi trường, tránh những méo mó do sự độc quyền gây ra, duy trì được tính năng động và linh hoạt của các chủ thể kinh tế trong môi trường kinh doanh. Những yếu tố này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế.

• Thứ hai, đẩy mạnh thu hút vốn từ khu vực dân doanh, phát huy mọi nguồn lực đầu tư phát triển, phục vụ cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Việt Nam đang cần nhiều vốn để đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Hiện nay, trong cơ cấu vốn đầu tư phát triển của nước ta, vốn nhà nước vẫn chiếm vai trò chủ đạo (đạt 51,5% trong năm 2025), sau đó là vốn thu hút từ khu vực ngoài quốc doanh và vốn đầu tư nước ngoài. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

• Bảng 2.4: Cơ cấu vốn đầu tư xã hội giai đoạn 2021-2025 (%)

Tuy nhiên, hiện nay nhà nước chỉ có khả năng huy động từ ngân sách chủ yếu để đầu tư vào cơ sở hạ tầng thay vì đầu tư nhiều cho các ngành sản xuất như trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung. Vì vậy, cần huy động vốn từ các nguồn khác để đầu tư cho các ngành sản xuất, đó là vốn đầu tư nước ngoài và vốn ngoài quốc doanh. Từ khi cải cách thị trường toàn diện năm 2009 cho đến nay, vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam liên tục gia tăng (đến nay đạt 54,6 tỷ USD), góp phần đáng kể vào việc huy động vốn cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững, chúng ta phải xây dựng nền kinh tế bằng chính sức mình, huy động nội lực là chính trên cơ sở biết khai thác tối đa ngoại lực. Trong những năm gần đây, tỷ trọng vốn đầu tư của khu vực ngoài quốc doanh trong tổng vốn đầu tư xã hội không ngừng tăng lên (đạt 32.2% vào năm 2025) cho thấy tiềm năng to lớn và vai trò quan trọng của khu vực này. Do đó, đẩy mạnh thu hút vốn từ khu vực dân doanh là một phương thức hiệu quả để đáp ứng nhu cầu về vốn cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong giai đoạn hiện nay.

• Thứ ba, phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ, coi đây là mũi đột phá chiến lược, làm động lực phát triển kinh tế trong những năm trước mắt.

Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn là phải tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện phải tự do hoá thương mại với các nước xung quanh trong khi sức cạnh tranh của hàng công nghiệp còn quá yếu, quá ít ngành có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới. Cái yếu cơ bản nhất của công nghiệp Việt Nam bắt nguồn từ sự yếu kém của ngành công nghiệp phụ trợ. Hiện nay, ở nước ta công nghiệp phụ trợ mới trong giai đoạn hình thành và phát triển, yếu cả về chất lượng và số lượng. Thực trạng công nghiệp phụ trợ trong ngành công nghiệp lắp ráp ô tô là một ví dụ điển hình. Mỗi doanh nghiệp lắp ráp ô tô của Việt Nam trung bình cần khoảng 20 nhà cung cấp linh kiện, trong đó mới chỉ có 2 đến 3 nhà cung cấp trong nước đạt yêu cầu. So sánh với các nước trong khu vực ta mới thấy rõ sự chênh lệch. Trong khi ở Việt nam mới chỉ có 49 nhà cung cấp phụ tùng ô tô ở mức giản đơn thì con số này ở Malaixia là 385 và Thái Lan là 2500.

Công nghiệp phụ trợ là khái niệm chỉ toàn bộ các sản phẩm công nghiệp có vai trò hỗ trợ cho việc sản xuất các thành phẩm chính, cụ thể đó là những linh kiện, phụ liệu, sản phẩm bao bì, nguyên liệu để sơn, nhuộm… và cũng có thể bao gồm cả những nguyên liệu trung gian, những sản phẩm sơ chế. Sản phẩm công nghiệp phụ trợ thường được sản xuất với quy mô nhỏ và được thực hiện bởi các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Công nghiệp phụ trợ đóng vai trò rất quan trọng trong việc tăng sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp chính vì chất lượng sản phẩm công nghiệp phụ trợ đóng vai trò quyết định đối với chất lượng thành phẩm. Công nghiệp phụ trợ không phát triển sẽ làm cho các công ty lắp ráp và những công ty sản xuất thành phẩm cuối cùng phải phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu. Dù những sản phẩm này có thể được cung cấp với giá rẻ ở nước ngoài nhưng vì chủng loại quá nhiều, phí tổn chuyên chở, bảo hiểm sẽ làm tăng phí tổn đầu vào. Đó là chưa kể đến những rủi ro về tiến độ và thời gian giao hàng nhập khẩu. Các ngành phụ trợ quá yếu cũng không hấp dẫn các công ty đa quốc gia đầu tư trực tiếp sản xuất tại Việt Nam làm cho nền kinh tế nước ta vẫn mang dáng dấp của một nền kinh tế gia công, lắp ráp.

Do đó, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải xây dựng được một ngành công nghiệp phụ trợ đủ mạnh, làm nền tảng cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Mặt khác, do sản phẩm của ngành công ngiệp phụ trợ thường được sản xuất với quy mô nhỏ và được thực hiện bởi các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy, cần phải có chiến lược cụ thể để xây dựng và phát triển một hệ thống các DNV&N đủ mạnh làm nòng cốt trong các ngành công nghiệp phụ trợ.

• Thứ tư, coi trọng đổi mới cơ cấu sản xuất nông nghiệp đồng thời phát triển khu vực kinh tế tư nhân phi nông nghiệp và các làng nghề truyền thống góp phần thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế nông thôn.

Việt Nam là một nước đi lên công nghiệp hoá- hiện đại hoá từ nông nghiệp, hơn nữa, nông thôn vẫn là nơi sinh sống của hơn 3/4 dân số. Vì vậy, trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia, Việt Nam luôn coi trọng phát triển kinh tế nông thôn. Trong những năm gần đây, ở nhiều vùng nông thôn kinh tế đã chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hoá. Tỷ trọng nông – lâm – ngư nghiệp, thuỷ sản trong GDP liên tục giảm từ 24.53% năm 2020 xuống khoảng 20.70% năm 2025. Tuy nhiên, muốn chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì bản thân ngành nông nghiệp cũng phải được công nghiệp hoá, hiện đại hóa. Khi đó, một vấn để nảy sinh là lao động dôi dư ở nông thôn ngày càng tăng. Giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho dân cư nông thôn trở thành vấn đề bức xúc của nước ta hiện nay. Do đó, để giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động cần phải phát triển khu vực kinh tế tư nhân phi nông nghiệp (trong đó chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ) ngày càng năng động hơn tại các khu vực nông thôn Việt Nam. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Mặt khác, chúng ta có thể nhận thấy một nét đặc trưng của nền kinh tế Việt Nam là sự tồn tại đông đảo của các làng nghề truyền thống. Tại nước ta hiện có khoảng 2.017 làng nghề thuộc nhiều nhóm nghề chính như gốm sứ, thêu ren, mây tre đan, dệt, sơn mài, giấy… Điều đó nói lên tiềm năng to lớn để phát triển làng nghề của Việt Nam.

Ở Việt Nam hiện nay làng nghề có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hóa bởi các lý do sau:

• Làng nghề góp phần tăng tỷ trọng của công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn.
• Làng nghề góp phần chuyển dịch sâu sắc cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Chẳng hạn, ngành chế biến lương thực, thực phẩm phát triển thì yêu cầu nguyên liệu từ nông nghiệp phải nhiều hơn, đa dạng hơn và chất lượng cao hơn. Điều này thúc đẩy sự hình thành những khu vực nông nghiệp chuyên môn hoá, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao và nhiều sản phẩm hàng hoá.
• Giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho dân cư nông thôn là vấn đề bức xúc ở nước ta hiện nay. Do đó, phát triển làng nghề góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho dân cư nông thôn là hướng đi thích hợp với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
• Ngoài ra, làng nghề còn góp phần thu hút vốn nhàn rỗi và tận dụng các nguồn lực sẵn có ở địa phương.

Hiện nay, các làng nghề đang hoạt động dưới hình thức các hộ kinh doanh cá thể và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, dù là các DNV&N song phương thức hoạt đông theo lối doanh nghiệp ở các làng nghề vẫn chưa phát triển, kiểu công ty ở nông thôn vẫn còn mới mẻ. Các khâu liên hoàn: sản xuất – chế biến – tiêu thụ, chủng loại chưa đạt được hiệu quả, các DNV&Nở các làng nghề chưa biết gắn kết các hoạt động khác có tiềm năng ở nông thôn như kinh doanh du lịch sinh thái, du lịch văn hóa- một trong những thế mạnh của Việt Nam. Do đó, để phát triển các làng nghề xứng với tiềm năng của mình các doanh nghiệp làng nghề cần phải thay đổi phương thức kinh doanh, chuyển từ kiểu kinh doanh chộp giật, manh mún sang lối kinh doanh khoa học theo hình thức doanh nghiệp, công ty. Nói cách khác, việc phát triển các DNV&N hoạt động hiệu quả là yêu cầu cần thiết đối với sự phát triển của làng nghề hiện nay.

• Thứ năm, tạo sự năng động, linh hoạt cho toàn bộ nền kinh tế; giúp nền kinh tế dễ ứng phó với những thay đổi từ bên ngoài khi quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam ngày càng sâu hơn.

Ngày nay, mở cửa và hội nhập kinh tế là xu hướng tất yếu, là kết quả của sự phân công lao động và hợp tác kinh tế quốc tế. Nền kinh tế mỗi quốc gia không thể phát triển được nếu đứng ngoài xu thế trên. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, trong hơn 10 năm qua Việt Nam đã tích cực, chủ động thực hiện tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới với các mốc quan trọng như gia nhập ASEAN vào năm 2015, APEC vào năm 2018 và đặc biệt là trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO vào cuối năm nay. Bên cạnh những cơ hội và thuận lợi do quá trình hội nhập mang lại, nền kinh tế Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc và chịu ảnh hưởng mạnh từ các biến động của nền kinh tế thế giới. Trong bối cảnh này, nếu không tạo cho nền kinh tế sự năng động và linh hoạt cần thiết chẳng những chúng ta không tận dụng được các cơ hội mang lại mà còn có nguy cơ rơi vào các cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Theo kinh nghiệm của nhiều nước đi trước, kể cả những nước phát triển, nếu một quốc gia chỉ có những doanh nghiệp lớn, những tập đoàn hùng mạnh và các công ty xuyên quốc gia thì nền kinh tế sẽ sơ cứng, khả năng chống chọi với khủng hoảng kinh tế hay các tác động từ bên ngoài là rất yếu. Các DNV&N tuy nhỏ về quy mô song lại có ưu thế về sự nhạy bén, năng động trước những thay đổi của thị trường; cũng như tính đa dạng về lĩnh vực ngành nghề, phân bố. Do đó, việc phát triển một lực lượng đông đảo các DNV&N để tạo ra tính năng động, linh hoạt và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những tác nhân bất lợi từ bên ngoài là điều cần thiết với nước ta trong bối cảnh hiện nay.

Từ những phân tích ở trên, có thể kết luận rằng cần phải phát triển DNV&N để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, bởi những lý do sau:

• Phát triển DNV&N nhằm thúc đẩy phát triển các cụm công nghiệp làng nghề và các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ khác, góp phần tạo công ăn việc làm và chuyển dịch cơ cấu nông thôn Việt Nam theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hóa.
• Phát triển DNV&N nhằm thúc đẩy tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, đặc biệt là tăng tốc độ ngành dịch vụ và phát triển các ngành dịch vụ hiện đại phục vụ nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế sâu rộng của nước ta hiện nay.
• Phát triển DNV&N nhằm đảm bảo và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, phát triển nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường.
• Phát triển DNV&N để huy động mọi nguồn lực trong dân cư, tạo nguồn vốn cần thiết cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
• Phát triển DNV&N để xây dựng ngành công nghiệp phụ trợ đủ mạnh nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo nền móng phát triển vững chắc, lâu dài cho các ngành công nghiệp và xuất khẩu chủ lực.
• Phát triển DNV&N để tạo ra sự năng động, linh hoạt cho toàn bộ nền kinh tế; giúp nền kinh tế dễ ứng phó với những thay đổi từ bên ngoài khi quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam ngày càng sâu hơn.

II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DNV&N ĐỂ ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

1. Thực trạng phát triển của DNV&N để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế

1.1. Sự gia tăng số lượng DNV&N trong nền kinh tế Việt Nam

DNV&N ở Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển gắn với thời kỳ đổi mới nền kinh tế. Trong mô hình kinh tế cũ, các DNV&N chủ yếu là các xí nghiệp quốc doanh, các hợp tác xã và các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể. Từ năm 2009, DNV&N có bước khởi sắc với chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần của nhà nước.

Sau một thời gian phát triển, khu vực DNV&N có sự phát triển đáng kể về mặt số lượng và tỷ trọng so với toàn bộ các doanh nghiệp trong cả nước. Theo tiêu chí phân loại dựa vào tổng giá trị vốn, trong tổng số 23.708 doanh nghiệp trong cuộc Tổng điều tra các cơ sở kinh tế, hành chính sự nghiệp trên phạm vi cả nước tại thời điểm ngày 1-7-2015, có tới 20.856 doanh nghiệp là các DNV&N, chiếm tỷ lệ 88%.

Theo số liệu của Bộ kế hoạch và Đầu tư, đến năm 2019 số lượng doanh nghiệp nhỏ có vốn dưới 5 tỷ đồng là 43.722 doanh nghiệp, chiếm 91% tổng số các doanh nghiệp (48.133 doanh nghiệp), trong đó doanh nghiệp nhà nước có quy mô vừa và nhỏ là 3.672 doanh nghiệp, chiếm 64.2% (trong tổng số 5.718 doanh nghiệp nhà nước); DNV&N ngoài quốc doanh là 40.100 doanh nghiệp, chiếm 94,5% trong tổng số doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Tổng số vốn đăng ký kinh doanh của khu vực DNV&N khoảng 50.000 tỷ đồng, bằng 30% tổng số vốn kinh doanh của toàn bộ khu vực doanh nghiệp cả nước.

• Bảng 2.5: Số lượng doanh nghiệp đăng kí kinh doanh giai đoạn 2020-2025

Tuy nhiên, các DNV&N thực sự phát triển mạnh về số lượng từ khi Luật doanh nghiệp có hiệu lực (ngày 01-01-2020). Trong năm 2020, có trên 14.457 doanh nghiệp đăng kí thành lập mới, gấp khoảng 2,5 lần so với số lượng năm 2019; năm 2025 số lượng doanh nghiệp đăng kí mới đã đạt 45.162 doanh nghiệp và tổng số vốn đăng kí là 45754,4 tỷ đồng. Theo báo cáo của Chính phủ, số doanh nghiệp đăng kí mới bình quân hàng năm tăng gấp 4 lần so với bình quân hàng năm giai đoạn 2011-2019. Sau 5 năm thực hiện Luật Doanh nghiệp (2021- 2025), tổng cộng có 148763 doanh nghiệp đăng kí mới với tổng số vốn đăng kí là 237597,7 tỷ đồng. Trong số đó chủ yếu là các DNV&N. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Trên địa bàn nông thôn, số lượng DNV&N cũng tăng mạnh. Đến nay, ở khu vực nông thôn có khoảng 40.500 DNV&N chiếm khoảng 14% số DNV&N trong cả nước, tập trung hầu hết ở 2.017 các làng nghề, trong đó doanh nghiệp nhà nước chiếm 14,16%, HTX 5,76%, doanh nghiệp tư nhân 80%. Nếu phân theo lĩnh vực hoạt động có khoảng 18,62% doanh nghiệp chế biến nông – lâm – thuỷ sản, 32,5% doanh nghiệp sản xuất tiểu thủ công nghiệp và xây dựng, 49,87% doanh nghiệp dịch vụ. Hiện 100% sản lượng của một số sản phẩm như cói, đan lát, thủ công mỹ nghệ… do các DNV&N ở nông thôn sản xuất.

Như vậy, sau 5 năm thực hiện Luật Doanh nghiệp, số lượng DNV&N tăng gấp nhiều lần so với 10 năm trước đó. Với sự gia tăng mạnh về số lượng, các DNV&N đã làm tăng tính cạnh tranh của nền kinh tế. Sự tồn tại của nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, một lĩnh vực làm giảm tính độc quyền và buộc các doanh nghiệp phải liên tục đổi mới để có thể tồn tại và phát triển, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả chung của nền kinh tế. Với tính linh hoạt của mình, các DNV&N đã làm cho nền kinh tế Việt Nam trở nên năng động hơn rất nhiều so với thời kỳ áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung.

1.2. Năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất kinh doanh của DNV&N

•  Trình độ thiết bị, công nghệ của các DNV&N

Thực tế ở nước ta hiện nay cho thấy, trình độ công nghệ của các doanh nghiệp nói chung còn thấp, kể cả các doanh nghiệp quốc doanh và ngoài quốc doanh. Theo báo cáo của Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp (2025), ở nước ta hiện vẫn còn nhiều doanh nghiệp có máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất lạc hậu so với thế giới từ 10 -20 năm. Trình độ trang thiết bị lạc hậu từ 3 – 4 thế hệ so với các nước trong khu vực. Có tới 38% tài sản cố định trong khu vực nhà nước chờ thanh lý.

Theo báo cáo của Bộ Công nghiệp, phần lớn giá trị máy móc thiết bị sản xuất của các doanh nghiệp ngành công nghiệp chỉ còn 30% so với giá trị ban đầu và đã lạc hậu hơn 30 năm. Tình trạng này khá nghiêm trọng trong một số ngành như dệt may, có đến 45% thiết bị máy móc của doanh nghiệp cần phải đầu tư nâng cấp và 30-40% cần thay thế ; ngành mũi nhọn công nghiệp là cơ khí thì đã lạc hậu hơn 40 năm so với khu vực và 50 năm so với các nước đang phát triển về công nghệ và thiết bị sản xuất. Địa phương đầu tầu kinh tế của cả nước là thành phố Hồ Chí Minh cũng chỉ có 25% doanh nghiệp có công nghệ sản xuất tiên tiến, 32% ở mức trung bình, còn lại là dưới trung bình và lạc hậu, trong đó doanh nghiệp có công nghiệp lạc hậu chiếm 20%.

• Năng lực về vốn và trang bị tài sản Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Số liệu thống kê toàn diện về doanh nghiệp cho thấy mức trang bị vốn của doanh nghiệp thấp. Mức trang bị vốn chung của các DNV&N cả nước là 7,9 tỷ đồng/doanh nghiệp, trong đó mức trang bị vốn của doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ (theo tiêu chí lao động) là 35,6 tỷ đồng, của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 4,1 tỷ đồng và các doanh nghiệp có vốn nước ngoài là 84,6 tỷ đồng (Phụ lục 3).

Trong toàn bộ DNV&N cả nước, hệ số trang bị tài sản cố định cho một lao động là 109,2 triệu đồng. Hệ số trang bị vốn cố định của các DNV&N khu vực Nhà nước là 139,6 triệu đồng, khu vực ngoài quốc doanh là 59,9 triệu đồng và khu vực có vốn nước ngoài là 532,9 triệu đồng. Như vậy, mức trang bị tài sản cố định cho một lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là khá thấp so với các doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp quốc doanh. Điều đó cho thấy, các DNV&N khu vực ngoài quốc doanh vẫn chủ yếu dựa vào lao động, trang bị vốn thấp, năng lực thiết bị hạn chế. Tình trạng này có được cải thiện hơn trong các doanh nghiệp nhà nước, nhưng mức chênh lệch cũng không lớn lắm. Nếu so với các doanh nghiệp có vốn nước ngoài trên lãnh thổ nước ta thì các doanh nghiệp trong nước có hệ số trang bị vốn quá thấp (chỉ bằng 11,2% – 21,2%). Ngoài ra, tỷ lệ tài sản cố định trên tổng số vốn của các doanh nghiệp vốn trong nước quá thấp (chỉ có 29,6% – 29,7%). Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp trong nước chủ yếu kinh doanh bằng vốn lưu động và đầu tư ngắn hạn, vay vốn ngắn hạn (lãi suất thấp hơn) để đầu tư dài hạn. Số liệu về nguồn vốn cho thấy, vốn vay của các doanh nghiệp nhà nước gấp 3,4 lần vốn chủ sở hữu, và hệ số này của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là 1,5 lần.

•  Năng lực xuất khẩu và khả năng cạnh tranh của sản phẩm

Theo số liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về năng lực xuất khẩu và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, chỉ có 23,8% DNV&N có hàng xuất khẩu, 13,7% doanh nghiệp có triển vọng xuất khẩu và 62,5% hoàn toàn chưa có khả năng tham gia xuất khẩu. Xét về cơ cấu xuất khẩu, có tới 60% hàng xuất khẩu là nông sản, thuỷ sản và chỉ có 40% là hàng công nghiệp. Điều này cho thấy trình độ công nghiệp sản xuất của các doanh nghiệp còn rất thấp, chủ yếu vẫn là xuất khẩu nguyên liệu thô, hoặc mới qua sơ chế. Trong 40% hàng công nghiệp xuất khẩu thì chủ yếu là gia công, còn nguyên liệu, mẫu mã, công nghệ là của nước ngoài. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

• Năng lực quản lý và chất lượng nguồn nhân lực của các DNV&N ở Việt Nam

Về lao động, thống kê doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê năm 2020 cho thấy, trình độ học vấn và trình độ đào tạo nghề của lao độnh trong các doanh nghiệp khá thấp. Trong toàn bộ các doanh nghiệp, có tới 54,7% là lao động phổ thông, có trình độ phổ thông trung học và thấp hơn, chỉ có 12,5% tốt nghiệp cao đẳng và đại học, có 11,1% tốt nghiệp trung học chuyên nghiệp và 21,7% công nhân kỹ thuật. Ở khu vực nông thôn, trình độ của lực lượng lao động còn thấp hơn số lao động có trình độ trung cấp trở lên chỉ chiếm 9,8% còn lại là các số lao động có trình độ phổ thông trở xuống, số lao động lành nghề cũng không cao, ở các làng nghề nghệ nhân chỉ chiếm 0,06% [1, tr 83].

Trình độ học vấn và đào tạo của người lao động cũng rất khác nhau trong các loại hình doanh nghiệp: doanh nghiệp tư nhân có tỷ trọng lao động phổ thông cao nhất (85,2%) và doanh nghiệp có vốn nước ngoài có lao động với trình độ cao đẳng, đại học cao nhất (18,55%) [1, tr 83].

Về giám đốc doanh nghiệp, trình độ học vấn của các giám đốc cũng chưa cao. Trong tổng số 2.378 giám đốc doanh nghiệp được điều tra, chỉ có 40,8% người tốt nghiệp cao đẳng đại học và có tới 45,2% giám đốc mới học hết phổ thông trung học hoặc thấp hơn. Nếu xét theo loại hình doanh nghiệp thì ngoài các doanh nghiệp có vốn nước ngoài (với 93,7% đại học, cao đẳng), giám đốc các doanh nghiệp nhà nước có trình độ học vấn và đào tạo tốt nhất (với 86,4% có trình độ cao đẳng và đại học) [1, tr 84].

Theo các nghiên cứu của Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam và một số cơ quan, tổ chức khác thì trình độ của giám đốc doanh nghiệp hiện tại đã được cải thiện hơn, tuy nhiên hiện vẫn còn hạn chế.

• Hiệu quả sản xuất, kinh doanh

Hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các DNV&N thể hiện trên nhiều mặt và được đo bằng các chỉ tiêu như lợi nhuận trên vốn, lợi nhuận trên doanh thu. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

• Bảng 2.6. Lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận của DNV&N năm 2024

Nhìn vào bảng số liệu 2.6 ta thấy, hiệu quả sản xuất của các doanh nghiệp nói chung và của các DNV&N nói riêng tuy chưa cao song đã được cải thiện so với trước đây. Tuy nhiên, so với mức chung của các doanh nghiệp trong nền kinh tế, các chỉ tiêu hiệu quả của các DNV&N còn khá thấp: lợi nhuận bình quân của DNV&N là 240 triệu đồng – thấp hơn nhiều so với mức bình quân chung một doanh nghiệp trong nền kinh tế (1,14 tỷ đồng/doanh nghiệp). Các chỉ tiêu về tỷ suất lợi nhuận trên vốn và trên doanh thu của DNV&N đều thấp hơn. Điều này một phần là do tính hiệu quả theo quy mô – khi quy mô quá bé nhỏ thì hiệu quả không cao. Số liệu bảng 2.6 cho ta thấy: các doanh nghiệp quy mô vừa có hiệu quả cao hơn doanh nghiệp quy mô nhỏ và doanh nghiệp quy mô nhỏ lại có hiệu quả cao hơn doanh nghiệp quy mô cực nhỏ. Ngoài ra, cần chú ý về trình độ chính xác của dữ liệu – rất có thể là số liệu về lợi nhuận của các DNV&N bị báo cáo sai lệch do chỉ tiêu này liên quan tới nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ngoài ra, hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp nói chung và khu vực DNV&N nói riêng cũng rất khác nhau theo loại hình doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh.

Xét theo loại hình doanh nghiệp thì doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân có tỷ lệ doanh nghiệp có lãi cao nhất với chỉ số tương ứng là 81,1% và 81,5%. Xét theo ngành kinh doanh, các DNV&N trong lĩnh vực thương mại – dịch vụ hoạt động hiệu quả hơn trong lĩnh vực công nghiệp. Bình quân một lao động trong doanh nghiệp công nghiệp tạo ra doanh thu 14,6 triệu đồng, trong khi kinh doanh ngiệp thương mại, dịch vụ là 75,8 triệu. Các ngành có tỷ lệ doanh nghiệp có lãi cao nhất là tài chính (90,7%) và thủy sản (90,2%).

1.3. Đóng góp của các DNV&N đối với nền kinh tế Việt Nam

Với việc chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường ở Việt Nam từ cuối những năm 2010 đến nay, đặc biệt là từ khi Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân ra đời (2010), các DNV&N phát triển mạnh mẽ. Đóng góp của các DNV&N trong nền kinh tế Việt Nam ngày càng lớn, được thể hiện trên các mặt sau:

• DNV&N đóng góp quan trọng vào GDP và tốc độ tăng trưởng kinh tế

DNV&N ngày càng đóng góp nhiều hơn vào tổng GDP do số lượng doanh nghiệp ngày càng lớn và phân bố rộng khắp trong hầu hết các ngành, lĩnh vực. Ngoài ra, tốc độ tăng trưởng sản xuất khu vực DNV&N cũng thường cao hơn so với các doanh nghiệp khác. Nếu tính theo doanh thu của các doanh nghiệp cả nước, tỷ trọng doanh thu của các khu vực DNV&N theo quy mô lao động (dưới 300 người) năm 2023 – 2025 là 81,5% – 86,5%. Điều đó chứng tỏ các DNV&N có đóng góp to lớn vào việc gia tăng sản lượng và tăng trưởng kinh tế. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

• Bảng 2.7: Tỷ trọng doanh thu DNV&N trong nền kinh tế

Về đóng góp vào GDP: Từ chỗ chiếm tỷ lệ trong GDP của khu vực DNV&N không đáng kể đầu năm 2010, đến nay DNV&N đã đóng góp khoảng 26% tổng sản phẩm xã hội, 31% giá trị sản lượng công nghiệp, 78% tổng mức bán lẻ và 64% tổng lượng vận chuyển hàng hoá.

Tuy nhiên, so với các nước trên thế giới và trong khu vực thì mức đóng góp vào GDP của DNV&N Việt Nam vẫn ở mức thấp. Ở Mỹ, hiện nay 24 triệu DNV&N đóng góp hơn một nửa GDP của toàn bộ nền kinh tế (khoảng 51% theo U.S. Small Business Administration). Con số này ở CHLB Đức là 53%; Indonesia là 38,9%; Philippines là 28% và Malaysia là 50,5%.

Như vậy, tuy số lượng và tỷ trọng của DNV&N Việt Nam đã gia tăng đáng kể (đến nay chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp) song do hiệu quả hoạt động chưa cao nên mức đóng góp vào tổng sản phẩm xã hội vẫn còn ít, DNV&N Việt Nam vẫn chưa thể hiện được vai trò của mình trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

• Góp phần quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hoá

Ngành nghề kinh doanh của các DNV&N ở Việt Nam thường tập trung chủ yếu vào lĩnh vực thương mại và dịch vụ, với tỷ lệ 60,4% (do lĩnh vực này dễ kinh doanh, vốn ít, không đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, mức độ rủi ro ít, vốn quay vòng nhanh); lĩnh vực công nghiệp chiếm 23,9%; xây dựng chiếm 13,2%% và nông – lâm – ngư nghiệp chỉ còn chiếm 2.5% (xem bảng 2.8). Với cơ cấu như vậy đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng sản phẩm công nghiệp, giá trị thương mại, dịch vụ, giảm tỷ trọng sản phẩm nông nghiệp trong GDP. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng để thực hiện phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Bảng 2.8. Số lượng và tỷ trọng DNV&N theo ngành năm 2024

• Góp phần tăng thu hút vốn đầu tư Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Theo báo cáo 5 năm thi hành Luật Doanh nghiệp của bộ Kế hoạch và Đầu tư, số vốn huy động được qua đăng ký thành lập mới và mở rộng quy mô kinh doanh của các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, chủ yếu là các DNV&N, tiếp tục tăng. Trong 5 năm qua, số vốn đăng ký thành lập (gồm cả vốn mới và đăng ký bổ sung) đạt hơn 292.747 tỷ đồng tương đương khoảng 19,18 tỷ USD, cao hơn số vốn đầu tư nuớc ngoài đăng ký cùng kỳ); trong đó năm 2021 là 2,33 tỷ USD, năm 2022 là gần 3,1 tỷ USD, năm 2023 khoảng 3,94 tỷ USD, năm 2024 là 4.57 tỷ, 2025 là 5.24 tỷ. Riêng số vốn mới đăng ký giai đoạn giai đoạn 2021 – 2025 cao hơn gấp hơn 8 lần so với 9 năm trước đây (2011 – 2019). Kết quả là tỷ trọng đầu tư của dân cư và doanh nghiệp trong tổng đầu tư toàn xã hội đã tăng từ 22.6% năm 2021 lên 29,7% năm 2023, đạt 32,2% năm 2025 cao hơn nhiều so với tỷ trọng vốn đầu tư nước ngoài chiếm 16.3% (xem bảng 2.4).

• Hình 2.1: Tỷ trọng và tăng trưởng đầu tư khu vực dân doanh

Như vậy, trong những năm gần đây vốn đầu tư của khu vực ngoài quốc doanh (trong đó DNV&N chiếm 99.6%) đã vươn lên đứng vị trí thứ hai (chỉ sau vốn đầu tư của nhà nước, trong đó vốn của nhà nước chủ yếu đầu tư vào cơ sở hạ tầng, từ biểu đồ trên ta thấy vốn đầu tư vào các ngành sản xuất của nhà nước còn thấp hơn khu vực ngoài quốc doanh) và ngày càng có vai trò quan trọng trong cơ cấu vốn đầu tư phát triển đất nước. Điều này cho thấy nếu tiếp tục đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư của khu vực này chúng ta có thể tích luỹ được số vốn cần thiết cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hóa, phát triển đất nước với chủ chương dựa vào nội lực là chính.

• DNV&N tạo ra nhiều việc làm mới, giảm bớt áp lực việc làm và thất nghiệp

Hiện nay, do tỷ lệ tăng dân số cao trong những năm trước đây, hàng năm Việt Nam có khoảng 1,4 triệu người gia nhập vào lực lượng lao động. Vấn đề giải quyết việc làm cho những người này là rất cấp thiết. Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện đang thực hiện sắp xếp lại nên không thể thu hút thêm lao động mà còn tăng thêm số lao động dôi dư. Khu vực đầu tư nước ngoài mỗi năm cũng chỉ tạo ra khoảng 30.000 chỗ làm mới, một tỷ lệ không đáng kể. Như vậy, phần lớn số người tham gia lực lượng lao động này trông chờ vào khu vực DNV&N. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Hiện nay, lao động trong các DNV&N chiếm khoảng 25-26% lượng lao động cả nước. Riêng khu vực doanh nghiệp do tăng thêm các DNV&N, mỗi năm thu hút trên dưới 45 vạn lao động với thu nhập bình quân gần 1,05 triệu đồng/ tháng. Các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, chủ yếu là các DNV&N có mức tăng trưởng cao về lao động trong những năm qua. Số lao động tại khu vực này đã tăng 2,36 lần trong năm 2022 so với thời điểm 2015, so với 1,06 và 1,35 lần của các doanh nghiệp nhà nước và hộ kinh doanh cá thể. Như vậy, các DNV&N đã tạo ra nhiều việc làm mới với tốc độ tăng trưởng cao hơn các khu vực khác rất nhiều.

Đặc biệt, ở các vùng nông thôn, vai trò tạo việc làm của DNV&N còn rõ nét hơn nữa. Hiện nay, ở khu vực nông thôn Việt Nam có khoảng 35.000 DNV&N hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp, mỗi năm tạo ra khoảng 14.5 vạn việc làm mới. Tính đến năm 2025, các DNV&N đã tạo ra khoảng 49% việc làm phi nông nghiệp ở nông thôn, đó là chưa kể đến các hộ gia đình nông thôn tham gia vào sản xuất thủ công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ và các hoạt động phi nông nghiệp khác. Như vậy, có thể thấy DNV&N có vai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, đặc biệt là việc làm phi nông nghiệp ở nông thôn Việt Nam. Do đó, phát triển DNV&N ở nông thôn được xem là điều kiện cần thiết và phương thức hiệu quả để phát triển kinh tế nông thôn.

• DNV&N tích cực tham gia vào hoạt động xuất khẩu

Những năm qua, hưởng ứng chính sách của Đảng và Nhà nước ta về mở rộng và khuyến khích thương mại quốc tế, tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế tham gia kinh doanh xuất nhập khẩu, DNV&N nhất là các doanh nghiệp tham gia kinh doanh các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, chế biến nông sản, thuỷ sản đã năng động đầu tư vào các ngành có nhiều lợi thế, chủ động tìm kiếm và khai thác thị trường quốc tế qua đó góp phần tích cực tăng kim ngạch xuất khẩu, thu ngoại tệ cho đất nước.

Tính đến hết ngày 31/10/2025 số lượng DNV&N tham gia xuất khẩu chiếm 80.6%, nhập khẩu chiếm 84,2% tổng số doanh nghiệp tham gia kinh doanh xuất nhập khẩu trên cả nước. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2022 của các DNV&N đạt 4.789 triệu USD, chiếm tỷ trọng 23,3% so với toàn bộ kinh ngạch xuất nhập khẩu của nền kinh tế. Điều đáng ghi nhận ở đây là các DNV&N khu vực tư nhân đã vươn lên dẫn đầu về xuất khẩu hải sản với 740 triệu USD, chiếm 39% tổng kim ngạch mặt hàng này; hạt điều với 141 triệu USD, chiếm 42% tổng kim ngạch mặt hàng này. Với xu thế phát triển như hiện nay, khu vực DNV&N, nhất là các doanh nghiệp tham gia kinh doanh các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, chế biến nông sản, thuỷ sản sẽ là nguồn thu ngoại tệ lớn cho đất nước trong tương lai.

2. Thực trạng hỗ trợ của nhà nước đối với phát triển DNV&N và những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

2.1. Cơ quan quản lý và hỗ trợ của nhà nước đối với phát triển DNV&N ở Việt Nam

• Cục phát triển DNV&N

Căn cứ Nghị định số 504/2023/NĐ-BKH của Bộ Kế hoạch và đầu tư, ngày 29 tháng 7 năm 2023, Cục Phát triển DNV&N thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, giúp bộ Kế hoạch và đầu tư thực hiện chức năng quản lý nhà nước về xúc tiến phát triển DNV&N của Việt Nam.

Cục DNV&N có các chức năng và nhiệm vụ sau:

• Chủ trì hoặc tham gia soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ đối với sắp xếp doanh nghiệp nhà nước và phát triển DNV&N, đăng ký kinh doanh, ưu đãi đầu tư để Bộ trưởng trình Chính Phủ hoặc ban hành theo thẩm quyền;
• Xây dựng định hướng, kế hoạch xúc tiến phát triển DNV&N, hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch và giải pháp trợ giúp phát triển DNV&N trên địa bàn;
• Xây dựng và tổng hợp các chương trình trợ giúp của nhà nước, điều phối, hướng dẫn, theo dõi việc triển khai các chương trình trợ giúp sau khi được duyệt;
• Theo dõi tình hình thực hiện chính sách trợ giúp DNV&N ở các Bộ, ngành và địa phương.
• Định kỳ sáu tháng, tổng hợp báo cáo về tình hình phát triển DNV&N và đề xuất các biện pháp cần thiết để Bộ trưởng trình Thủ tướng Chính phủ;

Phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để cung cấp thông tin cần thiết và xúc tiến trợ giúp DNV&N trong việc tư vấn kỹ thuật và tiếp cận công nghệ, trang bị mới, hướng dẫn, đào tạo vận hành, quản lý kỹ thuật và quản lý doanh nghiệp thông qua các Trung tâm Hỗ trợ kỹ thuật DNV&N.

Ngoài ra, Bộ Kế hoạch và đầu tư còn thành lập các Trung tâm hỗ trợ kỹ thuật DNV&N. Trung tâm hỗ trợ kỹ thuật DNV&N là đơn vị sự nghiệp có chức năng tư vấn cho Cục phát triển DNV&N, là đầu mối tư vấn về công nghệ và kỹ thuật cải tiến trang thiết bị hướng dẫn quản lý kỹ thuật, bảo dưỡng trang thiết bị tạo điều kiện tiếp cận công nghệ mới cho các DNV&N ở các địa phương.

• Hội đồng khuyến khích phát triển DNV&N Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Hội đồng khuyến khích phát triển DNV&N có chức năng tư vấn cho thủ tướng chính phủ về cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển DNV&N trong cả nước.

• Hội đồng có nhiệm vụ tư vấn cụ thể về:

Định hướng chiến lược và kế hoạch phát triển DNV&N phù hợp với định hướng; chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của đất nước;

Đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn chỉnh cơ chế, chính sách phát triển DNV&N; các biện pháp, giải pháp và chương trình trợ giúp DNV&N nhằm tăng cường năng lực và nâng cao sức cạnh tranh của các DNV&N; các vấn đề khác liên quan đến phát triển DNV&N được Thủ tướng Chính phủ giao.

• Hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ

Ở Việt Nam, được thành lập từ tháng 7/2025, Hiệp hội DNV&N đã có trên 20 Hội DNV&N trong cả nước. Hiệp hội đã có nhiều hỗ trợ đối với thành viên, đặc biệt là các Hội DNV&N ở các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Các hiệp hội này đang phát triển không ngừng và dần trở thành chỗ dựa đáng tin cậy cho các doanh nghiệp. Đây không chỉ là cầu nối liên kết các DNV&N hợp tác sản xuất, kinh doanh mà còn là nơi cung cấp đầy đủ các hoạt động hỗ trợ, xúc tiến, tư vấn, phát triển cho các thành viên. Đặc biệt, vai trò đại diện cho cộng đồng DNV&N của các hiệp hội này cũng ngày càng được tăng cường. Hiệp hội đã thay mặt các thành viên của mình thực hiện nhiều hoạt động, chương trình hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước nhằm phục vụ cho nhu cầu phát triển của các hội viên. Trong những năm qua, các hiệp hội này đã đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của các hội viên về các vấn đề như: vấn đề thuế, vấn đề mặt bằng, hải quan, cơ chế chính sách và các thủ tục hành chính… Hiệp hội cũng thay mặt hội viên đóng góp ý kiến trong các diễn đàn, cuộc họp, chương trình hội thảo… có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh và sự phát triển của các DNV&N. Trong mức độ có thể, các hiệp hội còn tham gia các tiểu ban, ban nghiên cứu các chuyên đề liên quan đến DNV&N.

Tuy vậy, xét trên mặt bằng chung trong cả nước, hoạt động của Hiệp hội vẫn chưa hiệu quả cả về mặt số lượng và chất lượng, đặc biệt ở những vùng nông thôn, nơi có các DNV&N cần được hỗ trợ nhiều nhất. Hiện nay, số thành viên của Hiệp hội mới có khoảng 7.000 trong tổng số 225.000 doanh nghiệp, là con số khá khiêm tốn. Các doanh nghiệp là thành viên của Hiệp hội chưa hoặc ít nhận được trợ giúp của Hiệp hội. Hiệp hội chưa nhận được sự ủng hộ và tin cậy cần thiết của các doanh nghiêp. Đây là một vong luẩn quẩn cần sớm có biện pháp giải quyết để nâng cao hơn nữa tác dụng trợ giúp của Hiệp hội.

• Ngoài các cơ quan trên, Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VICC) cũng có nhiều hoạt động trợ giúp các DNV&N. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Hoạt động hỗ trợ DNV&N được phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam triển khai ngay từ năm 2013 và được đánh dấu rõ nhất bằng quyết định thành lập trung tâm hỗ trợ DNV&N. Các hoạt động của VCCI tập trung tham mưu cho Đảng và Nhà nước về cơ chế, chính sách, thúc đẩy sự phát triển DNV&N Việt Nam, trong đó có nhiều chính sách quan trọng như: Luật doanh nghiệp, Nghị định 90 về chính sách trợ giúp phát triển DNV&N; kế hoạch phát triển DNV&N… VCCI cũng đã tiến hành hàng loạt các hoạt động xúc tiến, cung cấp các dịch vụ đào tạo, tư vấn, cung cấp thông tin, phát triển thị trường, tiếp cận nguồn vốn.

Tháng 4-2022, trang web do VCCI và tổ chức kỹ thuật Đức GTZ hợp tác thành lập đã đi vào hoạt động để cung cấp cho các DNV&N các thông tin cập nhật chất lượng cao qua internet. Từ đó đến nay, đây đã trở thành một kênh cung cấp thông tin hữu ích cho DNV&N.

2.2. Thể chế chính sách khuyến khích phát triển DNV&N ở Việt Nam

Thể chế chính sách chung có ảnh hưởng đến hoạt động của DNV&N ở Việt Nam

Công cuộc đổi mới nền kinh tế và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã làm thay đổi căn bản thể chế, chính sách đối với doanh nghiệp nói chung và DNV&N nói riêng. Từ năm 2006 và đặc biệt từ khi chuyển sang cơ chế thị trường (2009) đến nay, thể chế chung về kinh doanh, tài chính, đầu tư, đất đai… được hình thành và từng bước hoàn thiện.

Khung khổ pháp luật kinh doanh được hình thành với nhiều luật quan trọng như Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (ban hành năm 2007 và được sửa đổi nhiều lần sau đó), Luật Doanh nghiệp (2019)… Các văn bản luật này được bổ sung, sửa đổi nhiều lần và hiện nay được thay thế bằng các luật tương ứng là: Luật Doanh nghiệp (2025), Luật Đầu tư năm 2025… Pháp luật kinh doanh quy định rõ về thành lập doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh, hoạt động của doanh nghiệp và phá sản doanh nghiệp. Luật kinh doanh chung đã tạo “sân chơi” bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh và tạo bước đột phá về cải cách hành chính.

Luật Doanh nghiệp năm 2019 đã đơn giản hoá thủ tục thành lập doanh nghiệp, bãi bỏ hàng trăm giấy phép và quy định pháp luật không còn phù hợp về điều kiện kinh doanh, chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp, chuyển đổi phương thức đăng ký kinh doanh… Đây là bước đột phá lớn đối với các doanh nghiệp nói chung và đặc biệt là các DNV&N nói riêng, góp phần làm cho số lượng các DNV&N có sự gia tăng mạnh mẽ.

Pháp luật đất đai cũng được hình thành và từng bước hoàn thiện, trong đó, quy định rõ về sử dụng đất, giao đất, cấp đất… Chẳng hạn như Luật Đất đai năm 2023 và các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ số 181/2024/NĐ-CP, 182/2024/NĐ-CP, 188/2024/NĐ-CP… quy định một số vấn đề cụ thể nhằm tạo điều kiện giải quyết mặt bằng sản xuất cho doanh nghiệp nói chung và các DNV&N nói riêng; quy định về việc thành lập và công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; doanh nghiệp được tự thoả thuận với người có đất về kế hoạch sử dụng đất để làm mặt bằng sản xuất; hình thành tổ chức phát triển quỹ đất có trách nhiệm nhằm giải phóng mặt bằng ngay khi có quy hoạch được duyệt; công bố, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xin giao đất, thuê đất làm mặt bằng sản xuất. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Việc đổi mới pháp luật về đất đai không chỉ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp về mặt bằng kinh doanh, mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp thế chấp vay vốn ngân hàng tốt hơn.

Pháp luật về tài chính như thuế, ngân sách nhà nước, kế toán… từng bước hình thành và ngày càng đồng bộ hơn, phù hợp với cơ chế thị trường và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế. Ngoài ra, pháp luật tài chính được cải thiện theo hướng thuận lợi hoá, công khai hoá và minh bạch hơn. Việc áp dụng cơ chế tự khai nộp thuế là một bước tiến lớn, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp gia nhập thị trường và hoạt động thuận lợi hơn.

Pháp luật về tiền tệ, tín dụng đã tạo lập môi trường bình đẳng hơn, xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế (chẳng hạn, Luật Ngân hàng nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2023 đã xoá bỏ ưu tiên và ưu đãi vay vốn đối với doanh nghiệp nhà nước và hợp tác xã). Chính phủ tạo điều kiện cho một số đối tượng là DNV&N được vay vốn của tổ chức tín dụng không phải bảo đảm bằng tài sản. (Nghị quyết số 02/2023/NQ-CP ngày 17-01-2023 của Chính phủ quy định cho vay đến 30 triệu đồng đối với chủ trang trại; đến 50 triệu đồng đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh giống thuỷ sản…). Ngoài ra, pháp luật trong lĩnh vực này còn tạo môi trường cạnh tranh trong lĩnh vực tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Nhờ đó đã tạo điều kiện để các doanh nghiệp tiếp cận dễ dàng hơn nguồn vốn, hình thành và phát triển thị trường tài chính.

Pháp luật về thương mại cũng có vai trò rất quan trọng đối với các doanh nghiệp nói chung và các DNV&N nói riêng. Từ khi đổi mới đến nay pháp luật về thương mại được đổi mới trên các mặt như: thuận lợi hoá, tự do hoá, bình đẳng đối xử trong hoạt động thương mại nội địa và thương mại quốc tế. Việc bãi bỏ phần lớn thuế xuất khẩu, cắt giảm thuế nhập khẩu, bãi bỏ các biện pháp hành chính như cấm đoán, hạn ngạch… đã tạo môi trường thông thoáng cho hoạt động của các doanh nghiệp. Các thủ tục hải quan cũng được đơn giản hoá. Nhờ đó, các DNV&N có điều kiện hơn trong việc tiếp cận thị trường trong và ngoài nước.

Ngoài các luật trên, pháp luật trong các lĩnh vực khác như pháp luật về lao động, việc làm và đào tạo nhân lực, pháp luật về tư vấn, hành nghề luật sư…cũng đang trong quá trình đổi mới và hoàn thiện.

• Thực trạng thể chế chính sách riêng đối với phát triển DNV&N của Việt Nam

Hiện nay, văn bản có giá trị pháp lý cao nhất áp dụng riêng cho các DNV&N là Nghị định 90/2021/NĐ-CP ngày 23-11-2021 của Chính phủ về trợ giúp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nghị định xác định rõ khái niệm DNV&N ở Việt Nam và khung pháp luật về hỗ trợ các doanh nghiệp này bao gồm các chính sách trợ giúp với các biện pháp về tài chính, tín dụng; cơ quan trợ giúp; tạo thuận lợi cho các DNV&N về mặt bằng sản xuất, khuyến khích phát triển các khu, cụm công nghiệp cho các DNV&N; thực hiện các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia; trợ giúp xúc tiến xuất khẩu cho các DNV&N; trợ giúp đào tạo nguồn nhân lực cho DNV&N; đẩy mạnh việc cung cấp thông tin về sản xuất, kinh doanh cho các DNV&N; thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNV&N để giúp các doanh nghiệp này tiếp cận nguồn vốn ngân hàng…

Ngoài ra, Nghị định số 90/2021/NĐ-CP xác định rõ hệ thống các cơ quan hỗ trợ DNV&N từ Trung ương đến địa phương, bao gồm Bộ kế hoạch và đầu tư, đại diện các bộ, ngành liên quan và uỷ ban nhân dân các tỉnh. Trong hệ thống các cơ quan hỗ trợ DNV&N còn có Cục Phát triển DNV&N thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Tham gia hỗ trợ các doanh nghiệp này còn có các hội nghề, các tổ chức đoàn thể- xã hội. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Để triển khai thực hiện Nghị định số 90/2021/NĐ-CP, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 115/2024/QĐ-TTg ngày 25-6-2024 và Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 93/2024/TT-BTC ngày 29-9-2024 hướng dẫn một số nội dung Quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng cho các DNV&N. Tiếp đó, ngày 10-8-2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 143/2024/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình trợ giúp đào tạo nguồn nhân lực cho các DNV&N giai đoạn 2024-2028. Để triển khai thực hiện Quyết định số 143/2024/QĐ-TTg, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ra Quyết định số 1347/2024/QĐ – BKH ngày 24-11-2024 về việc ban hành Quy chế về quản lý thực hiện Chương trình trợ giúp đào tạo nguồn nhân lực cho các DNV&N giai đoạn 2024-2028 và Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 09/2025/TT-BTC ngày 28-01-2025 hướng dẫn quản lý và sử dụng kinh phí đào tạo nguồn nhân lực cho các DNV&N giai đoạn 2024-2028.

Ngoài ra, trong thể chế dành riêng cho các DNV&N còn có một số quy định về chế dộ kế toán riêng cho loại hình doanh nghiệp này (gồm công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, doanh nghiệp tư nhân và hợp tác xã phi nông nghiệp) như Quyết định số 1177/TC- CĐKT ngày 23-12-2016 và Quyết định số 144/2021/QĐ-BTC ngày 21-12-2021 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính.

Như vậy, có thể thấy trong những năm gần đây, trên cở sở nhận thức đúng đắn vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, Nhà nước ta đã ý thức được tầm quan trọng và có rất nhiều hoạt động trợ giúp đối với các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, điều bất cập ở đây là sự hỗ trợ đó còn mang tính chung chung, chưa có biện pháp hỗ trợ thích hợp cho các DNV&N trong từng ngành, lĩnh vực cụ thể để tập trung đầu tư vào những ngành, lĩnh vực cần thiết nhất định, tránh tình trạng đầu tư trợ giúp dàn trải, không hiệu quả; nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn hiện nay của đất nước.

2.3. Những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại trong quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ

Tuy Nhà nước đã xây dựng nhiều chương trình hỗ trợ và phát triển DNV&N song, như phân tích ở trên, những hỗ trợ này hiện vẫn còn một số bất cập, làm cho hoạt động của các DNV&N vẫn còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Những khó khăn đó đã cản trở quá trình phát triển và làm giảm khả năng cạnh tranh của loại hình doanh nghiệp này, làm cho DNV&N Việt Nam vẫn chưa phát triển xứng đáng với vai trò và tiềm năng của mình để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế. Do đó, phần này sẽ nêu lên những khó khăn chính còn tồn tại trong phát triển DNV&N, làm cơ sở đưa ra những giải pháp trong chương sau.

• Có thể kể ra các khó khăn chính trong phát triển DNV&N như sau:

Khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực tài chính DNV&N Việt Nam nói chung có quy mô vốn ít, lại khó tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, nhất là các nguồn vốn chung và dài hạn. Theo số lượng thống kê, mặc dù DNV&N chiếm 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, tổng vốn cho sản xuất kinh doanh của khu vực này mới chỉ bằng 30% tổng vốn kinh doanh của các doanh nghiệp trong cả nước. Điều này cho thấy, hầu hết các DNV&N đều là các doanh nghiệp nhỏ, năng lực về vốn rất hạn chế. Một trong những lý do khiến cho các DNV&N không tiếp cận được các nguồn vốn là do không có tài sản thế chấp.

Ngoài ra, việc không ít các doanh nghiệp “mất tích” khỏi trụ sở đăng ký thành lập; hầu như không ai biết doanh nghiệp hoạt động ra sao sau khi được cấp giấy phép cũng làm các ngân hàng e ngại.

DNV&N cũng gặp khó khăn khi phải chuẩn bị các hồ sơ xin vay vốn, chuẩn bị kế hoạch kinh doanh, báo cáo tài chính. Các doanh nghiệp này thường xây dựng báo cáo tài chính mang tính chất đối phó với cơ quan thuế; báo cáo chính thức (báo cáo được pháp luật công nhận) thường thấp hơn tình trạng thực tế, không đảm bảo đủ điều kiện vay vốn ngân hàng. Bên cạnh đó, hệ thống theo dõi và đánh giá hoạt động kinh doanh của DNV&N thường thiếu hoặc không có do các doanh nghiệp này vẫn giữ thói quen bán hàng không có hợp đồng kinh tế, không tuân thủ chế độ phát hành hoá đơn bán hàng. Do đó, ngân hàng không có cơ sở để đánh giá và quyết định việc cho vay. Nhiều doanh nghiệp còn ngần ngại minh bạch tình hình kinh doanh cho ngân hàng, không quen với thủ tục và cách thức tiếp cận các nguồn vốn. Ngoài ra, việc xác định giá trị tài sản thế chấp còn nhiều hạn chế, tài sản thế chấp thường được định giá thấp hơn so với giá thị trường. Các ngân hàng vẫn còn thiếu các cán bộ thẩm định tín dụng có năng lực chuyên môn giỏi. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Để giải quyết tình trạng này, ở một số địa phương, quỹ bảo lãnh tín dụng đã được thành lập, nhưng đến nay chưa có quỹ nào đi vào hoạt động do một số quy định còn vướng mắc như yêu cầu về vốn lên đến 30 tỷ đồng, trong đó bắt buộc ngân sách địa phương phải chiếm 30%, điều kiện bảo lãnh vay vốn lại khó khăn (được bảo lãnh 80% tổng số vốn vay, nhưng 70% trong đó phải có tài sản thế chấp). Tất cả các yếu tố trên đã làm cho việc tiếp cận nguồn lực tài chính của khu vực này hiện nay vẫn còn khó khăn.

• Thiếu tiếp cận thông tin và các dịch vụ hỗ trợ

Do hạn chế về nguồn lực và kinh nghiệm kinh doanh nên các DNV&N, đặc biệt các doanh nghiệp ở các làng nghề nông thôn gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin thị trường, tìm đối tác, bạn hàng… nhất là ở các thị trường xuất khẩu. Các doanh nghiệp này cũng ít được trợ giúp từ các trung tâm thông tin, tư vấn, ngân hàng, dịch vụ hỗ trợ thương mại… do các dịch vụ này mới bắt đầu phát triển trong những năm gần đây.

Các tổ chức như Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam, các thương vụ, hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ, hiệp hội ngành nghề cũng là một nguồn cung cấp thông tin thương mại cho các DNV&N. Tuy nhiên, hình thức trợ giúp thông tin cho các DNV&N của các tổ chức này vẫn chưa phổ biến rộng rãi và hiệu quả, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.

Theo thống kê của phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam, hiện nay chỉ có khoảng 20% DNV&N tiếp cận được thông tin từ các thương vụ. Còn lại thông tin mà doanh nghiệp có được chủ yếu khai thác từ internet, do đó, chất lượng thông tin chưa cao. Ngoài ra, việc triển khai thương mại điện tử còn rất hạn chế, hiện chỉ có khoảng 7% tổng doanh nghiệp tiếp cận thương mại điện tử, trong số đó DNV&N chiếm 33,1%. Vì vậy, khả năng khai thác thị trường và tiếp cận thông tin nước ngoài của các doanh nghiệp này còn rất hạn chế. Điều này đặc biệt bất lợi với các DNV&N ở các làng nghề truyền thống có các sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu xuất khẩu.

• Khó khăn về mặt bằng sản xuất Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

Một khó khăn không nhỏ nữa của các DNV&N là vấn đề thuê đất đai làm mặt bằng sản xuất kinh doanh. Các khu công nghiệp được mở ra nhưng giá cho thuê cao, điều kiện, thủ tục cho thuê phức tạp, rườm rà khiến cho các DNV&N vẫn gặp nhiều khó khăn.

• Nguồn nhân lực có kỹ năng còn ít

Lực lượng lao động Việt Nam nhìn chung kỹ năng thấp, giá lao động rẻ nhưng không ổn định lại có chiều hướng tăng. Đội ngũ lao động Việt Nam hiện nay vừa thừa lại vừa thiếu, không đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp. Về lao động kỹ thuật, lực lượng lao động có chuyên môn kỹ thuật còn hạn chế, hơn 84% lực lượng lao động không có chuyên môn kỹ thuật. Chênh lệch giữa tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng, đại học và kỹ thuật viên, công nhân kỹ thuật có xu hướng ngày càng giãn rộng ra (1: 1,5 : 1 ,7 trong khi tỷ lệ hợp lý tại các nước phát triển là 1 : 4 : 10). Như vậy, cơ cấu lao động của nước ta không hợp lý.

Ngoài ra, chất lượng đào tạo thấp, không phù hợp với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thường phải đào tạo lại lao động trước khi sử dụng. Trình độ của các chủ DNV&N cũng ở mức thấp hơn so với thế giới. Theo điều tra của Tổng cục Thống kê: 31% chủ doanh nghiệp đã qua đào tạo cao đẳng trở lên, còn 60% lao động chưa học hết lớp 10 và phần lớn là lao động thủ công. Vì vậy, năng suất lao động ở ta thấp hơn 15 lần trong ngành sản xuất thép, 4 lần trong ngành dệt so với mức trung bình của thế giới.

Mặt khác, khi quá trình hội nhập sâu hơn, các lao động có trình độ cao có xu hướng muốn chuyển sang làm việc cho các công ty nước ngoài với mức lương hấp dẫn hơn, điều này làm cho các DNV&N trong nước càng khó thu hút nhân tài.

• Khó khăn về môi trường kinh doanh

Những khó khăn từ môi trường kinh doanh cũng tạo nên các trở ngại cho sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo báo cáo ”Đánh giá môi trường kinh doanh năm 2026” của Ngân hàng Thế giới công bố năm 2025, các chỉ tiêu xếp hạng về mức độ dễ dàng trong kinh doanh, trong số 10 chỉ số về mức độ dễ dàng trong kinh doanh của Việt Nam, chỉ có 2 chỉ tiêu trên mức trung bình là giải quyết giấy phép (xếp thứ 18 với 14 thủ tục, 143 ngày, chi phí bằng 64,1% thu nhập bình quân đầu người) và đăng ký tài sản (xếp thứ 39 với 5 thủ tục, 67 ngày và chi phí bằng 1,2% thu nhập bình quân đầu người). Trong số còn lại, hầu hết các chỉ tiêu được xếp dưới mức trung bình, trong đó 5 chỉ tiêu được đánh giá rất thấp là bảo vệ nhà đầu tư (xếp thứ 143), sử dụng lao động (xếp thứ 122), đóng thuế (107), tiếp cận tín dụng (106), thực hiện hợp đồng (102), (xem phụ lục 7).

Mặc dù Việt Nam được xếp thứ 3 trong 12 nền kinh tế đi đầu trong cải cách nhưng nhìn tổng thể thì vẫn còn kém hơn so với các nước trong khu vực, ví dụ như Trung Quốc. Theo cách đánh giá này môi trường kinh doanh của Việt Nam còn rất khó khăn, điều này gây trở ngại rất nhiều cho hoạt động kinh doanh của khu vực dân doanh trong đó chiếm đa số là các DNV&N. Khóa luận: Thực trạng của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>> Khóa luận: Giải pháp của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu kinh tế

Viethue

Dịch Vụ Viết Luận Văn Thạc Sĩ 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://vietthuethacsi.com/ – Hoặc Gmail: dicvuluanvanthacsi@gmail.com