Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Thực trạng hiệu quả hoạt động của các công ty chứng khoán Việt Nam hiện nay dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

I. Sự ra đời và phát triển của các công ty chứng khoán Việt Nam

Số lượng các công ty chứng khoán tăng nhanh từ 55 công ty năm 2022 lên 78 công ty năm 2023 và 102 công ty năm 2024. Cho tới nay, con số các công ty chứng khoán đang dừng lại ở con số 105. Số lượng tăng tuyệt đối các công ty chứng khoán dường như không có biến động giữa 2 năm 2022-2023 nhưng xét trên bối cảnh thị trường thì đó là con số chưa phù hợp. Năm 2023 thị trường đón nhận những thành công khi VNIndex tăng 26% so với 2022 vì thế số lượng công ty chứng khoán tăng là điều bình thường nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường. Còn năm 2024, VNIndex giảm 65% thì việc tăng lên về số lượng công ty chứng khoán chỉ làm tăng thêm áp lực cho các công ty chứng khoán cũ và mới bởi miếng bánh bị san sẻ bởi 102 công ty chứng khoán.

• Biểu 2. Thị phần môi giới 2022-2023

Thị phần môi giới của các công ty chứng khoán cũng đã có sự thay đổi khi có hàng loạt các công ty ra nhập ngành. Công ty TNHH chứng khoán Ngân hàng Ngoại Thương (VCBS) năm 2023 chỉ chiếm 13% so với 19% năm 2022, BVSC chiếm 9% trong khi trước đó 18%, SSI chiếm 9% 2023 so với 17% năm 2022.

• Biểu 3. Giá trị giao dịch trung bình một ngày trên 2 sàn HOSE và HaSTC năm 2024

Biểu đồ trên cho thấy đỉnh cao của thị trường, doanh số giao dịch một ngày là là 80 triệu USD cho sàn HOSE và 40 triệu USD cho sàn HASTC, đến cuối năm 2024 giá trị giao dịch 2 sàn không quá 40 triệu USD/ 1 ngày, tháng 2 2025, giá trị giao dịch 2 sàn trung bình dưới 12 triệu USD / ngày, tổng phí giao dịch thu được của toàn thị trường là 600 triệu đồng chia cho 102 công ty chứng khoán.

Hàng loạt các công ty chứng khoán bị lỗ nặng trong năm 2024 do phải trích lập dự phòng giảm giá nhiều (BVSC lỗ 400 tỷ/ 1100 tỷ vốn chủ sở hữu, KLS lỗ 350 tỷ/ 1100 tỷ vốn chủ sở hữu, HASECO lỗ 100 tỷ / 400 tỷ vốn chủ sở hữu).

Chính vì vậy trong năm 2024 nhiều công ty chứng khoán đã cắt giảm nhân sự, thu hẹp quy mô để đối phó với tình trạng khó khăn. Bên cạnh đó làn sóng sát nhập các công ty chứng khoán đã chính thức bắt đầu mở màn là công ty chứng khoán Âu Lạc bán 49% cho Technology, Chứng khoán Việt Nam bán 49% cho RHB (Malaysia), công ty chứng khoán Hướng Việt bán 49% cho Morgan Stanley…. Trước tình hình này, để có thể tránh được tình trạng phá sản, nhiều công ty chứng khoán sẽ phải tính đến phương sát nhập với công ty chứng khoán khác mới mong tồn tại qua được những khó khăn của thị trường.

II. Thực trạng hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

1. Kết quả hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2022-2025

1.1. Kết quả hoạt động môi giới

• Hoạt động môi giới khách hàng trong nước

Nghiệp vụ môi giới là nghiệp vụ cơ bản của các công ty chứng khoán. Kể từ quý IV năm 2022, thị trường bùng nổ về số lượng các công ty niêm yết/đăng ký giao dịch và số lượng nhà đầu tư tham gia, giá trị giao dịch cổ phiếu hàng ngày đạt bình quân 400 -500 tỷ đồng trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM và 190 – 210 tỷ đồng trên Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội; quý I năm 2023, thị trường tăng với tốc độ rất mạnh có những ngày giá trị giao dịch cổ phiếu đạt tới 1.360 tỷ đồng. Hoạt động môi giới đã lấy lại vai trò của mình và trở thành nguồn thu chính của nhiều công ty chứng khoán.

Các công ty chiếm thị phần lớn và doanh thu môi giới cao là các công ty có khả năng thu hút được đông đảo các nhà đầu tư, có chất lượng dịch vụ và công tác chăm sóc khách hàng tốt. Các công ty chứng khoán chiếm thị phần hàng đầu về môi giới là SSI, BVSC, ACBS, VCBS, công ty TNHH chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BSC), công ty cổ phần chứng khoán Thăng Long (TSC).

Kể từ năm 2023 cùng với sự bùng nổ của thị trường chứng khoán là sự gia tăng chóng mặt về số lượng công ty chứng khoán. Hệ quả tất yếu của điều này là miếng bánh thị phần môi giới bị phân chia thành những phần nhỏ hơn. Hiện nay, thị phần môi giới cho nhà đầu tư nước ngoài vẫn tập trung tại một số công ty chứng khoán hàng đầu như SSI, HSC, BVSC…, nhưng đối với thị phần môi giới cho nhà đầu tư trong nước thì sự đổi ngôi diễn ra khá nhanh và rõ rệt. Những công ty chứng khoán thuộc top đầu trong vài năm liền đã bị công ty chứng khoán trẻ hơn qua mặt. Ví dụ như công ty chứng khoán SSI, năm 2024 công ty này đứng đầu trong tất cả các mảng môi giới trong nước và ngoài nước, trừ trái phiếu. Sang năm 2025, vị trí dẫn đầu mà SSI nắm giữ trong nhiều năm liền đã nhường chỗ cho một công ty chứng khoán trẻ – công ty chứng khoán Thăng Long (TSC). Đây cũng là năm đầu tiên TSC vươn lên vị trí cao nhất, dù trước đó công ty thường xuyên có mặt trong top 10. Điều này thể hiện rõ trong bảng mô tả thị phần môi giới của các công ty chứng khoán năm 2025 sau đây:

• Bảng 1: Thị phần môi giới năm 2025 tại SGDCK TP. HCM

Điều tương tự với công ty chứng khoán Sacombank (SBS). Năm 2024, SBS có mặt trong topten, nhưng chưa gây nhiều ấn tượng. Bất ngờ năm 2025, một số tháng SBS vươn lên dẫn đầu thị phần môi giới, có quý ở vị trí số 2 và cuối cùng kết thúc năm ở vị trí số ba. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Xét về mức độ thăng tiến, bên cạnh các công ty gây ấn tượng mạnh như TSC và SBS, nhiều sự tiến bộ còn đến từ HSC, công ty cổ phần chứng khoán FPT (FPTS), công ty cổ phần chứng khoán Kim Eng Việt Nam (KEVS) và công ty cổ phần chứng khoán Quốc tế Việt Nam VIS. Trong đó HSC thể hiện sự ổn định đáng kể, FPTS và KEVS tỏ ra không hề thua kém trong cuộc cạnh tranh với nhiều công ty chứng khoán có tên tuổi, thâm niên khác. VIS là một bất ngờ khi có mặt trong top ten vào thời điểm cuối năm.

Ba công ty chứng khoán còn lại trong Top 10, nhiều hay ít đều có sự thoái lui so với chính mình của một năm trước đó. Con số thị phần của các công ty chứng khoán phản ánh chiến lược kinh doanh của công ty chứng khoán đó. Thực tế cho thấy rằng các công ty chứng khoán đang làm ăn có hiệu quả chủ yếu phát triển theo hai mô hình chiến lược. Mô hình thứ nhất, các công ty chứng khoán phát triển theo chiến lược tăng trưởng. Hướng chiến lược này được nhiều công ty chứng khoán có sự bứt phá mạnh mẽ trong năm 2025 áp dụng. Cùng với đó, hoạt động môi giới được đẩy mạnh trên nguyên tắc đầu cơ cao bởi hoạt động tư vấn từ broker. Đòn bẩy tài chính tập trung ở nhóm khách hàng VIP cũng được các công ty này triển khai mạnh. Thứ hạng thị phần được cải thiện nhanh chóng theo tốc độ vòng quay của tiền nhiều hơn là số tài khoản được mở.

Ở mô hình chiến lược thứ hai, một số công ty chứng khoán phát triển theo chiến lược ổn định. Tức là theo hướng bền vững, chắc chắn và đồng bộ hơn, từ nhân sự, công nghệ tới quản trị rủi ro. Một số công ty có định hướng sẽ xác lập vị thế ổn định trong vài năm tới. Ở nhóm này, các công ty chứng khoán có sự tham khảo kỹ những mô hình thành công và kinh nghiệm từ nước ngoài. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Phần còn lại trong Top 10 là những công ty chứng khoán từng có tên tuổi, có thâm niên hoạt động, nhưng chiến lược phát triển không rõ ràng, hoặc các công ty chứng khoán đang trực thuộc pháp nhân khác, nên thiếu quyền tự quyết trong hoạt động. Đây là những lý do chính của những sự thoái lui.

• Hoạt động môi giới khách hàng nước ngoài

Thị trường chứng khoán Việt Nam là một thị trường chứng khoán mới đầy tiềm năng, vì vậy là điểm hấp dẫn mới với các nhà đầu tư nước ngoài, họ thi nhau rót vốn vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo thống kê của Sở GDCK TP Hồ Chí Minh các nhà đầu tư nước ngoài phần lớn là người Nhật, Việt Kiều, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và một số ít người Châu Âu, Bắc Mỹ…

Nếu như ở mảng môi giới cho khách hàng trong nước, các công ty chứng khoán đang phần nào lấn lướt các công ty chứng khoán gạo cội, thì ở mảng môi giới cho khách hàng nước ngoài, các công ty chứng khoán hoạt động lâu năm vẫn hoàn toàn chiếm ưu thế. Tính đến cuối tháng 8 năm 2025, SSI vẫn dẫn đầu (28,5% thị phần) . Đây cũng là công ty chứng khoán thu hút được số tài khoản của khối nhà đầu tư nước ngoài đông đảo nhất hiện nay, chiếm 25% toàn thị trường.

Kế tiếp là HSC chiếm thị phần môi giới hơn 20%, với ưu thế là công ty chứng khoán thu hút được nhiều tổ chức nước ngoài. Theo thống kê nhanh từ HSC, trong tháng 9 năm 2025, công ty có thể vươn lên chiếm 33% thị phần môi giới cho khối ngoại (con số cụ thể chưa được công bố chính thức).

VCBS cũng là một công ty chứng khoán chiếm vị thế tốt trong mảng môi giới khách hàng nước ngoài. Khách hàng giao dịch trái phiếu tại VCBS bao gồm hầu hết các định chế tài chính lớn của nước ngoài như: DeutscheBank International Asia, Deustche Bank, HSBC, BNP Paribas, CitiBank Hanoi, Standard Chartered Bank Hanoi, ANZ. Các định chế trong nước như Techcombank, VIBank, Vietcombank cũng là khách hàng thường xuyên giao dịch trái phiếu qua VCBS.

Hai vị trí kế tiếp lần lượt thuộc về hai công ty chứng khoán lâu năm, có mặt trên thị trường ngay từ ngày thị trường chứng khoán Việt Nam mới khai sinh: công ty chứng khoán Bảo Việt (BVSC) và công ty chứng khoán TNHH Ngân hàng Á Châu (ACBS). Chỉ tính riêng 4 công ty chứng khoán lớn trên đã nắm 80% thị phần môi giới cho khối nhà đầu tư nước ngoài trong năm 2025.

Giải thích cho sự ổn định trong thị phần môi giới khối ngoại là do kể từ năm 2023 thị trường phát triển mạnh, các thông tin về lợi nhuận của các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam được loan tải. Các nhà đầu tư nước ngoài nhận thấy được nguồn lợi nhuận khổng lồ từ thị trường chứng khoán Việt Nam, trên thực tế nhiều nhà đầu tư cá nhân nước ngoài đã có lãi 50%, thậm chí 100% nếu đầu tư từ giữa năm 2022 là lý do hấp dẫn những nhà đầu tư khác.

Số lượng các nhà đầu tư nước ngoài đến mở tài khoản tại Việt Nam tính tới hết năm 2025 tăng lên gần gấp 15 lần so với năm 2022, tức là hơn 30.000 tài khoản bao gồm cả cá nhân và tổ chức, trong đó SSI vẫn là công ty chứng khoán có số lượng nhà đầu tư nước ngoài đến mở tài khoản nhiều nhất khoảng 3.000 tài khoản. Thị phần môi giới cổ phiếu và chứng chỉ quỹ dẫn đầu thuộc về SSI, ACBS, và BVSC. Trong khi đó, thị phần môi giới trái phiếu trong nhiều năm vẫn do VCBS dẫn đầu. Nhờ có thị phần lớn trong môi giới trái phiếu nên doanh thu môi giới trái phiếu của VCBS năm 2024 vẫn tăng mạnh, đạt 33 tỷ và tăng 55% so với năm 2023. Tuy vậy, xét về tổng doanh thu chứng khoán của công ty này năm 2024, VCBS chỉ đạt 86 tỷ, tức là giảm 27,7% so với cùng kỳ năm trước. Nhìn vào bảng sau, ta có thể nhận thấy rõ sự biến động trong doanh thu môi giới của một số công ty chứng khoán tiêu biểu qua các năm 2022-2025. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

• Bảng 2: Doanh thu hoạt động môi giới của một số công ty chứng khoán giai đoạn 2022-2025

Qua thực trạng hoạt động môi giới có thể nhận thấy trên thị trường, nghiệp vụ môi giới là nghiệp vụ chủ đạo của hầu hết các công ty chứng khoán, ngoại trừ những công ty mới đăng ký thành lập chưa triển khai hoạt động. Doanh thu môi giới cũng chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng doanh thu của các công ty chứng khoán. Tuy nhiên, hoạt động môi giới còn có nhiều hạn chế: nghiệp vụ môi giới hiện nay các công ty chứng khoán triển khai đơn thuần chỉ là nhận lệnh giao dịch của khách hàng mà chưa triển khai được các nghiệp vụ khác như tư vấn đầu tư chứng khoán, cung cấp các thông tin, phân tích thị trường phục vụ việc ra quyết định của nhà đầu tư. . .

Nhìn chung hầu hết các công ty chứng khoán đều nỗ lực mở rộng mạng lưới chi nhánh, mở rộng trụ sở, cung cấp các cơ sở vật chất phục vụ khách hàng. Tuy nhiên, tại các thời điểm thị trường tăng trưởng, số lượng khách hàng tăng mạnh thì tại nhiều công ty chứng khoán địa điểm giao dịch quá tải. Các công ty chứng khoán có thị phần cao như SSI và BVSC, ACBS có lượng khách hàng VIP và khách hàng có tổ chức tương đối lớn, các khách hàng này có giá trị giao dịch lớn tại ra doanh thu phí môi giới lớn và đòi hỏi chất lượng dịch vụ cao. Một số công ty chứng khoán đã cung cấp dịch vụ riêng cho khách hàng VIP như có số điện thoại riêng của Broker để đặt lệnh, thiết lập các đường truyền riêng để lệnh của các khách hàng VIP, khách hàng có tổ chức có thể truyền thẳng vào sàn. Với các khách hàng nước ngoài, các công ty cũng đã đưa ra các dịch vụ giá trị gia tăng như các báo cáo phân tích ngành, công ty và thị trường, các báo cáo cập nhật hàng ngày.

1.2. Kết quả hoạt động tự doanh Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Bên cạnh hoạt động môi giới, các công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay cũng rất chú trọng đến hoạt động tự doanh. Mảng hoạt động này mang lại doanh thu khá cho các công ty chứng khoán trong thời gian qua.

• Bảng 3: Doanh thu tự doanh của một số công ty chứng khoán giai đoạn 2022-2025

Nhận xét từ bảng trên cho thấy, năm 2023 doanh thu từ hoạt động tự doanh chứng khoán của SSI đạt xấp xỉ 696 tỷ đồng, chiếm 54% tổng doanh thu của công ty. Nhờ vào những cuộc đấu giá các công ty trong giai đoạn 2021-2022 với vốn đầu tư ban đầu thấp và những công ty tiềm năng mà SSI tư vấn cổ phần hoá, tư vấn niêm yết. Ngoài ra SSI thực hiện các hoạt động đầu tư và các công ty theo kiểu đối tác chiến lược như đầu tư vào Tập Đoàn Hoàng Anh Gia Lai, đầu tư vào ngân hàng PG Bank với giá thấp hơn 20.000 đồng/cp. Hoạt động đầu tư này của SSI đảm bảo tỷ lệ lợi nhuận lớn, trong hoàn cảnh tình hình đấu giá ngày càng khó, và mặt bằng đấu giá cao. Tuy nhiên, biến động lợi nhuận của SSI cũng tăng mạnh khi thị trường sụt giảm và nhất là đối với lợi nhuận từ hoạt động tự doanh. Điều này được chứng minh bằng doanh thu tự doanh của công ty chứng khoán này trong năm 2024, doanh thu tự doanh giảm gần 35% chỉ còn gần 454 tỷ đồng. Song so với tình hình khó khăn chung của toàn thị trường thì SSI vẫn là công ty chứng khoán hoạt động ổn định và hiệu quả nhất trước những bất ổn của thị trường chứng khoán năm 2024.

Trong khi đó, hoạt động tự doanh chỉ chiếm tỷ trọng vừa phải trong cơ cấu lợi nhuận của BVSC, năm 2022, lợi nhuận của hoạt động tự doanh chỉ chiếm 30% lợi nhuận của công ty. Năm 2022 doanh thu từ hoạt động tự doanh của BVSC đạt xấp xỉ 19 tỷ đồng chỉ chiếm 9% tổng doanh thu của công ty. Nhưng trong năm 2023, doanh thu từ mảng hoạt động này đem lại cho công ty chứng khoán này tới 60% tổng doanh thu, ước tính khoảng 143 tỷ đồng. Vượt qua giai đoạn khó khăn năm 2024, tới năm 2025 khi thị trường chứng khoán đã dần dần phục hồi thì doanh thu mảng tự doanh của công ty này dường như lại khá kém hiệu quả so với các công ty chứng khoán khác trên thị trường, chỉ có gần 29 tỷ.

Công ty chứng khoán Hải Phòng (HASECO) có tỷ lệ doanh thu từ hoạt động tự doanh chứng khoán rất cao, năm 2023 doanh thu này đạt 80,87 tỷ đồng chiếm, 64% tổng doanh thu của công ty. Trong bối cảnh thị trường ảm đạm vào giai đoạn cuối năm 2023, hoạt động tự doanh bị ảnh hưởng khá mạnh nhưng so vơi quy mô toàn công ty thì bộ phận tự doanh của công ty chứng khoán Hải Phòng đã hoạt động khá hiệu quả, chủ yếu doanh thu từ trading cổ phiếu. Trong quý 4 năm 2024 hoạt động tự doanh đã thu về 13 tỷ đồng, chiếm 41% doanh thu cả năm từ hoạt động này. Nhờ những dấu hiệu tích cực từ thị trường chứng khoán năm 2025, doanh thu tự doanh của công ty chứng khoán Hải Phòng bắt đầu nhịp độ tăng trưởng trở lại, đạt mức trên 57 tỷ đồng.

Năm 2023, tổng doanh thu từ hoạt động đầu tư và tự doanh của VCBS đạt 305,8 tỷ đồng trong đó doanh thu từ tự doanh là 180 tỷ đồng, chiếm gần 60% tổng doanh thu của công ty. Năm 2024, mặc cho các công ty chứng khoán khác gặp nhiều khó khăn do sự ảm đạm của thị trường, công ty chứng khoán VCBS vẫn đạt mức doanh thu tự doanh hết sức ấn tượng 170 tỷ đồng. Dường như mảng tự doanh của công ty chứng khoán này không bị ảnh hưởng nhiều từ sự biến động của thị trường chứng khoán. Doanh thu này tăng mạnh nhờ và sự tăng trưởng mạnh của thị trường, các cổ phiếu tự doanh đầu tư từ thời điểm bắt đầu IPO.

Nhìn chung, vào thời điểm cuối năm 2022 và đầu năm 2023, thị trường bùng nổ, với các công ty chứng khoán cũ đã có hoạt động tự doanh và thực hiện đầu tư trong các năm trước, thì thị trường tăng trưởng mạnh tạo cơ hội cho các công ty hiện thực hoá lợi nhuận, và đạt được các mức lợi nhuận cao. Tuy nhiên đến năm 2024, khi thị trường suy giảm kéo dài, doanh thu từ hoạt động tự doanh của các công ty giảm mạnh, một số công ty bắt đầu có dấu hiệu thua lỗ từ hoạt động đầu tư tự doanh.

• Biểu 4. Doanh thu hoạt động tự doanh của một số công ty chứng khoán giai đoạn 2020 – 2023 Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Nhìn vào biểu đồ có thể thấy trong giai đoạn 2020-2023, SSI công ty chứng khoán có doanh thu hoạt động tự doanh lớn nhất, vượt trội so với các công ty cùng ngành. Điều này có được là do bên cạnh việc trading trên sàn, SSI là đơn vị dẫn đầu trong hoạt động đầu tư với l07,5 tỷ đồng, mua bán doanh nghiệp, mua bán cổ phần theo dạng đối tác chiến lược. Các hoạt động này đòi hỏi đội ngũ tư vấn cần phát triển mạnh, có được mạng lưới khách hàng là các doanh nghiệp lớn, có thể tiến hành đàm phán và chủ động thực hiện các khoản đầu tư trực tiếp với các doanh nghiệp. Hoạt động tư vấn tài chính, tư vấn bán đấu giá của công ty SSI và BVSC là tiền đề để các công ty này thực hiện hoạt động đầu tư cổ phần, đăng ký mua của đối tác chiến lược.

Hoạt động đầu tư của VCBS cũng đạt được thành quả rất tốt với 87,6 tỷ đồng, doanh thu này khá cao nhờ vào danh mục trái phiếu được duy trì từ năm 2022 với thời gian đáo hạn bình quân thấp và lợi suất đầu tư (YTM) cao. Tuy nhiên, hoạt động mua bán cổ phần theo dạng đối tác chiến lược của VCBS chưa mạnh.

Xét về cơ cấu danh mục đầu tư của các công ty chứng khoán, ta có thể nhận biết được chiến lược phát triển của từng công ty qua hai biểu dưới đây:

• Biểu 5. Cơ cấu danh mục đầu tư 2024 của BVSC
• Biểu 6. Cơ cấu danh mục đầu tư 2024 của SSI

Biểu trên cho thấy nếu như BVSC chọn chiến lược phát triển bền vững với danh mục đầu tư chủ yếu là trái phiếu (69%) thì SSI lại chọn chiến lược phát triển nhanh đi kèm nhiều rủi ro hơn. Tỷ lệ cổ phiếu trong danh mục của SSI lên đến 45% toàn danh mục. Hơn nữa trong số trái phiếu mà SSI nắm giữ có đến 60% là trái phiếu doanh nghiệp.

Có thể thấy, tuy tốc độ tăng trưởng doanh thu của hoạt động tự doanh của các công ty chứng khoán Việt Nam khá cao trong 3 năm qua, hoạt động này của các công ty chứng khoán còn chứa nhiều rủi ro, đặc biệt là rủi ro về thị trường.

1.3. Kết quả hoạt động tư vấn

1.3.1. Hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán

Hoạt động này rất phát triển ở các thị trường chứng khoán phát triển, tuy nhiên ở Việt Nam hoạt động này mới bắt đầu được các công ty chứng khoán quan tâm. Tuy nhiên, các công ty chứng khoán tại Việt Nam chưa triển khai hoạt động này một cách độc lập mà chỉ như một dịch vụ gia tăng cho hoạt động môi giới nhằm thu hút khách hàng. Nhìn vào bảng sau, ta có thể thấy quy mô và hiệu quả mà hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán mang lại cho các công ty chứng khoán.

• Bảng 4: Doanh thu hoạt động tư vấn đầu tư chứng khoán của một số công ty chứng khoán năm 2023-2025

1.3.2. Hoạt động tư vấn bán đấu giá cổ phần Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Năm 2023 có thể nói là năm của các đợt phát hành ra công chúng (IPO), hàng loạt doanh nghiệp thực hiện bán đấu giá cổ phần với khối lượng lớn. Trong năm 2023 tổng số đợt phát hành qua hai trung tâm là 116 đợt, với tổng số lượng phát hành 1à 864 triệu cổ phần, với số lượng cổ phần phát hành thành công là 797 triệu cổ phần, tương đương 92% số lượng cổ phần chào bán. Tổng giá trị cổ phần phát hành được là 49.632 tỷ đồng, đạt hơn 5% GDP.

Trong các đợt bán cổ phần, có những đợt chào bán với khối lượng lớn như Đạm Phú Mỹ bán 128 triệu cổ phần, thu về 6.997 tỷ đồng, Phả lại bán 41.6 triệu cổ phần thu về 2.904 tỷ đồng, Bảo Việt bán 59 triệu cổ phần thu được 4.393 tỷ đồng, Vosco bán 50 triệu cổ phần thu được 1.031 tỷ đồng, công ty đầu tư và phát triển khu công nghiệp Sông Đà bán 6 triệu cổ phần thu được l.413 tỷ đổng, Tổng công ty tài chính Dầu khí bán 56,8 triệu cổ phần thu được 4.176 tỷ đồng, Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam bán 97,5 triệu cổ phiếu thu được l0.516 tỷ đồng.

Xét về thị phần tư vấn bán đấu giá cổ phần, SSI, VCBS và BVSC là những đơn vị dẫn đầu thị trường. SSI chiếm 35% tổng giá trị bán đấu giá thành công, VCBS chiếm 25%, BVSC chiếm 20% thị phần bán đấu giá thành công, như vậy SSI, VCBS và BVSC đã chiếm đến 80% thị phần trong tổng giá trị bán đấu giá cổ phần thành công.

1.3.3. Hoạt động tư vấn cổ phần hoá, bảo lãnh phát hành cổ phiếu

Các hợp đồng tư vấn cổ phần hoá và bảo lãnh phát hành mất nhiều công sức, có rủi ro phát hành và rủi ro uy tín của công ty chứng khoán nên cần chuẩn bị kỹ lưỡng, và yêu cầu đội ngũ cán bộ tư vấn phải có trình độ và đòi hỏi tiềm lực tài chính của công ty chứng khoán. Hiện nay, trên thị trường các công ty chứng khoán như BVSC và SSI là các đơn vị hàng đầu trong các nghiệp vụ này. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Trong năm 2023, BVSC đã thực hiện tư vấn cố phần hoá và bán đấu giá cổ phần cho một số doanh nghiệp lớn như: Tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam, công ty XNK Lâm Thuỷ Sản Bến Tre, công ty cổ phần Vincom VIC, công ty Vận tải biển Việt Nam, công ty nhựa Việt Nam. SSI đã thực hiện tư vấn bán đấu giá một số doanh nghiệp như: công ty cổ phần Dây và Cáp điện Việt Nam, Nhiệt điện Bà Rịa, Thuỷ điện Thác Mơ, Tổng công ty Bảo hiểm Dầu Khí…

Có thể nói SSI và BVSC hiện vẫn là hai đơn vị dẫn đầu trong việc thực hiên tư vấn phát hành ra công chúng và bảo lãnh phát hành. Trong năm 2023, BVSC đã thực hiện đợt bảo lãnh phát hành cho chứng chỉ quỹ VFI với giá 34.000/chứng chỉ quỹ. Mặc dù sau đó giá chứng chỉ quỹ trên thị trường giảm mạnh, nhưng do được sự hỗ trợ của các tổ chức tài chính lớn đăng ký mua chứng chỉ quỹ nói trên, nên giá trị BVSC mua chứng chỉ quỹ cũng không lớn. Có thể thấy BVSC cũng được sự hỗ trợ liên minh lớn từ các tổ chức tài chính như Sacombank, DC, VFM. Đây cũng là những cổ đông lớn của BVSC trong đợt phát hành tăng vốn cho đối tác chiến lược năm 2022.

1.3.4. Hoạt động tư vấn niêm yết

Là việc tư vấn doanh nghiệp thực hiện các thủ tục, lập hồ sơ xin cấp phép niêm yết nộp Uỷ ban chứng khoán Nhà nước. Đây có thể là có một công đoạn tách rời nhưng cũng có thể là một phần trong hợp đồng dịch vụ trọn gói gồm có tư vấn cổ phần hóa – bán đấu giá – niêm yết. Năm 2022, số lượng các công ty niêm yết tăng mạnh trên cả hai sàn nên các công ty chứng khoán như BVSC, BSC, SSI, VCBS, ACBS đều có được nhiều hợp đồng. Năm 2023, số lượng công ty niêm yết tăng cũng rất mạnh 57 công ty, nhất là vào thời điểm cuối năm, các công ty có giá trị vốn hoá lớn như DPM, HPG, VIC, TRC, VTO, PVT, DPR, HT1, ANV lên sàn HOSE ; KBC, PVI, PVS, C92 lên sàn HASTC. Trong đó PVI, PVS, RCL, SCJ, VNE do công ty chứng khoán Sài Gòn SSI tư vấn niêm yết; TNC, TRC, GTA do công ty chứng khoán Thăng Long TSC tư vấn niêm yết; ACL, VIC, RIC do BVSC tư vấn niêm yết. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

1.3.5. Hoạt động tư vấn mua bán sáp nhập, mua bán cổ phiếu doanh nghiệp

Nhiều chuyên gia, công ty tư vấn trên thế giới đánh giá rằng năm 2023 sẽ là năm mở đầu cho sự gia tăng mạnh mẽ các hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp ở Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đến hết tháng 8/2023, trên cả nước hiện có khoảng 250.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp đăng ký kinh doanh và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Như vậy, đại đa số các doanh nghiệp đang hoạt động trên khắp cả nước đều có quy mô vừa và nhỏ, các doanh nghiệp này có điểm yếu là vốn nhỏ, chưa có tiếng tăm, không nắm được nhiều về các vấn đề pháp lý nhưng nhu cầu chuyển nhượng, mua bán doanh nghiệp hoặc tìm vốn đầu tư lại rất lớn.

Báo cáo của Hãng kiểm toán PricewaterhouseCoopers tổng kết, Việt Nam có 32 vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp trong năm 2022 với tổng giá trị 245 triệu USD, vượt xa năm 2021 là 18 vụ với 61 triệu USD. Thực tế cũng cho thấy, trong năm 2023, số vụ M&A gia tăng cả về số lượng cũng như quy mô. Năm 2023 được coi là năm có những thương vụ M&A lớn nhất Việt Nam từ trước đến nay. VinaLand, quỹ đầu tư bất động sản đã trả 16,5 trệu USD để sở hữu 52% khách sạn Omni Sài Gòn. Dai-ichi mua lại Bảo Minh CMG.

Theo số liệu thống kê năm 2023, tổng số vụ M&A là 57 vụ, trong đó các công ty nước ngoài mua chủ yếu đến từ Châu Á. Năm 2023, ngành Tài chính đứng đầu với 20 vụ mua bán private equtiy. Lĩnh vực đứng thứ 2 trong việc mua bán private equity là chế biến với 13 vụ, thứ ba là giao thông với 7 vụ. Như vậy ngành tài chính là ngành có nhiều vụ mua bán sáp nhập nhất, là ngành có nhiều sự đầu tư, liên kết.

• Biểu 7. Số vụ mua bán sáp nhập năm 2023 theo ngành

Không riêng gì các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước mà ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa đều nhận định rằng khi Việt Nam hội nhập ngày càng sâu, rộng vào nền kinh tế thế giới thì số lượng các doanh nghiệp nhỏ và vừa rơi vào tình trạng phá sản, giải thể sẽ ngày càng tăng nếu các doanh nghiệp không nâng cao năng lực cạnh tranh. Thế nhưng, tình thế nguy nan này có thể được giải quyết bằng biện pháp sáp nhập hoặc mua bán doanh nghiệp, tìm các nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài. Tuy nhiên, việc chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần các công ty, đặc biệt phần vốn nước ngoài trong các liên doanh, là một thị trường hấp dẫn, nhưng nó vẫn chưa trở thành trào lưu bởi khung pháp lý chưa rõ ràng. Các nhà đầu tư nước ngoài đang rất muốn mua lại những công ty bán lẻ để thâm nhập hệ thống phân phối và cung cấp nguyên liệu của Việt Nam. “Họ thường bị vướng ở hai khía cạnh: quy định luật pháp chưa rõ và phía Việt Nam chỉ muốn bán một phần (nhằm tận dụng công nghệ quản lý nước ngoài), trong khi nước ngoài muốn mua toàn bộ hoặc ít nhất cũng trên 51% để nắm quyền điều hành.

Hoạt động tư vấn mua bán, sát nhập doanh nghiệp là một loại hình dịch vụ mới đối với các công ty chứng khoán tại Việt Nam. Đây là một “mảnh đất màu mỡ” đối với các công ty chứng khoán, phần lớn các công ty chứng khoán đang phát triển hoạt động này nhưng cũng gặp phải nhiều khó khăn do để tiến hành tốt dịch vụ này đòi hỏi các công ty chứng khoán phải có tầm hoạt động, quy mô rộng lớn; phải có tiềm lực tài chính và đội ngũ cán bộ tư vấn chuyên sâu, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực M&A. Tính đến thời điểm hiện tại, chưa ghi nhận được một trường hợp cụ thể nào các công ty chứng khoán thực hiện các hợp đồng tư vấn thâu tóm mua bán sáp nhập. Các công ty chứng khoán hiện mới chỉ thực hiện góp vốn đầu tư với tư cách cổ đống chiến lược cho các công ty cổ phần tư nhân như Hoà Phát, Alpha Nam… Công ty SSI hiện nay là đơn vị dẫn đầu trong việc tham gia góp vốn dưới hình thức đối tác chiến lược với các công ty như Hoàng Anh Gia Lai, PG Bank,. . .

Hiện nay, các doanh nghiệp chủ yếu chọn các công ty chuyên nghiệp trong lĩnh vực M&A làm nhà tư vấn như IDJ, Tigerinvest, First Asia Limited, ICE, các Công ty kiểm toán Ernst & Young, KMPG, PWC… Các công ty kiểm toán quốc tế hàng đầu có những bộ phận chuyên về tư vấn thâu tóm sáp nhập, đã có nhiều kinh nghiệm quốc tế là lựa chọn hàng đầu cho các tổ chức có nhu cầu mua bán doanh nghiệp thuê tư vấn. Điển hình như Emst & Young đang thực hiện hợp đồng sáp nhập cho KDC, NKD và Kidos.

1.4. Kết quả hoạt động bảo lãnh phát hành Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Thị phần bảo lãnh phát hành trái phiếu chính phủ của VCBS cao nhất trong các công ty chứng khoán, năm 2023, VCBS đã bảo lãnh phát hành được hơn 8.849 tỷ đồng. Các công ty chứng khoán khác thực hiện bảo lãnh phát hành trái phiếu chính phủ rất ít, một số công ty chứng khoán như Agiseco, BSC, ACBS chủ yếu bảo lãnh mua cho ngân hàng mẹ nhưng hiện nay các ngân hàng mẹ cũng mua trái phiếu chính phủ trực tiếp.

Trước năm 2022, việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp chỉ tập trung ở các tổ chức tín dụng như ACB, VCB, STB… Số doanh nghiệp phát hành trái phiếu rất ít và đa số quy mô phát hành nhỏ. Trong số đó, có thể kể đến một số đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp đầu tiên như của REE năm 2012 thu về 5 triệu USD; EIS năm 2014 với 10 tỷ đổng; tổng công ty Dầu khí phát hành 3.400 tỷ đồng năm 2019; và sau đó là tổng công ty Xi măng với 200 tỷ đồng và tổng công ty Điện lực 300 tỷ đồng. Năm 2022, Việt Nam chứng kiến sự phát triển đột biến trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp khi hàng loạt doanh nghiệp phát hành trái phiếu với quy mô lớn. Tổng giá trị phát hành năm 2022 lên đến 7.000 tỷ đồng. Trong đó, riêng EVN phát hành 5.000 tỷ đồng; Vinashin 800 tỷ đồng và TCT Sông Đà 300 tỷ đồng.

Năm 2023, xu hướng phát hành tại phiếu doanh nghiệp tiếp tục gia tăng, tổng giá trị phát hành đã lên đến 12.350 tỷ đồng. Trong đó, Vinashin là nhà phát hành lớn nhất thị trường 3.500 tỷ đồng, Lilama 2.000 tỷ, Vinaconex l.000 tỷ đồng, SATRA 1.000 tỷ đồng, Vincom 1.000 tỷ đồng, Tổng công ty thép 400 tỷ đồng, EVN 900 tỷ đồng… Công ty chứng khoán HBBS cùng với Deutche Bank đã tư vấn và bảo lãnh phát hành 5.000 tỷ đồng cho Vinashin và LILAMA.

• Biểu 8. Giá trị bảo lãnh phát hành của các công ty chứng khoán năm 2023

Năm 2023, HBBS nổi lên trở thành đơn vị bảo lãnh phát hành trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất thị trường, với tổng giá trị bảo lãnh phát hành đạt 5.400 tỷ đồng, chiếm 47% thị phần bảo lãnh phát hành trái phiếu doanh nghiệp, đứng thứ 2 là SSI bảo lãnh 2.050 chiếm 18% thị phần.

Tuy phát triển nhanh nhưng đến nay quy mô của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khá nhỏ với tổng giá trị khoảng 18 ngàn tỷ đồng, tương đương với l,6% GDP, chưa tương xứng với nhu cầu vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp. Hiện nay, chính phủ khuyến khích các doanh nghiệp huy động vốn trực tiếp trên thị trường chứng khoán; hạn chế sự phụ thuộc quá mức vào cấp vốn qua kênh tín dụng và phát hành trái phiếu là một hình thức nhiều tiềm năng. Đây cũng là khó khăn ảnh hưởng đến hoạt động bảo lãnh phát hành cũng như các hoạt động đầu tư của công ty.

2. Đánh giá hiệu quả hoạt động của các công ty chứng khoán Việt Nam qua hệ thống các chỉ tiêu Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

2.1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá hoạt động chung

2.1.1. Chỉ tiêu đánh giá sự thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu

Đứng đầu các công ty chứng khoán trên thị trường chứng khoán về quy mô nguồn vốn chủ sở hữu năm 2025 là SSI với 4.849 tỷ vốn chủ sở hữu, tiếp đó là HSC với 1.548 tỷ và BVSC với 1.241 tỷ. Đây là chỉ tiêu quan trọng để xác định mức độ cải thiện hoặc giảm sút về khả năng tài chính của công ty chứng khoán trong năm. Khi thị trường suy giảm thì những công ty chứng khoán có vốn chủ sở hữu lớn có khả năng đứng vững cao hơn. Trong năm 2024 các công ty chứng khoán như SSI, ACBS, VCBS, HSC đã có một khoản thu lời lớn từ đầu tư trái phiếu và tiền gửi ngân hàng. Bước sang năm 2025 khi thị trường có dấu hiệu hồi phục thì các công ty chứng khoán có vốn chủ sở hữu lớn đã có cơ hội lớn vượt lên chiếm lĩnh thị phần, điển hình như SSI hay HSC… Sự thay đổi về nguồn vồn chủ sở hữu của một số công ty chứng khoán được thể hiện qua bảng sau đây:

• Bảng 5: Thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu một số công ty chứng khoán năm 2024-2025

Tuy nhiên việc sử dụng vốn chủ sở hữu như thế nào cho hiệu quả thì chúng ta còn cần phải xem xét thêm chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu – ROE.

2.1.2. Chỉ tiêu về số trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán

Do ảnh hưởng cơ cấu doanh thu có tỷ trọng tự doanh quá cao trong giai đoạn 2021-2024 nên trong năm 2023 và 2024 các công ty chứng khoán đã phải trả giá bằng việc trích lập dự phòng giảm giá chứng khoán. Cá biệt có công ty chứng khoán khoản trích lập dự phòng 2024 lớn hơn cả doanh thu của tất cả các hoạt động kinh doanh như BVSC (dự phòng 300 tỷ trong khi doanh thu các hoạt động 214 tỷ). Việc trích lập dự phòng quá lớn trong năm 2024 khiến tổng chi phí kinh doanh của công ty chứng khoán đội lên rất cao làm giảm hiệu quả kinh doanh. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

• Bảng 6: Trích lập dự phòng một số công ty chứng khoán năm 2024- 2025

Với nguồn vốn chủ sở hữu của BVSC là 1.439 tỷ, KLS là 917 tỷ, HASECO là 447 tỷ thì khoản lỗ của các công ty này trong năm 2024 chiếm khoảng 30% -50% vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên khoản lỗ này đều do việc trích lập dự phòng giảm giá đầu tư tài chính gây nên và hoàn toàn có thể thay đổi nếu các công ty hiện thực hóa lợi nhuận của một số khoản đầu tư sinh lời hoặc khi VnIndex tăng điểm. Đây cũng là tình trạng hoạt động chung của các công ty chứng khoán trong năm 2024.

Năm 2025, rút kinh nghiệm từ những khó khăn và sai lầm trong cơ cấu quá nghiêng về tự doanh đã giúp các công ty chứng khoán tránh được hậu quả phải trích lập dự phòng quá nhiều như năm 2024. Tỷ lệ trích lập dự phòng trên tổng nguồn vốn của BVSC đã giảm đáng kể từ 20,85% xuống còn 6,76%, SSI cũng là một công ty phải trích lập dự phòng lớn trong năm 2024 là 291 tỷ đồng thì sang năm 2025 công ty chứng khoán này chỉ phải trích lập dự phòng 35 tỷ đồng. Hai công ty chứng khoán là KLS và SSI có tỷ lệ trích lập dự phòng trên tỏng nguồn vồn nhỏ nhất lần lượt là 0,13% và 0,49%. Điều này chứng tỏ các công ty chứng khoán đã có sự điều chỉnh phù hợp đối với mảng tự doanh trong cơ cấu hoạt động kinh doanh. Chính điều này đã tăng khả năng đề kháng cũng như phòng ngừa rủi ro của các công ty chứng khoán này.

2.1.3. Chỉ tiêu về thay đổi doanh thu

Năm 2024 là một năm đầy biến động đối với các công ty chứng khoán. Sự mất lòng tin của công chúng đầu tư vào thị trường chứng khoán, sự bất ổn về thị trường, các khó khăn về tài chính đã dẫn đến tình cảnh thua lỗ của hầu hết các công ty chứng khoán trong năm 2024. So sánh sự biến động trong chỉ tiêu doanh thu của một số công ty chứng khoán tiêu biểu, bảng sau cho thấy sự phục hồi tương đối rõ rệt của các công ty chứng khoán khi vượt qua khỏi năm khủng hoảng tài chính toàn cầu 2024:

• Bảng 7: Doanh thu các công ty chứng khoán năm 2024-2025

Qua bảng trên ta có thể thấy doanh thu các công ty chứng khoán thuộc top 5 có tăng nhưng vẫn không bù đắp được chi phí. Nếu tính đầy đủ các khoản trích lập dự phòng thì duy nhất chỉ có SSI là làm ăn có lãi. Còn các công ty chứng khoán khác kết quả hoạt động kinh doanh có được trong năm 2024 chắc chắn khó có thể có được kết quả làm hài lòng các cổ đông.

Bước sang năm 2025, cùng với sự tăng điểm trở lại của VNIndex, các công ty chứng khoán bắt đầu lấy lại được hiệu quả trong hoạt động kinh doanh. Bằng chứng là sự tăng trưởng đáng kể trong tổng doanh thu có thể thấy rõ trong bảng trên. Hai công ty chứng khoán là KLS và HASECO đã có tốc độ tăng trưởng doanh thu khá ấn tượng, trên 50% lần lượt là 65,4% và 61,76%.

Cũng do cơ cấu doanh thu quá thiên lệch về tự doanh nên các mảng kinh doanh khác cũng không được chú trọng phát triển đồng đều. Vì thế khi tự doanh phải trích lập dự phòng và không thể đem lại kết quả cao thì tổng doanh thu cũng bị ảnh hưởng về số tuyệt đối. Bảng dưới đây thể hiện doanh thu từng hoạt động của các công ty chứng khoán:

• Bảng 8: Doanh thu từ các nghiệp vụ của các công ty chứng khoán năm 2025

Các mảng doanh thu hầu hết đều bị ảnh hưởng do sự suy giảm của chỉ số VNIndex từ 1.100 điểm tháng 12/2023 xuống 300 điểm tháng 12/2024. Cụ thể, mảng môi giới năm bị ảnh hưởng mạnh do giá trị cổ phiếu sụt giảm 70%-80% khiến giá trị giao dịch trên hai sàn HaSTC và Hose cũng bị giảm theo. Cổ phiếu SSI giá 280.000 /cổ phiếu tháng 12 năm 2023 trong quý III năm 2024, giao dịch ở giá 30.000, ACB đang từ 110.000 tháng 12 năm 2023 giảm xuống 30.000đ, tương tự, FPT đỉnh điểm giao dịch ở mức 500.000 đ/cổ phiếu cuối năm 2024, chỉ giao dịch ở giá 50.000 đ.

Mảng tư vấn và mua bán sát nhập cũng không khả quan do thị trường không thanh khoản và các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức đều muốn rút ra khỏi thị trường và không hào hứng với việc tăng vốn, phát hành, hay đấu giá IPO.

2.1.4. Chỉ tiêu tỷ lệ chi phí trong hoạt động kinh doanh Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó có thể nói chi phí là yếu tố sống còn với các công ty đặc biệt là trong giai đoạn khó khăn về tài chính như năm 2023- 2024 vừa qua. Việc quản lý không tốt chi phí có thể làm đình trệ hoạt động kinh doanh của các công ty, đồng thời làm giảm khả năng cạnh tranh của các công ty chứng khoán trên thị trường. Biểu sau thể hiện sự thay đổi trong chi phí hoạt động của một số công ty chứng khoán tiêu biểu trong giai đoạn 2023-2024:

• Biểu 9. Chi phí hoạt động các công ty chứng khoán năm 2023-2024

Qua biểu trên, ta có thể thấy trong hai năm 2023-2024, chi phí hoạt động của các công ty chứng khoán SSI, BVSC, HASECO, HSC, KLS đều tăng mạnh. Các công ty chứng khoán BVSC, HSC, HASECO và KLS năm 2024 chi phí đều tăng từ 200%- 350%. Riêng công ty SSI có mức tăng chi phí thấp nhất trong năm công ty chứng khoán, cũng tăng hơn 174% so với năm 2023. Chi phí hoạt động của các công ty chứng khoán tăng đột biến trong năm 2024 do ba nguyên nhân:

Thứ nhất, các khoản chi phí dự phòng tăng lên đã đội chi phí kinh doanh lên cao. Năm 2023, HSC dự phòng chiếm 85% chi phí hoạt động. 2024 dự phòng chiếm 68% chi phí hoạt động. Công ty chứng khoán BVSC dự phòng chiếm 38%, đến 2024 dự phòng chiếm 85% chi phí hoạt động. Cá biệt HASECO năm 2024 chưa trích lập dự phòng.

Thứ hai, các công ty đều theo đà kinh doanh năm 2023 mở rộng quy mô hoạt động, mở thêm nhiều chi nhánh, tăng cường đầu tư tài sản, trang bị phần mềm mới, máy chủ, tài sản cố định, tuyển dụng nhân sự ồ ạt.

Thứ ba, nhiều công ty đã tiến hành vay ngắn hạn và dài hạn để đầu tư chứng khoán đẩy chi phí lãi lên cao. Ba nguyên nhân trên dẫn đến chi phí hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán tăng tốc độ chóng mặt. (SSI tăng 174%, BVSC tăng 287%, KLS tăng 290 %, HSC tăng 339% , HASECO tăng 200 % ).

Doanh thu gần như không tăng do thị trường bị tác động bởi nhiều yếu tố khách quan như chính sách thắt chặt tiền tệ, bán cổ phiếu cầm cố, khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến chỉ số VN Index đầu năm 2024 ở mốc 900 điểm, cuối năm rơi về mốc 300 điểm. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Do vậy đương nhiên tỷ trọng chi phí hoạt động trên doanh thu của năm 2024 bị ảnh hưởng nghiêm trọng. SSI, HSC do doanh thu vẫn tăng về tuyệt đối nên tỷ trọng chi phí trên doanh thu năm 2024 chiếm tỷ lệ thấp nhất 69%, 75% (năm 2023 tỷ trọng này là 27% và 18%). Một số công ty chi phí hoạt động xấp xỉ bằng doanh thu điển hình như KLS. Cá biệt một số công ty chi phí cao hơn doanh thu như BVSC và HASECO năm 2024 tỷ trọng chi phí hoạt động trên doanh thu lần lượt là 211% và 253% ( năm 2023 tỷ trọng này là 28% và 30%). Điều này được nhận thấy rõ qua bảng sau:

• Bảng 9: Chi phí hoạt động các công ty chứng khoán năm 2024-2025

Đối với một công ty chứng khoán ngoài việc trích lập dự phòng là biến đổi theo tình hình thị trường, các chi phí khác hầu như không thay đổi hoặc thay đổi không nhiều. Nói chung, cơ cấu chi phí cho hoạt động kinh doanh được đa số các công ty chứng khoán phân bổ như sau: chi phí về lương và bảo hiểm, đào tạo chiếm khoảng 46%, chi phí văn phòng, thông tin chiếm khoảng 24% trong tổng chi phí hoạt động, một số các chi phí khác chiếm 30%. Các công ty chứng khoán khác nhau thì chỉ khác nhau về số tuyệt đối còn tỷ lệ không thay đổi nhiều.

2.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá về tính sinh lời

2.2.1. Chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu

Chỉ tiêu lợi nhuận trong doanh thu là một trong những thước đo quan trọng để đo lường tính hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của các công ty. Chỉ tiêu này thể hiện chiến lược kinh doanh hay các quyết định đầu tư quan trọng của công ty trên thực tế có đem lại hiệu quả kinh tế hay không. Thời điểm cuối năm 2023 và năm 2024 là giai đoạn đầy thử thách với các công ty chứng khoán. Biểu sau thể hiện sự so sánh chỉ tiêu này giữa một số công ty chứng khoán tiêu biểu:

• Biểu 10. Lợi nhuận sau thuế các công ty chứng khoán năm 2023-2024

Các yếu tố chi phí, doanh thu không khả quan khiến cho lợi nhuận sau thuế bị ảnh hưởng, năm 2024 các con số tuyệt đối đều suy giảm so với 2023. Lợi nhuận sau thuế của SSI đạt 26% so với 2023, KLS 2.8%, HSC 5.5%. Cá biệt có BVSC và HASECO tăng trưởng âm do phải trích dự phòng quá nhiều, vượt cả doanh thu nên bị lỗ trong 2024. Sự biến động trong chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế trên doanh thu của các công ty chứng khoán trong giai đoạn 2024-2025 được thể hiện trong bảng sau đây:

• Bảng 10: Lợi nhuận sau thuế trên doanh thu các công ty chứng khoán năm 2024- 2025 Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên doanh thu của năm 2023 khoảng 52-67% tương đối đều giữa các công ty, hầu như không có sự khác biệt. Nhưng nếu nhìn vào tỷ lệ này của năm 2024 chúng ta mới thấy những rủi ro và hậu quả của việc dựa quá nhiều vào tự doanh. Ngay cả những công ty có lãi như SSI, HSC thì doanh thu đến được chủ yếu từ doanh thu về kinh doanh nguồn vốn và kinh doanh trái phiếu. Hầu hết các công ty đều bị lỗ về kinh doanh cổ phiếu.

Ba công ty chứng khoán niêm yết là BVSC, HASECO, KLS đều có chung các con số lợi nhuận âm (BVSC lợi nhuận là âm 452 tỷ đồng, KLS lợi nhuận là âm 348 tỷ đồng, cuối cùng là HASECO lợi nhuận là âm 120). Hoạt động kinh doanh hiệu quả nhất trong năm 2024 trong số các công ty chứng khoán kể trên là SSI với lợi nhuận ở mức rất cao so với tình hình thua lỗ chung của thị trường với 251 tỷ đồng. Tuy không lỗ nhưng HSC cũng chỉ lãi 24 tỷ đồng trong năm 2024.

Bước sang năm 2025, khi thị trường chứng khoán đã bắt đầu có những dấu hiệu phục hồi rõ rệt, hoạt động của các công ty chứng khoán bước đầu lấy lại thăng bằng và kinh doanh có lãi. Năm 2025 cũng là năm đánh dấu sự trở lại đầy ngoạn mục của nhiều công ty chứng khoán, đặc biệt là các công ty chứng khoán đã vượt qua được giai đoạn khủng hoảng vô cùng khó khăn trong năm 2024. Các công ty chứng khoán hầu hết đều làm ăn có lãi. Lợi nhuận hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán trong năm 2025 là hết sức khả quan.

2.2.2. Chỉ tiêu tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu (ROE)

Năm 2023 lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu khá đều nhau (trên dưới 30%) và khá tốt đều ở mức trên lãi suất ngân hàng 12% , do đó năm 2023 là năm của cổ phiếu của công ty chứng khoán.

• Bảng 11: Tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu của một số công ty chứng khoán năm 2024-2025

Năm 2024, do những khó khăn chung của thị trường, các công ty chứng khoán hầu hết hoạt động cầm chừng, một số công ty còn làm ăn thua lỗ. Ổn định nhất trong năm công ty nói trên là SSI. Năm 2024, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của công ty này tuy chỉ đạt 4,46% nhưng so với mức tỷ suất lợi nhuận âm của các công ty chứng khoán khác thì SSI vẫn là công ty làm ăn hiệu quả và bình ổn nhất trước những khó khăn của thị trường. Điều này có được là do trong năm 2024, SSI không tăng vốn chủ sở hữu quá nhiều so với năm 2023 (năm 2023 vốn chủ sở hữu của SSI là 3.837). Đứng thứ hai, là công ty chứng khoán HSC với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu 1,81%. Các công ty chứng khoán còn lại đều có tỷ suất lời nhuận âm do các công ty này đều không làm ăn có lãi trong năm 2024. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Sang năm 2025, tất cả các công ty đều làm ăn hiệu quả nâng tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu lên mức từ 14% đến 24%. Chỉ có công ty chứng khoán Hải Phòng có tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu thấp nhất 3,28%. Song so với mức tỷ suất sinh lời năm 2024 là âm 31,17% thì công ty này đã hoạt động tương đối hiệu quả.

2.2.3. Chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ (EPS)

Bên cạnh chỉ tiêu lợi nhuận trên doanh thu, chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ cũng là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả của hoạt động kinh doanh theo quy mô nguồn vốn hoạt động của công ty. Biểu sau thể hiện sự so sánh tương quan chỉ tiêu này giữa một số công ty chứng khoán điển hình với nhau:

• Biểu 11. EPS các công ty chứng khoán 2023-2024

Năm 2023 là năm mà các công ty chứng khoán trả cổ tức rất cao. Cao nhất là BVSC có tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ đạt 143% thấp nhất là KLS cũng đạt 40%. Nhưng cuối năm 2024 hầu hết các công ty hoạt động không có lãi, hoặc không có cổ tức trả cho cổ đông. BVSC và KLS lỗ nặng: tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn điều lệ lần lượt là -100,4% và – 69,05%.

• Bảng 12 : Lợi nhuận sau thuế trên vốn điều lệ các công ty chứng khoán năm 2024- 2025

Như đã trình bày ở trên, xét về hiệu quả hoạt động và lợi nhuận thu lại trong năm 2024, thì SSI và HSC là hai công ty có mức độ hoạt động ổn định nhất. Do lợi nhuận sau thuế của hai công ty chứng khoán này trong năm 2024 đều dương nên tỷ suất lợi nhuận ròng trên số lượng cổ phiếu lưu hành của hai công ty này vẫn đạt ở mức ổn định. Đặc biệt là công ty SSI có tỷ suất lợi nhuận ròng trên vốn điều lệ là gần 19% – một mức tỷ suất tương đối cao tại thời điểm khó khăn cuối năm 2024. Tỷ lệ này tăng lên trên 31% tính theo số tuyệt đối trong năm 2025. Các công ty chứng khoán còn lại đều có mức tỷ suất lợi nhuận trên vốn điều lệ khả quan trong năm 2025.

2.3. Nhóm chỉ tiêu đánh giá về tính thanh khoản.

2.3.1. Chỉ tiêu công nợ trên tài sản có tính thanh khoản Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Mặc dù cuối năm 2024, VN Index giảm điểm chạm đáy nhưng hầu hết các công ty chứng khoán trong bảng đều có chỉ tiêu nợ trên tài sản thanh khoản tốt và hoàn toàn có khả năng trả nợ nhanh trong vòng 30 ngày.

Năm 2023 kinh doanh thuận lợi nên tổng nợ tăng lên, 2024 tổng nợ giảm xuống cả về giá trị và tỷ lệ, do các công ty chứng khoán giảm hẳn các khoản vay ngắn hạn và dài hạn. Tỷ lệ công nợ trên tài sản thanh khoản của các công ty chứng khoán năm 2024 nói chung đều tốt, phân bổ từ 30%-50%.

Bảng sau thể hiện chỉ tiêu nợ trên tổng tài sản của một số công ty chứng khoán trong hai năm 2024-2025:

• Bảng 13: Công nợ trên tài sản thanh khoản các công ty chứng khoán năm 2024-2025

Năm 2025, do tài sản thanh khoản của các công ty chứng khoán hầu hết được điều chỉnh tăng, cùng với sự thay đổi không đáng kể của công nợ, nên tỷ lệ công nợ trên tài sản thanh khoản có sự điều chỉnh giảm song không rõ rệt.

2.3.2. Chỉ tiêu nợ trong giao dịch chứng khoán trên nguồn vốn.

Để đánh giá tính hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của một công ty, bên cạnh việc ưư tiên xem xét các chỉ tiêu doanh thu và lợi nhuận thì việc quản lý công nợ của công ty đó cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Một công ty quản lý công nợ tốt hứa hẹn sự hoạt động bền vững và dễ dàng theo đuổi các chiến lược dài hạn đã đặt ra. Do đó, chỉ tiêu khoản phải thu trên tổng nguồn vốn cũng là một thước đo quan trọng để đánh giá các công ty chứng khoán có hoạt động thực sự hiệu quả hay không. Bảng sau thể hiện chỉ tiêu này của một số công ty chứng khoán:

• Bảng 14: Các khoản phải thu trên nguồn vốn các công ty chứng khoán năm 2024-2025

Năm 2023, may mắn hầu hết các công ty chứng khoán đều huy động vốn thành công, thu được một khoản thặng dư rất lớn, đồng thời giữ lại phần lớn lợi nhuận, các công ty chứng khoán lớn đều có vốn chủ sở hữu trên 1000 tỷ, sang 2024 các công ty điều chỉnh giảm vốn vay ngắn hạn và dài hạn. Do đó 2023 và 2024 không có thay đổi nhiều về tổng nguồn vốn.

Tuy nhiên các khoản phải thu tăng lên do các công ty HSC, KLS, HASECO cung cấp tín dụng cho khách hàng thông qua các sản phẩm Repo, Margin, Đấu giá ủy thác, hoặc bảo lãnh phát hành trái phiếu (chưa nhận được trái phiếu). Riêng SSI đã thu về phần lớn các khoản tín dụng đã giải ngân trong năm 2022 (đấu giá ủy thác PPC, PVD, PVS, PVI). Năm 2025, hầu hết các công ty chứng khoán có sự điều chỉnh mạnh về tổng nguồn vốn. SSI tăng 1.456 tỷ đồng, KLS tăng 1.425 tỷ, các công ty còn lại có điều chỉnh tăng tổng nguồn vốn song không đáng kể. Các khoản phải thu trong năm 2025 của các công ty chứng khoán cũng tăng khá về số tuyệt đối nên tỷ lệ khoản phải thu trên tổng nguồn vốn tăng tù 10%- 20% so với năm 2024.

III. Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động của các công ty chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2022-2025 Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

1. Kết quả đạt được

Năm 2025 là năm nền kinh tế nước ta gặp nhiều khó khăn do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có dấu hiệu hồi phục, tạo đà cho các bước tăng trưởng của những năm tiếp theo. Trong năm 2025, hoạt động của các công ty chứng khoán đã có sự tăng nhanh về số lượng cũng như quy mô hoạt động. Mạng lưới, quy mô hoạt động của các công ty chứng khoán được mở rộng đáng kể, với 80 chi nhánh, 42 phòng giao dịch đang hoạt động tập trung ở nhiều tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần Thơ, Hải Phòng. Cùng với sự phát triển mạng lưới hoạt động, số lượng tài khoản giao dịch tại các công ty chứng khoán cũng tăng mạnh với tổng số tài khoản trên 800.000 tài khoản, tăng 1,5 lần so với năm 2024. Cùng với sự gia tăng khối lượng giao dịch, các công ty chứng khoán trong năm 2025 đã thực hiện trên 5.000 hợp đồng tư vấn và bảo lãnh phát hành. Tính đến cuối năm 2025 đã có gần 80 công ty chứng khoán hoạt động có lãi trong năm 2025. Quy mô vốn hoạt động của các công ty chứng khoán ngày càng được nâng cao. Tính đến cuối năm 2025, tổng số vốn điều lệ của các công ty là 24.855 tỷ đồng, tăng 9,4% so với năm 2024.

Bên cạnh sự gia tăng nhanh chóng về số lượng các công ty chứng khoán trên thị trường là cải thiện đáng kể trong chất lượng hoạt động của công ty chứng khoán. Tính chuyên nghiệp trong hoạt động của các công ty chứng khoán Việt Nam ngày càng được cải thiện một cách rõ rệt. Có thể nhìn thấy điều này qua sự thành công của các công ty chứng khoán trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 vừa qua. Nhanh nhạy trước sự chuyển động tích cực của thị trường, trong năm 2025, nhiều công ty chứng khoán đã cắt lỗ, phục hồi hoạt động một cách nhanh chóng. Nhiều công ty chứng khoán trong năm 2025 đã vực dậy hoạt động kinh doanh tưởng đã đi vào bế tắc bằng cách đưa kết quả kinh doanh từ con số âm lên tới các con số lãi hàng trăm tỷ đồng như BVSC, HASECO, KLS. Đặc biệt là công ty chứng khoán KLS trong năm 2024, lợi nhuận sau thuế của công ty này là âm 348 tỷ, nhưng trong năm 2025, công ty chứng khoán này đã chứng tỏ khả năng phục hồi đáng kinh ngạc khi đẩy lợi nhuận sau thuế tăng lên hàng trăm tỷ đồng lên con số 353 tỷ đồng. Cùng với những kết quả khả quan trong hoạt động kinh doanh, sự nâng cao về chất lượng của các công ty chứng khoán còn được thể hiện trong chất lượng nguồn nhân lực mà các công ty chứng khoán đang sử dụng. Số lượng người hành nghề kinh doanh chứng khoán ngày càng tăng, đặc biệt đội ngũ chuyên viên có bằng cấp và chuyên môn nghiệp vụ chuyên sâu ngày càng tăng mạnh về số lượng. Tính đến nay, UBCKNN đã cấp chứng chỉ người hành nghề chứng khoán cho 2.744 nhân viên. Bên cạnh đó, chất lượng cơ sở hạ tầng kỹ thuật của các công ty chứng khoán đã được cải thiện đáng kể trong năm 2025. Nhiều công ty đã giải quyết được việc tắc nghẽn trong quá trình truyền, khớp lệnh giao dịch cho khách hàng giảm thiểu được tâm lý khó chịu và tránh tối đa việc gây phiền hà cho khách hàng như trước đây. Có được điều này là nhờ sự đầu tư đúng mức của các công ty chứng khoán vào hệ thống công nghệ thông tin cũng như đội ngũ kĩ sư, nhân viên kỹ thuật có trình độ cao. Nhiều công ty chứng khoán như công ty chứng khoán Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam VCBS, công ty chứng khoán Kim Eng đã mạnh dạn đầu tư các trang thiết bị, phần mềm chuyên dụng hiện đại giá trị hàng chục tỷ đồng để phục vụ cho hoạt động đấu giá khớp lệnh trực tuyến cho khách hàng và đối tác.

2. Hạn chế Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Sau gần 10 phát triển, các thành viên của thị trường chứng khoán, mà ở đây là các công ty chứng khoán đã bộc lộ nhiều yếu điểm . Đặc biệt, khi chỉ số VN Index giảm sút mạnh do các yếu tố khách quan như khó khăn tài chính trong nước và khủng hoảng kinh tế thế giới thì các hạn chế này chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hiệu quả kinh doanh thấp, khiến nhiều công ty chứng khoán lâm vào khó khăn, phá sản. Dựa vào quá trình phân tích các nghiệp vụ của các công ty chứng khoán qua hệ thống nhóm chỉ tiêu tài chính như trên đã trình bày, có thể rút ra những hạn chế và tồn tại mà các công ty chứng khoán Việt Nam đều vấp phải như sau:

2.1. Hạn chế về kinh nghiệm và kĩ năng quản trị

Sự suy thoái của nền kinh tế thế giới nói chung và của nền kinh tế trong nước nói riêng đã làm cho thị trường chứng khoán những tháng đầu năm 2024 chao đảo. Nhà đầu tư mất niềm tin vào thị trường, các công ty chứng khoán chịu ảnh hưởng nặng nề dẫn đến tình trạng phải sáp nhập hoặc phá sản. Đó là những biểu hiện rõ ràng nhất của một thị trường chứng khoán còn non yếu chưa từng chứng kiến khủng hoảng kinh tế trên diện rộng. Mới đi vào hoạt động gần 10 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam bên cạnh những thành tựu đã đạt được, còn bộc lộ rất nhiều hạn chế và yếu kém. So với các thị trường chứng khoán lâu đời trên thị giới thì thị trường chứng khoán Việt Nam còn rất non yếu, chưa từng va chạm với các giai đoạn suy thoái hay khủng hoảng như năm 2024 vừa qua. Khi bản thân thị trường điều chỉnh hoạt động của các công ty chứng khoán còn khá mới và non yếu thì các công ty chứng khoán là thành viên của thị trường chưa thể có sức chống đỡ tốt. Cùng với đó là sự yếu kém trong công tác điều hành, quản trị đặc biệt trong những lúc thị trường suy giảm. Ngoài ra công tác dự báo còn bộc lộ nhiều hạn chế, đã trực tiếp dẫn đến tình trạng mất cân đối doanh thu, hoạt động kinh doanh không ổn định và phụ thuộc rất lớn vào thị trường.

2.2. Hạn chế về năng lực tài chính Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Ngoài một số công ty chứng khoán do các tập đoàn tài chính, các ngân hàng, các tổng công ty thành lập, các công ty chứng khoán còn lại do tư nhân thành lập năng lực tài chính rất hạn chế. Những công ty này quy mô vốn nhỏ, khả năng huy động vốn thấp nên gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, đầu tư cơ sở vật chất, cũng như gặp khó khăn trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp.

2.3. Hạn chế về cơ sở vật chất

Các công ty ra đời sớm và hoàn tất việc tăng vốn trong 2023 như SSI, Tân Việt, KimEng, HSC, HASECO, KLS, ACBS, SCBS, ABBS đều đầu tư vào công nghệ mới, mua của nước ngoài như Freewill của Thái Lan, VIS của Reutter, MSI của Hàn Quốc, ABCTrade của Maybank. Một số công ty ra đời sau, vốn nhỏ vẫn đang lung túng trong việc lựa chọn công nghệ phù hợp, họ vẫn đang sử dụng phần mềm Bosc của FPT đã cũ, lỗi thời, rất hay mắc lỗi và không an toàn cho cả công ty chứng khoán và khách hàng. Điều này làm tăng chi phí nhân sự , giảm tính cạnh tranh cho hầu hết các công ty chứng khoán do công nghệ thủ công làm bằng tay dẫn đến vi phạm quy trình, sai sót, lỗi gây thiệt hại vật chất, không đáp ứng được yêu cầu phát triển trong tương lai. Như vậy có thể nói, hiện tại hạ tầng công nghệ thông tin của đa số các ty chứng khoán là không đồng bộ, còn nhiều yếu kém. Hệ thống front office và back office vẫn còn lẫn lộn không được phân chia rõ ràng. Bên cạnh đó, do phần mềm hay gặp sai sót khi truyền lệnh, ghép lệnh…dẫn đến việc cung cấp thông tin về tài khoản cho khách hàng có thể bị chậm trễ hoặc sai sót gây ảnh hưởng lớn đến uy tín và thiệt hại đến tài sản của các công ty chứng khoán.

Theo quy định của UBCK Nhà Nước thì tháng 10/2024 là hạn cuối cùng để các công ty chứng khoán kết nối tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư với tài khoản ngân hàng. Song cho tới cuối năm 2025, hiện tượng tắc nghẽn trong việc truyền lệnh và kết nối tài khoản giữa công ty với khách hàng vẫn còn gây nhiều khó khăn, đặc biệt là những công ty có số lượng khách hàng lớn như VCBS, SSI, BSC…

3. Nguyên nhân gây ra hạn chế

3.1. Mất cân đối trong cơ cấu doanh thu Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Hiện nay, doanh thu của các công ty chứng khoán tập trung chủ yếu ở hai mảng lớn là môi giới và tự doanh chứng khoán. Hai hoạt động này chịu rất nhiều rủi ro khi thị trường biến động. Điều này được thể hiện rõ ở những tháng đầu năm 2024 – khi thị trường suy giảm kéo dài. Hệ quả của việc này là khối lượng giao dịch của các nhà đầu tư giảm mạnh, doanh thu môi giới của các công ty đều sụt giảm đáng kể. Đặc biệt khó khăn là những công ty chứng khoán mới đi vào hoạt động, do số lượng các nhà đầu tư còn ít nên phí môi giới thu được là không đáng kể. Bên cạnh đó, thị trường suy giảm còn làm cho hoạt động tự doanh cũng gặp nhiều khó khăn. Nghiệp vụ tự doanh chứng hoán là một nghiệp vụ mới và tương đối phức tạp, những sản phẩm dịch vụ của công ty chứng khoán cung cấp chứa đựng nhiều rủi ro tiềm ẩn rất khó kiểm soát và có thể đe doạ lâu dài của công ty. Vì vậy, trong năm 2024 do quá thiên về mảng hoạt động tự doanh mà nhiều công ty chứng khoán đã không thể đứng vững trước những bất ổn của thị trường.

Sự mất cân đối trong cơ cấu doanh thu đã khiến các công ty chứng khoán quá chú trọng vào hoạt động tự doanh đã phải chấp nhận thua lỗ quá lớn từ các rủi ro từ thị trường. Cụ thể là tỷ trọng tự doanh quá cao khiến các công ty chứng khoán phải trích lập dự phòng đầy đủ. Điều này đã trực tiếp đẩy chi phí kinh doanh tăng cao, làm hầu hết các công ty chứng khoán rơi vào cảnh thua lỗ trong năm 2024. Khả năng cạnh tranh thấp do chi phí tăng cao trong khi doanh thu không tăng được, dẫn đến lợi nhuận sau thuế giảm, ROE giảm, tính cạnh tranh thấp. Ngoài ra, tỷ trọng tự doanh cao còn là nguyên nhân làm khả năng trả nợ thấp: các công ty có vốn chủ sở hữu thấp khó có thể trụ vững do thua lỗ mất vốn, ảnh hưởng tới khả năng trả nợ. Bên cạnh đó, các mảng kinh doanh khác phát triển không đồng đều, mất cân đối, tăng trưởng không bền vững. Điều này được thể hiện rõ trong bảng sau:

• Bảng 15: Cơ cấu doanh thu một số công ty chứng khoán 2024-2025

Chiếm tỷ trọng lớn nhất qua các năm vẫn là hoạt động tự doanh. Công ty có kết quả kinh doanh tuyệt đối cao nhất năm 2024 là SSI, doanh thu tự doanh của công ty này chiếm 65,97% doanh thu toàn công ty và năm 2025 là công ty chứng khoán BVSC doanh thu tự doanh chiếm 54,79 % tổng doanh thu. Điều này phản ánh rõ rệt xu thế đi lên của thị trường trong giai đoạn bùng nổ 2022-2023, ở thời điểm đó các công ty ra đời sớm hầu hết danh mục cổ phiếu đều có giá mua rất thấp. Tuy nhiên, trong giai đoạn thị trường suy thoái như năm 2024 thì những công ty có tỷ trọng tự doanh lớn sẽ gặp phải rủi ro giá đi xuống, phải trích lập dự phòng, bán cắt lỗ. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Tỷ trọng các mảng dịch vụ chiếm không nhiều chỉ dưới 10%, thể hiện sự không đồng đều và mất cân bằng trong phát triển dài hạn. Trong khi đó, xét về bản chất, công ty chứng khoán phải sống nhờ dịch vụ (môi giới, tư vấn tài chính, mua bán sáp nhập) vì bản chất của công ty chứng khoán là người môi giới . Khác với các công ty quản lý quỹ, quỹ đầu tư họ sống nhờ đầu tư , lãi lỗ do kết quả đầu tư mang lại.

3.2. Coi nhẹ quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ

Là một hoạt động đặc thù, bên cạnh tầm quan trọng của hệ thống kiểm soát nội bộ, kết quả hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán còn luôn gắn liền với rủi ro. Chứng khoán là một lĩnh vực rủi ro rất cao, trong 2022-2024 thị trường phát triển quá nóng do đó công tác phòng ngừa rủi ro bị xem nhẹ, các công ty chạy theo doanh thu, lợi nhuận, thương vụ.

Bên cạnh việc coi nhẹ tầm quan trọng của công tác quản lý rủi ro, còn phải kể tới sự yếu kếm và sơ sài trong hệ thống kiểm soát nội bộ của các công ty chứng khoán. Mặc dù hoạt động trong lĩnh vực tài chính, song hầu hết các công ty chứng khoán hiện nay vẫn chưa thực sự nhận ra tầm quan trọng của việc kiểm soát nội bộ. Quan sát quy trình kiểm soát nội bộ của một số công ty chứng khoán, kể cả các công ty chứng khoán vẫn chưa tuân thủ các quy trình kiểm soát một cách chặt chẽ, tuỳ tiện trong giải ngân tín dụng và kiểm soát bên trong doanh nghiệp. Rất ít công ty có sự tách bạch hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, nhiều công ty không có phòng tín dụng, thu hồi công nợ, pháp chế… Điều này dẫn đến thất thoát, không thu hồi được nợ, tranh chấp kiện cáo kéo dài, tạo cơ hội để nhân viên lợi dụng trục lợi. Hậu quả cuối cùng là sự mất cân đối trong phân bổ chi phí, từ đó làm giảm tốc độ phát triển chung của công ty.

3.3. Năng lực phân tích thị trường và dự báo kém

Các công ty chứng khoán chưa chú trọng xây dựng đội ngũ phân tích xu thế thị trường, mới chỉ xây dựng đội ngũ phân tích theo các ngành, các công ty. Vì thế việc yếu kém trong phân tích xu thế thị trường dẫn đến đầu tư tài sản cố định tràn lan, thuê văn phòng, tuyển dụng nhân sự ồ ạt trong năm 2022-2023, làm tăng chi phí quản lý doanh nghiệp, hiệu quả chi phí sử dụng vốn thấp. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Mặt khác phân tích dự báo kém dẫn đến không kịp thời thu hồi, tất toán, thanh lý các khoản nợ (Repo, Uỷ thác đấu giá, Margin). Nhiều công ty còn tiếp tục giải ngân các khoản đầu tư mới làm tăng thêm thua lỗ và phải trích lập dự phòng.

• Biểu 12. Cơ cấu phòng phân tích dự báo của công ty chứng khoán

3.4. Môi trường pháp lý cho sự phát triển của công ty chứng khoán chưa hoàn thiện

Hoạt động của các công ty chứng khoán mang tính đặc thù so với các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường. Hoạt động của các công ty chứng khoán nếu không được sự hướng dẫn và quy định chặt chẽ hệ thống pháp luật thì sẽ tạo môi trường tiêu cực không lành mạnh. Điều này có thể tạo khe hở cho những kẻ đầu cơ trục lợi làm giàu bất chính cho bản thân, gây lũng đoạn thị trường, tạo tâm lý hoang mang cho nhà đầu tư cũng như gây mất an toàn cho hoạt động đầu tư và kinh doanh chứng khoán. Trên thực tế, môi trường hành lang pháp lý cho sự phát triển của thị trường chứng khoán còn chưa hoàn thiện và còn nhiều bất cập. Mặc dù UBCK Nhà nước, Bộ Tài chính đã có nhiều nỗ lực, cố gắng để hoàn thiện môi trường pháp lý điều chỉnh các hoạt động trên thị trường chứng khoán, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn chỉnh, đồng bộ và còn nhiều yếu tố chồng chéo. Luật chứng khoán ra đời vào năm 2023 nhưng vẫn không thể theo kịp với sự phát triển của thị trường, việc phát hành chứng khoán ra nước ngoài, niêm yết ở thị trường chứng khoán quốc tế, giao dịch trực tuyến, giao dịch từ xa, qua điện thoại hay máy fax không phải là đối tượng điều chỉnh của luật này. Ngoài ra, các dịch vụ hỗ trợ đang được các công ty chứng khoán phối hợp với các ngân hàng thương mại cung cấp cho khách hàng như cho vay ứng trước tiền bán chứng khoán, cho vay cầm cố chứng khoán, cho vay bảo chứng, dịch vụ repo vẫn chưa có văn bản pháp lý hướng dẫn. Sự bất cập ở môi trường pháp lý đã ảnh hưởng ít nhiều đến sự phát triển của thị trường chứng khoán, đến hoạt động của các công ty chứng khoán và đến cả nhà đầu tư.

3.5. Các nguyên nhân khác

3.5.1. Về bản thân thị trường chứng khoán Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

Quy mô thị trường chứng khoán còn nhỏ bé và phát triển không ổn định. Quy mô của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn rất nhỏ bé so với tiềm năng và các nước trong khu vực. Hơn nữa, do thể chế thị trường và cơ cấu các nhà đầu tư tham gia thị trường còn nhiều bất cập, phát triển không ổn định. Từ thời điểm thị trường chứng khoán ra đời đến nay đã có khá nhiều giai đoạn thị trường biến động một cách bất thường, không theo quy luật, ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và gây thiệt hại đến tài sản của công chúng đầu tư.

3.5.2. Về các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán

Số lượng nhà đầu tư chuyên nghiệp trên thị trường còn quá ít. Tham gia đầu tư trên thị trường bao gồm nhà đầu tư tổ chức là các ngân hàng, các quỹ đầu tư, các công ty bảo hiểm, các công ty chứng khoán và các nhà đầu tư các nhân trong và ngoài nước. Hiện nay, trên thị trường chứng khoán Việt Nam, các nhà đầu tư cá nhân trong nước là chủ yếu. Nhóm nhà đầu tư này có đặc trưng cơ bản là rất dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông, kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán nói riêng và nền kinh tế nói chung là hạn chế. Nên khi nhà đầu tư gặp thất bại, họ sẽ rút khỏi thị trường và sẽ gây ảnh hưởng đến tâm lý chung của thị trường.

Bên cạnh đó, vai trò của hiệp hội kinh doanh chứng khoán vẫn còn tương đối mờ nhạt. Có thể nói kể từ khi thành lập đến nay, hiệp hội kinh doanh chứng khoán Việt Nam chưa có nhiều đóng góp đáng kể đối với các thành viên tham gia thị trường, hiện vẫn chưa ban hành được bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp để quy định hành vi ứng xử của các cán bộ nhân viên hoạt động trong ngành, quan trọng hơn, Hiệp hội chưa có khả năng đề xuất những định hướng chiến lược cho thị trường hay các chính sách thúc đẩy sự phát triển của các công ty trong ngành. Đơn cử, việc phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, từ khi ra đời và đi vào hoạt động của thị trường Việt Nam đến nay, các công ty chứng khoán phải tự định hướng, tự trang bị hệ thống công nghệ thông tin cho chính mình. Nếu như Hiệp hội có thể đứng ra thay mặt cho các thành viên đàm phán với các nhà cung cấp hệ thống công nghệ thông tin chuyên nghiệp ở các thị trường phát triển thì bài toán giải quyết vấn đề tại các công ty chứng khoán sẽ đơn giản và hiệu quả hơn rất nhiều. Khóa luận: Thực trạng hoạt động của các công ty chứng khoán.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>> Khóa luận: Giải pháp hoạt động của các công ty chứng khoán

Viethue

Dịch Vụ Viết Luận Văn Thạc Sĩ 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website:  https://vietthuethacsi.com/ – Hoặc Gmail: dicvuluanvanthacsi@gmail.com