Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc

Rate this post

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Bài học kinh nghiệm và giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc vào Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

Nội dung chính

I: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM

1. Quy mô và cơ cấu vốn đầu tư

1.1. Quy mô vốn đầu tư qua các năm

Cùng với sự phát triển quan hệ chính trị ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Quốc, quan hệ kinh tế Việt – Trung cũng ngày càng được Chính phủ hai nước quan tâm mở rộng. Giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang quyết tâm thực hiện chính sách thu hút FDI nhằm tranh thủ vốn, công nghệ sản xuất tiên tiến cũng như tạo việc làm cho người lao động phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Vì vậy, đẩy mạnh hoạt động đầu tư trực tiếp của các doanh nghiệp Trung Quốc vào Việt Nam là một trong những nội dung quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa hai nước.

  • Bảng 9: FDI của Trung Quốc vào Việt Nam qua các năm

Thời gian đầu thiết lập quan hệ đầu tư, các doanh nghiệp Trung Quốc còn thăm dò thị trường nên số lượng dự án và tổng vốn đầu tư còn ở mức thấp. Trong năm năm từ năm 1991 đến năm 2013, tổng số dự án Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam mới chỉ là 33 dự án với tổng giá trị đăng ký đạt 60 triệu USD. Sang đến giai đoạn 2014-2018, tổng số dự án đã tăng gần gấp 3 lần so với giai đoạn 1991-2013 đạt 92 dự án, đồng thời tổng vốn đăng ký trong giai đoạn này đạt 148 triệu USD, tăng 2,5 lần so với giai đoạn trước. Một điểm đáng lưu ý là mặc dù trong giai đoạn 2014-2018, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 2015 đã khiến dòng vốn FDI vào Việt Nam cũng như dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc có xu hướng giảm sút nhưng FDI của Trung Quốc vào Việt Nam vẫn không ngừng tăng lên: năm 2016 có 9 dự án với số vốn đăng ký là 18,7 triệu USD, năm 2017 đã tăng lên 25 dự án và 29,9 triệu USD; năm 2018 là 24 dự án và 46,5 triệu USD (Trịnh Thị Hậu, 2025). Có thể thấy các doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu tin tưởng vào môi trường đầu tư tại Việt Nam. Tuy nhiên quy mô của mỗi dự án trong cả hai giai đoạn vẫn còn rất nhỏ, chỉ đạt trung bình 1,67 triệu USD/dự án.

Từ năm 2019, lượng FDI của Trung Quốc vào Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực. Giai đoạn 2019-2023, số dự án được đăng ký mới đã lên đến 357 dự án, tăng gần gấp 4 lần so với giai đoạn 2013-2018, đồng thời tổng giá trị đăng ký đạt 815,71 triệu USD, quy mô trung bình dự án cũng tăng lên 2,28 triệu USD/dự án. Chiến lược “hướng ra quốc tế” (going global) được công bố trong cương lĩnh phát triển của “Kế hoạch 5 năm lần thứ 10” (2019) của Trung Quốc cùng các hỗ trợ, khuyến khích từ phía Chính phủ Trung Quốc đã thúc đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài. Việt Nam có môi trường đầu tư khá hấp dẫn với chính trị ổn định, thị trường nhiều tiềm năng… là điểm đến cho nguồn vốn này.

Năm 2024, Trung Quốc đã xếp thứ 4 về số dự án và thứ 7 về tổng vốn đầu tư trong số 42 nước có dự án cấp mới tại Việt Nam (Cục đầu tư nước ngoài, 2025) với 63 dự án và tổng lượng vốn là 327,29 triệu USD, quy mô trung bình dự án là hơn 5 triệu USD/dự án. Chỉ tính riêng năm 2024 thì lượng vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam đã gần bằng 1/3 lượng FDI trong cả giai đoạn 15 năm từ năm 1991 đến năm 2024. Có thể thấy sự ra đời của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp 2023 đã có tác động tích cực làm tăng mức độ hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng. Sang năm 2025, FDI của Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh với 130 dự án và tổng vốn đăng ký là 553,74 triệu USD. Riêng 3 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đã có thêm 15 dự án đầu tư vào Việt Nam với tổng vốn đăng ký là 52,72 triệu USD đứng thứ 9 trong số 27 quốc gia có dự án được cấp mới tại Việt Nam (Cục đầu tư nước ngoài, 2026). Theo thống kê của Cục đầu tư nước ngoài – Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, tới ngày 22/3/2026, cả nước có 561 dự án FDI từ Trung Quốc còn hiệu lực và tổng vốn đầu tư đăng ký là 1842 triệu USD, Trung Quốc đứng vị trí 11 trong số 82 quốc gia và vùng lãnh thổ hiện đang đầu tư vào Việt Nam. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Có thể thấy các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng quan tâm đến việc đầu tư vào Việt Nam đặc biệt là trong những năm gần đây. Triển vọng này được các chuyên gia đánh giá là sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới do quan hệ của hai nước ngày càng được thắt chặt cùng môi trường đầu tư ngày càng hấp dẫn của Việt Nam sau khi gia nhập WTO.

1.2. Cơ cấu FDI theo ngành kinh tế

Từ năm 1991 đến năm 2024, FDI của Trung Quốc vào Việt Nam tập trung trong ngành công nghiệp và xây dựng, với 309 dự án (chiếm 73,6% tổng số dự án) và giá trị vốn đầu tư là 829,97 triệu USD (chiếm 72,6% tổng vốn đầu tư); giá trị thực hiện là 151,53 triệu USD (đạt 18,3%). Ngành nông, lâm, ngư nghiệp đứng vị trí thứ hai với 60 dự án và tiếp sau là ngành dịch vụ với 51 dự án. Nhưng nếu xét về tổng vốn đầu tư thì dịch vụ lại thu hút được nhiều vốn hơn với 205,94 triệu USD (chiếm 18% tổng lượng vốn) trong khi ngành nông, lâm, ngư nghiệp chỉ đạt 107,16 triệu USD (chiếm 9,4% tổng lượng vốn). Ngành dịch vụ có tỷ lệ thực hiện cao hơn ngành công nghiệp và xây dựng, đạt 24,3% (vốn thực hiện trong ngành dịch vụ là 50,06 triệu USD). Lượng vốn được thực hiện trong ngành nông, lâm, ngư nghiệp là 37,36 triệu USD, đạt 34,86% là mức thực hiện cao nhất trong các ngành.

  • Bảng 10 : FDI của Trung Quốc vào Việt Nam theo ngành giai đoạn 1991-2024

Trong ngành công nghiệp và xây dựng, Trung Quốc đầu tư nhiều nhất vào lĩnh vực công nghiệp nặng (chủ yếu là khai khoáng, sản xuất và lắp ráp máy móc, phương tiện vận tải) với 176 dự án, giá trị đạt 588,08 triệu USD (chiếm 70,9% tổng giá trị ngành). Các nhà đầu tư Trung Quốc hiện đang tập trung vào các dự án khai thác và sơ chế khoáng sản (than đá, quặng sắt, quặng bôxit,…) để có thể xuất về Trung Quốc, bổ sung vào nguồn nguyên vật liệu đang thiếu trầm trọng tại Trung Quốc. Lĩnh vực công nghiệp nhẹ (dệt may da giầy, đồ điện gia dụng,…) cũng đạt một lượng đầu tư tương đối lớn là 148,05 triệu USD (chiếm 17,84% tổng vốn đầu tư vào ngành công nghiệp và xây dựng). Thị trường những ngành hàng này tại Trung Quốc đã bão hòa, sản xuất trong nước mất dần lợi thế so sánh về giá lao động đầu vào nên một số doanh nghiệp Trung Quốc phải tìm cách chuyển sản xuất ra nước ngoài để tìm kiếm thị trường mới. FDI của Trung Quốc vào lĩnh vực công nghiệp thực phẩm, xây dựng chiếm tỷ trọng không đáng kể.

Trong ngành dịch vụ, lĩnh vực thu hút được nhiều lượng vốn FDI của Trung Quốc nhất là dịch vụ xây dựng (văn phòng – căn hộ, KCX – KCN) với tổng trị giá đăng ký lên tới 95,5 triệu USD, chiếm 46,38% giá trị đăng ký vào lĩnh vực dịch vụ. Tiếp sau đó là các ngành khách sạn – du lịch, văn hóa – y tế – giáo dục với lượng vốn đầu tư tương ứng là 51,2 triệu USD và 22,2 triệu USD. Các dịch vụ khác Trung Quốc đầu tư không đáng kể. Đặc biệt phía doanh nghiệp Trung Quốc tỏ ra rất quan tâm tới lĩnh vực tài chính – ngân hàng ở Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đã có một số ngân hàng có vốn đầu tư từ các ngân hàng Trung Quốc như United Bank, World Chinese Bank, Huanan Comercial Bank,… Tháng 3/2024 phía Trung Quốc đã thông qua ngân hàng OCBC là ngân hàng Hoa kiều tại Singapore mua 10% cổ phần ngân hàng VP Bank Việt Nam với trị giá lên tới 10 triệu USD (Trịnh Thị Hậu, 2025). Lĩnh vực tài chính – ngân hàng hứa hẹn sẽ nhận được lượng vốn FDI lớn từ Trung Quốc trong thời gian tới khi Việt Nam ngày càng mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực này.

2. Đánh giá Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Tình hình đầu tư trực tiếp của Trung Quốc tại Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều bước phát triển đáng ghi nhận, có thể coi là đã thành công bước đầu. Tuy nhiên bên cạnh những thành quả còn có nhiều hạn chế cần được kịp thời khắc phục để quan hệ đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam tương xứng với tiềm năng.

2.1. Thành tựu đạt được

Một số đóng góp chủ yếu của FDI của Trung Quốc đối với kinh tế, xã hội Việt Nam là: góp phần tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế Việt Nam, giải quyết việc làm nâng cao đời sống người lao động và có tác động tích cực lên quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa của Việt Nam.

FDI của Trung Quốc góp phần tăng lượng vốn đầu tư cho nền kinh tế Việt Nam: Tính đến quý I năm 2026, lượng FDI được thực hiện của Trung Quốc đạt hơn 253 triệu USD, chiếm 0,87% lượng FDI thực hiện cả nước (Cục đầu tư nước ngoài, 2026). Trong khi đó, tổng FDI chiếm khoảng 19% tổng vốn đầu tư của toàn xã hội (Cục đầu tư nước ngoài, 2025). Từ đó có thể thấy FDI của Trung Quốc chiếm 0,16% tổng vốn đầu tư cho phát triển của Việt Nam. Lượng vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam tuy chưa nhiều nhưng với số dự án và giá trị các dự án ngày càng tăng, Trung Quốc hứa hẹn ngày càng đóng góp thêm nhiều vào vốn đầu tư cho phát triển kinh tế của Việt Nam.

FDI từ Trung Quốc góp phần giải quyết việc làm, nâng cao đời sống người dân Việt Nam: Theo thống kê, hiện có khoảng 53.000 người lao động Việt Nam có việc làm nhờ có các dự án FDI của Trung Quốc, chiếm 6,1% tổng số việc làm được tạo ra trong khu vực FDI (Trịnh Thị Hậu, 2025). Do các ngành Trung Quốc đầu tư vào nước ta chủ yếu là ngành khai thác chế biến khoáng sản, ngành dệt may… là những ngành cần nhiều lao động và trình độ lao động không đòi hỏi quá cao nên những dự án như vậy sẽ mang lại việc làm cho những lao động phổ thông, đặc biệt là người dân ở vùng sâu vùng xa nơi tổ chức khai khoáng. Nhờ vậy, người dân lao động đã có thêm thu nhập và đời sống được cải thiện.

FDI của Trung Quốc trợ giúp quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa của Việt Nam: Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Việt Nam chủ yếu tập trung vào các ngành công nghiệp (chiếm đến 66,48% tổng vốn FDI của Trung Quốc vào Việt Nam), từ đó giúp Việt Nam có được một số nhà xưởng máy móc thiết bị để sản xuất được một số loại hàng tiêu dùng phục vụ nhu cầu người dân. Bên cạnh đó, những KCN, KCX, các nhà máy hiện đại được hình thành dựa trên hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp Trung Quốc vào lĩnh vực dịch vụ xây dựng đã thay thế cơ sở hạ tầng lạc hậu tạo nên nguồn lực tổng hợp phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

2.2. Những điểm hạn chế

Mặc dù có nhiều đóng góp tích cực nhưng FDI của Trung Quốc vẫn còn tồn tại một số hạn chế, đó là lượng FDI đăng ký và thực hiện vẫn còn nhỏ, cơ cấu đầu tư chưa hợp lý và chưa có tác động tích cực lên công nghệ các ngành sản xuất của Việt Nam.

Kết quả thu hút và sử dụng vốn FDI ở Việt Nam còn khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng quan hệ kinh tế Việt – Trung: quan hệ Việt – Trung được cả hai nước coi trọng phát triển theo phương châm 16 chữ “láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài và hướng tới tương lai” và tinh thần 4 tốt “láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt”. Kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt 15,85 tỷ USD, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Việt Nam (Website hợp tác Kinh tế Thương mại Việt Nam – Trung Quốc). Tuy nhiên FDI của Trung Quốc vào Việt Nam chưa được như mong đợi. Tính đến 22/3/2026, lượng vốn đăng ký FDI của Trung Quốc vào Việt Nam chỉ chiếm 2,1% lượng FDI cả nước. Tỷ lệ vốn thực hiện trên vốn đăng ký đạt 13,74% còn thấp so với mức thực hiện chung là 33,4% (Cục đầu tư nước ngoài, 2026), chứng tỏ tốc độ triển khai dự án của các nhà đầu tư Trung Quốc còn chậm. Quy mô các dự án còn nhỏ, bình quân lượng vốn cho mỗi dự án chỉ vào khoảng 2,84 triệu USD, thấp hơn so với quy mô dự án bình quân vào Việt Nam là 8,87 triệu USD (Cục đầu tư nước ngoài, 2026). Số các dự án có vốn đầu tư ban đầu 9-10 triệu USD rất ít, đa phần là các dự án có vốn đăng ký trên dưới 1 triệu USD. Thời gian hoạt động của các dự án là 10-15 năm, thậm chí có dự án chỉ kéo dài 5-7 năm nhằm nhanh chóng thu hồi vốn (ASEAN Secretariat, 2024).

Cơ cấu FDI chưa hợp lý: Cơ cấu vốn đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Việt Nam hiện tập trung vào các ngành công nghiệp nhưng chủ yếu chỉ là gia công, lắp ráp, khai khoáng. Số dự án đầu tư vào dịch vụ còn ít, các dự án nông lâm nghiệp tuy nhiều nhưng quy mô nhỏ. Ngành khai thác và chế biến khoáng sản được Trung Quốc quan tâm đầu tư nhưng mới chỉ dừng lại ở sơ chế, đem lại ít giá trị gia tăng khiến Việt Nam không có lợi khi xuất các loại khoáng sản này. Bên cạnh đó, ngành này sẽ gây tác động tiêu cực về tài nguyên môi trường cho nước ta nếu không có biện pháp quản lý thích hợp.

FDI của Trung Quốc chưa có tác dụng nâng cao trình độ công nghệ của các ngành sản xuất ở Việt Nam: Thông thường các dự án FDI sẽ mang đến cho nước nhận đầu tư những lợi ích về chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý công ty, nhưng do các nhà đầu tư Trung Quốc đầu tư sang Việt Nam là cá nhân hoặc doanh nghiệp với quy mô vừa và nhỏ nên năng lực công nghệ còn hạn chế. Trình độ kỹ thuật và công nghệ phía Trung Quốc sử dụng trong các dự án đầu tư sang Việt Nam chỉ ở mức độ trung bình, do đó khó có thể chuyển giao kỹ thuật hiện đại cho các ngành sản xuất của Việt Nam.

Những hạn chế trên đây một phần là do những nguyên nhân từ phía các doanh nghiệp Trung Quốc như: bản thân nhiều doanh nghiệp Trung Quốc có quy mô vừa và nhỏ, năng lực tài chính còn hạn chế, trình độ công nghệ không cao… Tuy vậy, những nguyên nhân chính vẫn là từ phía Việt Nam. Hệ thống luật pháp, chính sách của nước ta về đầu tư hiện đang trong quá trình hoàn thiện nên chưa thực sự đầy đủ, nhiều khi còn thiếu nhất quán, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc áp dụng. Thủ tục thẩm định và cấp giấy phép đầu tư phức tạp và mất rất nhiều thời gian. Môi trường đầu tư mặc dù có nhiều thuận lợi hơn trước nhưng so với các nước thì vẫn còn nhiều tồn tại trong cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, chi phí kinh doanh… Chỉ bằng cách nhanh chóng khắc phục những hạn chế đó mới có thể giúp Việt Nam đứng vững trong cuộc cạnh tranh khá khốc liệt trong khối các nước ASEAN nhằm thu hút FDI của các nước nói chung và từ Trung Quốc nói riêng.

II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Hoạt động thu hút đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc của các nước khu vực ASEAN giai đoạn 2017-2024 đã đạt được những bước tiến đáng kể. Có được thành công này là do các nước đã giữ vững được ổn định kinh tế, chính trị, thiết lập được hệ thống pháp luật, chính sách liên quan đến hoạt động FDI vừa hoàn chỉnh, thông thoáng vừa đồng bộ, minh bạch, xây dựng được cơ sở hạ tầng tiên tiến hiện đại, nguồn nhân lực có trình độ cao, đồng thời Chính phủ các nước đã làm tốt công tác “Nhà nước dịch vụ” hỗ trợ tích cực cho hoạt động FDI. Những kinh nghiệm này là bài học quý báu mà Việt Nam có thể học tập nhằm tăng cường thu hút hơn nữa đầu tư trực tiếp nói chung và đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc nói riêng trong thời gian tới.

1. Giữ vững ổn định kinh tế, chính trị là điều kiện tiên quyết thu hút FDI

Ổn định về kinh tế chính trị xã hội là điều kiện tiên quyết nhằm giảm thiểu những rủi ro cho dòng vốn FDI. Kinh tế chính trị bất ổn sẽ khiến các kế hoạch về đầu tư, kế hoạch hoạt động, sử dụng vốn, các dự tính về lợi nhuận của nhà đầu tư bị phá sản. Do đó, một môi trường kinh tế chính trị bất ổn sẽ khiến các nhà đầu tư không yên tâm làm ăn, các nhà đầu tư tiềm năng từ bỏ dự định đầu tư. Bất kỳ sự bất ổn về chính trị, xung đột khu vực, nội chiến hay biến động kinh tế đột ngột nào đều là những nhân tố tiêu cực góp phần “đẩy lùi” đầu tư nước ngoài. Đặc biệt đối với các nhà đầu tư nhỏ và vừa, năng lực tài chính có hạn thì ổn định kinh tế chính trị lại càng mang ý nghĩa quan trọng.

Thực tế đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào khu vực ASEAN giai đoạn vừa qua một lần nữa chứng minh tầm quan trọng của việc ổn định kinh tế – chính trị. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 2015 cùng các khó khăn nội bộ của một số nước ASEAN đã có tác động tiêu cực và lâu dài đến đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào các nước này. Philippin là một ví dụ điển hình. Trước năm 2015, nước này là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất của dòng FDI từ Trung Quốc trong khu vực ASEAN. Vị thế trên đã bị thay đổi hoàn toàn sau khi cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ 2015 xảy ra. Khi đó, nền kinh tế Philippin lâm vào khó khăn do những ảnh hưởng trầm trọng từ cuộc khủng hoảng, cộng thêm những bất ổn liên tiếp về chính trị trong nước. Nhà nước không có biện pháp xử lý kịp thời khiến đồng peso của Philippin sụt giá nghiêm trọng, lạm phát trong nước dâng cao, gây khó khăn cho việc duy trì hoạt động của doanh nghiệp Trung Quốc. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ không đủ năng lực chống đỡ, làm ăn thua lỗ đã bị phá sản hàng loạt, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh môi trường đầu tư của Philippin trong con mắt các nhà đầu tư nước ngoài. Hậu quả là cho đến nay các doanh nghiệp Trung Quốc hầu như không còn quan tâm đến việc đầu tư vào Philippin. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Nhiều nước khác trong khu vực ASEAN như Indonesia, Myanma, Thái Lan với môi trường chính trị không ổn định, thường xuyên xảy ra các vụ bạo động, khủng bố cũng phải gánh chịu những tác động tiêu cực đến việc thu hút FDI của Trung Quốc tương tự như Philippin. Bất ổn chính trị dẫn đến chỉ một vài nhà đầu tư Trung Quốc được Nhà nước bảo hiểm cho rủi ro chính trị mới dám đầu tư như trường hợp của Indonesia và Myanma. Thái Lan mặc dù môi trường đầu tư rất thông thoáng, có nhiều chính sách hấp dẫn cùng nhiều yếu tố thuận lợi khác (cơ sở hạ tầng khá hiện đại, nguồn nhân lực dồi dào và có trình độ cao…) nhưng đối với các nhà đầu tư Trung Quốc đặc biệt là các nhà đầu tư vừa và nhỏ thì như thế là chưa đủ. Rủi ro bất ổn chính trị nếu xảy ra sẽ là tổn thất quá lớn mà các nhà đầu tư vừa và nhỏ khó có thể gánh chịu. Ngoài ra, trong một môi trường bất ổn, nhà đầu tư không lường trước được các tình huống có thể xảy ra, vấn đề quản trị và lập kế hoạch gặp khó khăn dẫn đến mức độ sinh lời không chắc chắn. Hậu quả là lượng vốn FDI của Trung Quốc đổ vào Thái Lan giai đoạn 2017-2024 còn rất hạn chế.

Trong khi đó, mặc dù cũng chịu tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính nhưng với các biện pháp kịp thời, hiệu quả, Chính phủ Singapore đã nhanh chóng phục hồi nền kinh tế, giữ chân được các nhà đầu tư Trung Quốc tiếp tục bỏ vốn đầu tư vào Singapore. Từ tháng 7 năm 2015, Cục Tiền tệ Singapore (MAS) đã thi hành một số chính sách tiền tệ để hỗ trợ cho nền kinh tế (như cho phép đôla Singapore lên xuống trong phạm vi rộng hơn so với đôla Mỹ) đã giúp nước này thoát khỏi sức ép lạm phát. Giữa năm 2016, Chính phủ Singapore đã phát hành thêm 2 tỷ đôla Singapore và sang tháng 11 năm 2016, Chính phủ tiếp tục trích ngân sách ra 10,5 tỷ đôla Singapore nhằm mục đích giảm chi phí kinh doanh, giúp thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (Tuanvietnam.net, 2026). Đến năm 2017, Chính phủ áp dụng chính sách tài khóa mở rộng đã đem lại các kết quả khả quan. Việc kết hợp các biện pháp tài khóa và tiền tệ phù hợp đã đưa nền kinh tế Singapore phục hồi nhanh chóng. Việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô đã đem lại niềm tin cho các nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư vào Singapore nên các nhà đầu tư Trung Quốc luôn coi Singapore là một điểm đến hấp dẫn cho luồng vốn đầu tư.

Như vậy, môi trường kinh tế, chính trị ổn định của nước nhận đầu tư là nhân tố tiên quyết trong quyết định đầu tư của các nhà đầu tư Trung Quốc. Nhà nước ta giai đoạn vừa qua đã thực hiện khá tốt nhiệm vụ ổn định kinh tế – chính trị – xã hội, góp phần quan trọng trong việc thu hút được một lượng vốn FDI khá lớn và ổn định từ Trung Quốc. Trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao bài học giữ vững ổn định chính trị – xã hội, đồng thời tăng cường hơn nữa ổn định kinh tế vĩ mô để thu hút vốn FDI một cách hiệu quả từ các doanh nghiệp Trung Quốc.

2. Bài học trong công tác xây dựng hệ thống pháp luật, chính sách về FDI Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Để tăng cường thu hút được nhà đầu tư nước ngoài, các chính sách về đầu tư cần phải thông thoáng với nhiều ưu đãi hơn đồng thời luật liên quan đến đầu tư cần phải đồng bộ, minh bạch.

Luật đầu tư mà các nước trong ASEAN đưa ra ngày càng tự do hơn, thông thoáng hơn cùng với ngày càng nhiều ưu đãi hấp dẫn cho nhà đầu tư nước ngoài. Những điều chỉnh này đã mang lại những tác động tích cực đối với dòng vốn FDI của Trung Quốc vào các nước khu vực ASEAN giai đoạn vừa qua. Việt Nam với sự ra đời của Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp 2023 cùng các nghị định hướng dẫn được ban hành đã tạo một môi trường pháp lý thông thoáng tương đối cạnh tranh với các nước ASEAN. Tuy nhiên, để hệ thống pháp luật, chính sách về FDI thực sự thông thoáng và hiệu quả, chúng ta cần tham khảo kinh nghiệm của các nước khác trong khu vực ở những khía cạnh sau đây :

Về vấn đề cấp phép đầu tư, nhà đầu tư tại Singapore không phải trải qua bất kỳ thủ tục kiểm tra phiền hà nào. Ủy ban phát triển kinh tế EDB của Singapore xét duyệt các dự án chỉ nhằm mục đích đảm bảo dự án đáp ứng đủ điều kiện để hưởng các chế độ khuyến khích, ưu đãi. Trong khi đó, Luật Đầu tư 2023 của Việt Nam vẫn duy trì tiền kiểm nặng nề, kiểm tra ngay từ khi đăng ký đầu tư với khá nhiều thủ tục rườm rà: dự án đầu tư nước ngoài dưới 300 tỷ phải đăng ký, trên 300 tỷ phải thẩm tra để cấp phép đầu tư (Điều 46,47, Luật Đầu tư 2023). Tiền kiểm nặng nề sẽ gia tăng chi phí cho cả nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý Nhà nước, khiến cho nhà đầu tư nước ngoài nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng do dự trong việc quyết định đầu tư vào Việt Nam.

Về chính sách ưu đãi: Trong cạnh tranh thu hút FDI của Trung Quốc trong ngành công nghiệp đặc biệt là lĩnh vực dệt may, da giầy, Campuchia có nhiều ưu đãi hơn ta: doanh nghiệp nước ngoài có quyền thuê đất từ 70-90 năm, được miễn thuế thu nhập (20%) với thời hạn 8 năm. Trong khi đó, luật của nước ta quy định thời hạn hoạt động của dự án không quá 50 năm, tối đa là 70 năm đối với một số dự án đặc biệt (Điều 36, Luật Đầu tư 2023). Điều này đã hạn chế việc làm ăn lâu dài của nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư lớn, những người chấp nhận thua lỗ trong thời gian đầu và chỉ thu lợi nhuận sau khi có vị trí vững chắc trên thị trường. Mức thuế thu nhập doanh nghiệp ở nước ta là 28% và nhà đầu tư nước ngoài được ưu đãi miễn trong thời hạn từ 2-4 năm, kém ưu đãi hơn nhiều so với tại Campuchia. Với những ưu đãi cạnh tranh như vậy, Campuchia đã thực sự thu hút được các doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực dệt may, da giầy, lượng vốn của các nhà đầu tư Trung Quốc đổ vào ngành này của Campuchia cao hơn nhiều so với vào Việt Nam. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Một vấn đề khác cần quan tâm là các chính sách ưu đãi có đem lại ưu thế cho các nước hay không còn tùy thuộc vào sự đồng bộ, minh bạch của các nguồn luật cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Chỉ khi các nước xây dựng được một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ và rõ ràng, minh bạch thì nhà đầu tư nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng mới có thể dễ dàng nắm bắt và tin tưởng bỏ vốn đầu tư.

Singapore đã ban hành một hệ thống hoàn chỉnh các luật liên quan đến đầu tư như Luật mở rộng kinh tế 1967, Luật công ty 1967, Luật thuế thu nhập 1967, Luật khuyến khích mở rộng kinh tế 1971… (Bộ Thương mại, 2018). Các luật này đều có nội dung rõ ràng và thống nhất với nhau, giúp cho các nhà đầu tư trong đó có nhà đầu tư Trung Quốc dễ dàng tìm hiểu các điều kiện và các ưu đãi khi tiến hành đầu tư tại Singapore.

Việt Nam cần quan tâm hơn nữa về vấn đề đồng bộ và minh bạch của luật để tăng cường thu hút FDI nói chung cũng như FDI của Trung Quốc nói riêng. Mặc dù chúng ta đã rất nỗ lực trong việc gia tăng mức độ hấp dẫn của môi trường đầu tư trong nước bằng cách ban hành một loạt các luật mới liên quan đến đầu tư vào năm 2023 như Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp, Luật sở hữu trí tuệ, Luật đấu thầu, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật thuế giá trị gia tăng… cùng nhiều nghị định hướng dẫn thi hành luật nhưng đến nay vẫn còn nhiều tồn tại. Theo Tổ công tác thi hành Luật doanh nghiệp và Luật đầu tư 2023, các luật liên quan đến đầu tư (Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp, Luật đất đai, Luật môi trường, Luật xây dựng…) đều còn vướng mắc nhiều vấn đề như các quy định chồng chéo giữa các luật, nhiều quy định không rõ ràng thậm chí còn có các quy định trái ngược, mâu thuẫn nhau… (Tổ công tác thi hành Luật doanh nghiệp và Luật đầu tư 2023, 2026). Những bất cập này gây ra hậu quả là các địa phương nhận thức và hiểu khác nhau về quy định của luật, lúng túng trong việc lựa chọn luật áp dụng, từ đó dẫn tới việc áp dụng luật không thống nhất giữa các địa phương. Điều này đã làm giảm tính hiệu quả trong công tác thi hành luật và gây tâm lý lo ngại cho nhà đầu tư trong đó có nhà đầu tư Trung Quốc. Một ví dụ điển hình như nhà đầu tư Trung Quốc khi đầu tư vào các lĩnh vực thuộc danh mục các lĩnh vực đầu tư có điều kiện (tài chính, ngân hàng, kinh doanh bất động sản, khai thác tài nguyên, dịch vụ giải trí…), các điều kiện cụ thể của các dự án đầu tư vẫn chưa có văn bản quy định rõ ràng hoặc quy định hướng dẫn áp dụng theo các luật chuyên ngành, gây khó khăn cho cơ quan quản lý đầu tư ở các địa phương cũng như cho nhà đầu tư Trung Quốc trước khi quyết định đầu tư. Ngoài ra, các lĩnh vực đầu tư có điều kiện còn bao gồm các lĩnh vực đầu tư theo lộ trình thực hiện cam kết quốc tế trong các điều ước quốc tế mà nước ta là thành viên. Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn hoặc hướng dẫn, áp dụng không thống nhất về thực hiện các cam kết nói trên đặc biệt là đối với lĩnh vực dịch vụ, gây cản trở cho việc thực hiện. Cụ thể như trong lĩnh vực dịch vụ, đối với các dự án đăng ký thực hiện nhiều mục tiêu khác nhau nhưng mức độ cam kết mở cửa khác nhau, do chưa có văn bản hướng dẫn rõ ràng đã khiến các cơ quan quản lý không tìm ra được biện pháp xử lý, gây tâm lý e ngại đối với các nhà đầu tư. Đặc biệt là đối với trường hợp các nhà đầu tư Trung Quốc mua cổ phần của doanh nghiệp kinh doanh nhiều loại hình ngành nghề khác nhau, tỷ lệ mua cổ phần trong một số lĩnh vực, ngành nghề cũng chưa có văn bản nào quy định rõ là bao nhiêu. Ngoài ra, nhiều vấn đề khác như trình tự, thủ tục mở chi nhánh, thanh lý, giải thể, chế độ báo cáo thống kê… chưa được hướng dẫn đầy đủ, hoặc chưa được sửa đổi phù hợp… Những tồn tại này đã làm giảm tính hiệu quả khi thi hành các Luật, chính sách, khiến cho hoạt động thu hút FDI của Trung Quốc vào Việt Nam giai đoạn qua còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân nằm ngay trong nội dung của các văn bản pháp luật có liên quan, do đó cần phát hiện những bất hợp lý, kém rõ ràng, chồng chéo, trùng lặp và không tương thích để có biện pháp giải quyết triệt để, tạo một khung pháp lý đồng bộ và minh bạch, giúp các nhà đầu tư nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng dễ dàng tìm hiểu và đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Như vậy, để có thể thu hút hơn nữa nguồn vốn FDI dồi dào từ Trung Quốc, thời gian tới nước ta cần tích cực học hỏi kinh nghiệm của các nước trong khu vực: xây dựng được một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhưng đơn giản, tăng cường hơn nữa các ưu đãi hợp lý dành cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời hạn chế tối đa các thủ tục hành chính rườm rà, làm cho hệ thống luật và chính sách liên quan đến hoạt động FDI của Việt Nam thực sự cạnh tranh với các hệ thống luật và chính sách của các nước trong khu vực nói riêng và toàn thế giới nói chung.

3. Bài học trong công tác tạo môi trường đầu tư thuận lợi, trong đó Nhà nước thân thiện, đóng vai trò là người hỗ trợ cho các nhà đầu tư

Để tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, một nước cần tạo dựng được một môi trường đầu tư thuận lợi trong đó Nhà nước đóng vai trò hỗ trợ, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư. Nhà đầu tư khi tiến hành đầu tư vào một nước phải giải quyết rất nhiều vấn đề từ khâu đăng ký đầu tư đến khâu thực hiện dự án và cuối cùng là chấm dứt hoạt động. Các hoạt động này đều ít nhiều liên quan đến chức năng quản lý của Nhà nước. Rõ ràng nếu Nhà nước nào có các hoạt động hỗ trợ tích cực, tạo dựng được các yếu tố thuận giúp cho nhà đầu tư dễ dàng xử lý các vấn đề trên thì nước đó sẽ có nhiều cơ hội thu hút đầu tư hơn. Các hoạt động hỗ trợ của Nhà nước bao gồm các hoạt động xúc tiến đầu tư (giới thiệu hình ảnh đất nước, môi trường đầu tư, cơ hội đầu tư), các hoạt động hỗ trợ đầu tư, các dịch vụ tạo thuận lợi cho đầu tư, thủ tục hành chính…

Nhiều nước trong khu vực đã có hoạt động xúc tiến đầu tư rất hiệu quả đồng thời tạo ra được một môi trường thông thoáng với thủ tục đơn giản đã thu hút các nhà đầu tư nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng lựa chọn là nơi bỏ vốn đầu tư. Điển hình như Singapore. Chính phủ Singapore đã thực hiện rất tốt chức năng “Nhà nước dịch vụ” đối với nhà đầu tư thông qua việc cung cấp đầy đủ thông tin đầu tư với các hoạt động xúc tiến đầu tư có hiệu quả, hướng dẫn và tạo điều kiện để nhà đầu tư thực hiện dự án một cách nhanh chóng và tiện lợi nhất. Ủy ban phát triển kinh tế EDB trực thuộc Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp FDI do chuyên môn hóa vào hoạt động xúc tiến đầu tư, phối kết hợp đồng bộ với các ban ngành khác như cơ quan một cửa, tạo điều kiện rất thuận lợi cho doanh nghiệp nước ngoài đến xin tư vấn và hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật. EDB mở văn phòng tại các nước trên thế giới trong đó có Trung Quốc nhằm giới thiệu cơ hội đầu tư và trợ giúp các đối tác nước ngoài muốn đầu tư vào Singapore. Ngoài ra, EDB còn cung cấp hàng loạt các biện pháp trợ giúp doanh nghiệp FDI như mở trang web đăng ký thành lập công ty (the Registry of Company) cung cấp đầy đủ thông tin và mẫu đơn cần thiết tải dễ dàng từ Internet, hỗ trợ 80% kinh phí hoạt động cho các quỹ phát triển nguồn nhân lực nội bộ doanh nghiệp bằng việc lập Quỹ phát triển kỹ năng với nhiều chương trình đào tạo đa dạng (chương trình đào tạo công nghệ thông tin, quản trị kinh doanh, đào tạo cán bộ…), hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và phát triển… (Bộ Thương mại, 2018). Các hoạt động xúc tiến đầu tư tiến hành thuận lợi và có hiệu quả là nhờ Chính phủ Singapore luôn dành một khoản kinh phí không nhỏ cho hoạt động này. Ví dụ như năm 2017, Singapore chi 45 triệu đôla Singapore tương ứng với 14% ngân sách nhà nước cho hoạt động xúc tiến đầu tư (Bộ Thương mại, 2018). Các nhà đầu tư sau khi đặt trụ sở tại Singapore còn nhận được trợ giúp tích cực từ Tổ chức kinh doanh quốc tế IE Singapore. Nhằm khuyến khích hợp tác kinh doanh quốc tế, IE Singapore đã hình thành các chương trình trợ giúp đa dạng, thiết lập các mối quan hệ chiến lược với Chính phủ và các tổ chức kinh doanh khác thông qua mạng lưới đa dạng của họ, và thường xuyên tổ chức các sự kiện thích hợp cho cộng đồng kinh doanh ở Singapore, từ đó giúp nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội kinh doanh trên đất Singapore. Singapore được Ngân hàng thế giới (WB) xếp hạng là nước có môi trường kinh doanh tốt nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong nhiều năm trở lại đây. Nhà đầu tư chỉ phải trải qua rất ít bước thủ tục, tốn ít thời gian cũng như chi phí trong trong quá trình hoạt động kinh doanh từ khâu khởi sự doanh nghiệp, giải quyết giấy phép, thuê mướn nhân công, nộp thuế cho đến khâu đóng cửa doanh nghiệp. Nhà đầu tư tại Singapore luôn hài lòng với các biện pháp hỗ trợ mà Nhà nước cung cấp.

Chính việc cung cấp các biện pháp hỗ trợ hết sức hiệu quả của Chính phủ Singapore đã lôi kéo các nhà đầu tư nói chung cũng như các nhà đầu tư trong lĩnh vực dịch vụ của Trung Quốc nói riêng lựa chọn Singapore là địa điểm đầu tư. Nhà nước ta có thể học hỏi kinh nghiệm này từ Chính phủ Singapore để tạo được một môi trường đầu tư thuận lợi, góp phần thu hút hơn nữa các nhà đầu tư Trung Quốc đến Việt Nam.

4. Bài học về việc chuẩn bị cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực để chủ động tiếp nhận đầu tư. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Một môi trường kinh tế thuận lợi với cơ sở hạ tầng hiện đại và nguồn nhân lực có trình độ cao của nước nhận đầu tư là một điều kiện quan trọng tạo thuận lợi để nhà đầu tư nước ngoài có thể triển khai và thực hiện dự án. Nắm bắt được điều này, nhiều nước trong ASEAN đã rất nỗ lực phát triển hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực để tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc và đã đạt được thành công nhất định. Những nỗ lực tạo dựng các yếu tố môi trường kinh tế thuận lợi cho lĩnh vực dịch vụ cơ bản của Singapore và cho lĩnh vực khai thác tài nguyên của Indonesia thời gian qua là hai điển hình cho Việt Nam học tập.

Singapore có định hướng thu hút FDI vào các lĩnh vực dịch vụ cơ bản như tài chính (ngân hàng, bảo hiểm), giao nhận vận tải đặc biệt là vận tải biển, bất động sản (xây dựng văn phòng, hạ tầng khu công nghiệp), xuất nhập khẩu… nên rất chú trọng xây dựng nâng cấp các cơ sở vật chất cần thiết cho phát triển các ngành dịch vụ này như cơ sở hạ tầng giao thông (hệ thống đường bộ, đường sắt, đường không, đường biển, hệ thống cầu cảng, kho bãi…), mạng lưới viễn thông…

Trong lĩnh vực vận tải biển, để tận dụng tối đa vị trí địa lý chiến lược là trạm trung chuyển hàng hóa thuận lợi trên con đường biển nối giữa ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, Singapore rất tích cực phát triển hệ thống cầu cảng đặc biệt là cảng nước sâu, bến bãi, gia tăng năng lực xếp dỡ hàng hóa… Hạ tầng cảng biển thuận lợi giúp gia tăng hiệu suất hoạt động (thông qua việc tăng quy mô, giảm thời gian bốc xếp…) của dịch vụ vận tải biển, nhờ đó thu hút được nhiều nhà đầu tư lớn trong đó có các TNCs của Trung Quốc đầu tư vào dịch vụ này.

Trong lĩnh vực tài chính, giao dịch chủ yếu thực hiện thông qua mạng lưới viễn thông nên việc Singapore có hệ thống viễn thông hiện đại trong nước và quốc tế đã giúp giảm chi phí cũng như thời gian giao dịch của nhà đầu tư với các đối tác trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, ngay bản thân các thể chế tài chính của Singapore có năng lực lớn mạnh đã tạo một môi trường cạnh tranh cũng như hợp tác có hiệu quả cho các doanh nghiệp FDI…

Trong lĩnh vực bất động sản (xây dựng văn phòng, KCN…), vấn đề giải phóng mặt bằng được Singapore xử lý rất nhanh chóng, kịp thời bàn giao đúng tiến độ cho nhà đầu tư. Việc làm này giúp các doanh nghiệp FDI của Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực bất động sản tiết kiệm thời gian cũng như chi phí, tăng hiệu quả hoạt động.

Sau những nỗ lực trên, cơ sở hạ tầng của Singapore được đánh giá là tốt nhất khu vực Đông Nam Á với các sân bay quốc tế, cảng container, hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, hệ thống giao thông luôn thông suốt… tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động mở cửa cũng như cung cấp dịch vụ của các nhà đầu tư nước ngoài tại nước này. Cơ sở hạ tầng phát triển đã góp phần thu hút nhiều nhà đầu tư Trung Quốc đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ của Singapore giai đoạn vừa qua.

Nhân tố thứ hai mà Singapore đã làm rất tốt là việc phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư nước ngoài trong các lĩnh vực dịch vụ cơ bản. Singapore đã thành lập các trường đào tạo suốt đời (school of lifelong learning), xây dựng một kế hoạch đào tạo hoàn chỉnh và đồng bộ cho sinh viên, chú trọng giảng dạy các môn kinh tế (tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giao nhận và vận tải, xuất nhập khẩu…). Bằng đại học kinh tế của nhiều trường tại Singapore được công nhận trên phạm vi quốc tế. Mỗi năm Chính phủ Singapore đều dành một phần đáng kể trong ngân sách cho phát triển giáo dục đào tạo. Chính phủ còn cử các cán bộ ra nước ngoài đào tạo cùng nhiều chính sách khuyến khích người dân ra nước ngoài học tập, trở về nước phục vụ phát triển kinh tế. Nguồn nhân lực có trình độ của Singapore đáp ứng được nhu cầu về lao động trong các lĩnh vực dịch vụ cơ bản của các nhà đầu tư nước ngoài. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Kết quả của các nỗ lực trên là hàng loạt các TNCs lớn của Trung Quốc đã đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ cơ bản của Singapore, góp phần quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế cho đất nước Singapore. Các tập đoàn lớn của Trung Quốc thuộc danh sách 500 công ty lớn nhất thế giới (Top Fortune Global 500) như công ty vận tải biển Trung Quốc COSCO, các ngân hàng lớn thuộc sở hữu Nhà nước như ngân hàng Trung Uơng Trung Quốc Bank of China, ngân hàng nông nghiệp Trung Quốc Agricultural Bank of China, ngân hàng công thương Trung Quốc Industrial and Commercial Bank of China, ngân hàng xây dựng Trung Quốc China Construction Bank… đều đã mở chi nhánh tại Singapore và hoạt động rất có hiệu quả, không chỉ thu lợi nhuận cho bản thân doanh nghiệp mà còn đóng góp to lớn cho quá trình phát triển kinh tế nói chung cũng như hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng của Singapore (Wu, 2020).

Một bài học kinh nghiệm khác là nỗ lực nâng cấp cơ sở hạ tầng của Indonesia để thu hút FDI của Trung Quốc vào ngành khai mỏ. Có thể thấy, do chưa có đủ năng lực để khai thác dầu khí, Indonesia rất chú trọng cải thiện cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các nhà đầu tư trong lĩnh vực dầu khí như xây dựng các đường ống dẫn dầu mỏ, khí gas từ các mỏ của nhà đầu tư đang khai thác đến các thành phố, tạo thuận lợi trong việc vận chuyển sản phẩm cho các nhà đầu tư. Với các điều kiện thuận lợi mà Indonesia cung cấp, nhiều TNCs của Trung Quốc như Tổng công ty dầu khí ngoài khơi quốc gia Trung Quốc CNOOC, Tổng công ty dầu khí quốc gia Trung Quốc CNPC đã đầu tư và khai thác các mỏ dầu tại Indonesia, gia tăng sản lượng dầu xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn thu xuất khẩu của Indonesia.

Như vậy, một điều kiện quan trọng để có thể thu hút được các nhà đầu tư Trung Quốc nói chung và các nhà đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ cơ bản và khai mỏ nói riêng là tạo lập một cơ sở hạ tầng thuận lợi với một nguồn nhân lực có trình độ cao, đáp ứng được nhu cầu của nhà đầu tư.

Sau khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO (2025), Việt Nam đã cam kết mở cửa lĩnh vực dịch vụ cho nhà đầu tư nước ngoài, đây là một hướng đi đúng đắn cho phát triển kinh tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của nước ta tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian gần đây. Mức độ phát triển của sản xuất, xuất nhập khẩu đã vượt xa khả năng đáp ứng của các ngành dịch vụ trong nước. Để cải tiến và phát triển thương mại hàng hóa thì phát triển dịch vụ cơ bản mang tính hỗ trợ như ngân hàng, bảo hiểm, giao nhận vận tải… là việc làm cấp thiết hiện nay. Việt Nam hoàn toàn có cơ hội thu hút FDI của Trung Quốc đặc biệt là các TNCs vào các lĩnh vực dịch vụ này. Hiện nay chúng ta đã đáp ứng được “điều kiện cần” để thu hút được sự chú ý của nhà đầu tư trong lĩnh vực dịch vụ cơ bản, đó là dung lượng thị trường ngày càng mở rộng với hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu tăng trưởng nhanh. Hơn nữa, Việt Nam sở hữu một vị trí địa lý vô cùng thuận lợi để có thể phát triển thành một trạm trung chuyển hàng hóa như Singapore. Nhu cầu liên kết và giao thương giữa các nước, các khu vực ngày càng phát triển là một cơ hội to lớn để Việt Nam phát triển các lĩnh vực dịch vụ cơ bản đặc biệt là dịch vụ vận tải biển. Để có thể tận dụng triệt để lợi thế này, Việt Nam cần tạo một môi trường đầu tư với các điều kiện cơ sở vật chất thuận lợi đảm bảo cho việc triển khai và thực hiện dự án của nhà đầu tư Trung Quốc.

Việt Nam có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú như than, quặng sắt, thiếc… Mặc dù khai thác khoáng sản không phải là lĩnh vực mà Việt Nam ưu tiên đầu tư nhưng do năng lực trong nước chưa đủ để khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên này nên việc thu hút các dự án có quy mô hợp lý là cần thiết. Tuy nhiên, các vùng tập trung nhiều khoáng sản thường là các vùng sâu, vùng xa nên hạ tầng còn yếu kém. Để tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc vào khai khoáng, Việt Nam cần nâng cao chất lượng hệ thống giao thông tại các vùng này.

III. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM THU HÚT FDI CỦA TRUNG QUỐC VÀO VIỆT NAM Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

1. Giữ vững ổn định chính trị, lành mạnh hóa môi trường kinh tế vĩ mô

Trong những năm vừa qua, nước ta dưới sự lãnh đạo thống nhất và xuyên suốt của một Đảng – Đảng Cộng Sản Việt Nam, Đảng được sự đồng lòng ủng hộ nhất trí của toàn dân nên nền chính trị của nước ta rất ổn định, được dư luận thế giới đánh giá cao. Trong điều kiện tình hình thế giới có nhiều biến động thì sự ổn định chính trị của nước ta là một lợi thế so sánh cần được tăng cường. Để chính trị luôn được giữ vững, Đảng cầm quyền phải phát huy hơn nữa vai trò lãnh đạo đối với sự nghiệp xây dựng đất nước, đảm bảo tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo, hạn chế bớt chênh lệch giữa người giàu người nghèo, giữa thành thị với nông thôn, giữa các vùng kinh tế.

Bên cạnh chính trị ổn định, sự ổn định và phát triển của nền kinh tế vĩ mô theo hướng tích cực cũng là tiền đề cho việc mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động của FDI. Môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi cho đầu tư bao hàm sự lành mạnh về giá cả hàng hoá nguyên vật liệu, về giá trị đồng tiền và tỉ giá hối đoái, về hoạt động của hệ thống ngân hàng, thị trường vốn, cơ chế tổ chức quản lý nền kinh tế. Hai công cụ quản lý đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập và ổn định môi trường kinh tế vĩ mô là chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ.

Hiện nay, Việt Nam đang là nước có tỷ lệ lạm phát cao nhất Đông Á. Lạm phát cao tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội, khiến cho chi phí đầu vào của sản xuất kinh doanh gia tăng gây khó khăn cho hoạt động của các doanh nghiệp FDI. Nhanh chóng hạn chế lạm phát, ổn định kinh tế phải là mục tiêu ưu tiên hàng đầu của Việt Nam để đảm bảo một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các nhà đầu tư nói chung cũng như nhà đầu tư Trung Quốc nói riêng. Để làm được điều này, Nhà nước cần kết hợp một cách hợp lý, có hiệu quả hai công cụ vĩ mô quan trọng là chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp lý, chính sách đối với FDI Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Về vấn đề thông thoáng của luật: Chính phủ cần tiếp tục cải tiến quá trình kiểm tra, thẩm định dự án, rút ngắn thời hạn kiểm tra, từng bước chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” theo hướng đơn giản hóa các thủ tục, mở rộng diện đăng ký trong cấp phép đầu tư và tăng cường hậu kiểm làm cho hoạt động đầu tư ngày càng có chất lượng.

Về các chính sách ưu đãi: Với đặc thù chế độ sở hữu đất đai thuộc Nhà nước, việc cho phép nhà đầu tư tự quyết định thời hạn đầu tư là không thể, tuy nhiên Nhà nước cần giảm bớt hạn chế liên quan đến thời hạn đầu tư bằng cách kéo dài thời gian sao cho hợp lý vừa tính đến lợi ích của Nhà nước vừa tính đến lợi ích lâu dài của nhà đầu tư. Bên cạnh đó, Chính phủ cần xem xét một cách toàn diện được và mất khi cắt giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (đang ở mức 28%) và kéo dài thời gian ưu đãi miễn giảm thuế. Đồng thời, Chính phủ cũng cần chú trọng thu hút đầu tư bằng các biện pháp khác như tạo các yếu tố tạo thuận lợi trong kinh doanh (xúc tiến đầu tư có hiệu quả, thủ tục hành chính đơn giản), tạo các yếu tố môi trường kinh tế thuận lợi (cơ sở hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực có trình độ cao…).

Về tỷ lệ mua cổ phần: Chính phủ nên xem xét soạn riêng một nghị định hướng dẫn về mua bán, sáp nhập có liên quan đến yếu tố nước ngoài, trong đó hướng dẫn cụ thể doanh nghiệp nước ngoài mua cổ phần doanh nghiệp trong nước.

Về vấn đề đồng bộ của luật: trước mắt, để tiếp tục đẩy mạnh việc thi hành Luật đầu tư và Luật doanh nghiệp 2023 và các nghị định hướng dẫn, các Bộ, ngành, UBND các cấp cần nhanh chóng bãi bỏ những quy định không cần thiết, bổ sung, sửa đổi các quy định khác có liên quan theo hướng rõ ràng, đầy đủ; Chính phủ cần ban hành ngay danh mục các điều kiện đầu tư đối với dự án đầu tư trong lĩnh vực đầu tư có điều kiện quy định tại Điều 29, Luật đầu tư 2023, đồng thời rà soát việc triển khai thực hiện các cam kết về mở cửa thị trường cho các nhà đầu tư nước ngoài theo đúng các cam kết của WTO, công khai các văn bản pháp quy của các Bộ, ngành có liên quan về điều kiện đầu tư hoặc hành nghề của doanh nghiệp nói chung để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với cam kết của Nhà nước.

Tuy nhiên để giải quyết triệt để vấn đề không đồng bộ giữa các luật thì Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần phối hợp với các Bộ có liên quan nghiên cứu, soạn thảo, ban hành nghị định sửa đổi Nghị định số 108/2024/NĐ-CP trong đó tập hợp và giải quyết tập trung tất cả các vấn đề liên quan đến đầu tư.

3. Nhóm giải pháp hỗ trợ nhà đầu tư Trung Quốc

Về công tác xúc tiến đầu tư: Để tăng hiệu quả của hoạt động xúc tiến đầu tư, Việt Nam cần nhanh chóng thực hiện các giải pháp sau: Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

  • Thành lập một cơ quan cấp quốc gia chuyên môn hóa vào hoạt động xúc tiến đầu tư (hiện nay hoạt động này thuộc trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
  • Thiết lập các trung tâm chuyên xúc tiến đầu tư tại một số địa bàn trọng điểm ở Trung Quốc để chủ động tiếp cận, vận động, xúc tiến trực tiếp đối với các nhà đầu tư có tiềm năng nhất là các TNCs của Trung Quốc (hiện nay chỉ có Đại sứ quán của Việt Nam tại Trung Quốc thực hiện hoạt động xúc tiến đầu tư tại nước này).
  • Đổi mới phương thức xúc tiến đầu tư, chuyển mạnh sang hình thức vận động đầu tư theo các dự án và đối tác trọng điểm.
  • Tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ làm công tác xúc tiến đầu tư đồng thời vận động và phối hợp với các tổ chức quốc tế hỗ trợ mở các lớp đào tạo về xúc tiến đầu tư.
  • Thiết lập hệ thống quản lý thông tin để các cơ quan có liên quan có thể trao đổi, sử dụng và hỗ trợ nhau trong công tác xúc tiến đầu tư.
  • Đa dạng hoá các hoạt động xúc tiến đầu tư thông qua các hoạt động đối ngoại, sử dụng tổng hợp các phương tiện kêu gọi đầu tư thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng như Internet, hội thảo, hội chợ… Kết hợp chặt chẽ các chuyến công tác của lãnh đạo cấp cao Đảng và Nhà nước với hoạt động xúc tiến đầu tư tại Trung Quốc, tận dụng hội chợ triển lãm Trung Quốc – ASEAN được tổ chức hàng năm để vận động giới thiệu tới các nhà đầu tư Trung Quốc hình ảnh một đất nước Việt Nam với một môi trường đầu tư thực sự hấp dẫn.
  • Tài liệu phục vụ công tác xúc tiến đầu tư phải được cập nhật, phản ánh kịp thời các thay đổi của môi trường đầu tư trong nước, được thể hiện dưới nhiều ngôn ngữ trong đó có tiếng Trung.

Nội dung của hoạt động xúc tiến đầu tư không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu môi trường đầu tư, cơ hội đầu tư mà cần mở rộng ra các hoạt động hỗ trợ cho đầu tư và các dịch vụ tạo thuận lợi cho đầu tư như :

  • Tổ chức thường xuyên các hội thảo, hội chợ để tạo cơ hội cho các doanh nghiệp FDI nói chung và doanh nghiệp FDI của Trung Quốc nói riêng tìm kiếm đối tác.
  • Thiết lập quỹ hỗ trợ cho các chương trình đào tạo nguồn nhân lực nội bộ các doanh nghiệp FDI.
  • Thành lập các tổ chức tư vấn đầu tư chuyên ngành ở một số địa phương để cung cấp các dịch vụ hỗ trợ triển khai dự án khi được cấp giấy phép đầu tư như dịch vụ về đất đai, dịch vụ quản lý xây dựng…
  • Khuyến khích các công ty tư nhân có năng lực đứng ra kinh doanh cung cấp dịch vụ tư vấn để phục vụ tốt hơn nữa nhu cầu của nhà đầu tư. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Để đảm bảo kinh phí thực hiện các giải pháp trên cần tiếp tục tăng nguồn kinh phí hàng năm của Quỹ xúc tiến đầu tư.

Về thủ tục hành chính: Để thực hiện hiệu quả công tác phân cấp quản lý Nhà nước, từ đó đơn giản hóa các thủ tục hành chính, cần:

  • Phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm cho từng cơ quan có liên quan (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Văn hóa thông ..).
  • Các cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư tại địa phương phối hợp đồng bộ, tập trung giải quyết các thủ tục cho nhà đầu tư theo đúng tinh thần của cơ chế một cửa liên thông.
  • Cần phối hợp giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư với các cơ sở quản lý đầu tư tại địa phương do năng lực tại địa phương vẫn còn yếu, chưa thực hiện có hiệu quả việc phân cấp quản lý đầu tư.
  • Qui định rõ ràng, công khai các thủ tục, đơn giản hoá và giảm bớt các thủ tục không cần thiết liên quan đến đầu tư tại các Bộ, ngành, địa phương.
  • Nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ, công chức nhằm đảm bảo thực hiện tốt công tác quản lý đầu tư, kiên quyết xử lý nghiêm khắc các trường hợp sách nhiễu, cửa quyền, vô trách nhiệm gây phiền hà cho nhà đầu tư.

4. Nhóm giải pháp xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Để tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc, Việt Nam cần giải quyết triệt để các vấn đề còn tồn tại liên quan đến cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực.

Về cơ sở hạ tầng: Tiếp tục nâng cấp cơ sở hạ tầng bằng cách rà soát lại toàn bộ các công trình đã và đang thực hiện, sẵn sàng phá đi, làm lại các công trình không đảm bảo chất lượng. Các công trình mới chuẩn bị được xây dựng phải được tính toán thật kỹ lưỡng, quy hoạch xây dựng phải đồng bộ và hợp lý. Do Ngân sách Nhà nước chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu xây dựng, Nhà nước cần huy động và sử dụng một cách hiệu quả mọi nguồn lực trong và ngoài nước đặc biệt là nguồn vốn tư nhân và nguồn vốn FDI. Các dự án kêu gọi đầu tư cần ưu tiên tập trung vào các công trình trọng điểm như các khu cảng nước sâu, sân bay quốc tế, các tuyến đường giao thông huyết mạch, mạng lưới công nghệ thông tin hiện đại…

Trong lĩnh vực dịch vụ vận tải biển, vấn đề xây dựng khu cảng cần kết hợp cả đầu tư mở rộng và xây dựng mới hệ thống cảng biển nước sâu với định hướng đáp ứng nhu cầu của tàu container dung tích lớn, bên cạnh đó cần phát triển các yếu tố phụ trợ đi kèm để gia tăng năng lực cảng biển như năng lực quản trị, thiết bị hiện đại và nhân lực chuyên môn. Bộ Giao thông vận tải xem xét cử ra một ban chuyên trách trong việc lập quy hoạch tổng thể và xây dựng, phát triển cảng biển với mục tiêu nhanh chóng và hiệu quả khi mốc 2027 mở cửa cho lĩnh vực vận tải biển đang đến gần. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Trong lĩnh vực tài chính, cần phát triển mạng lưới viễn thông một cách đồng bộ, áp dụng công nghệ cao đáp ứng được nhu cầu đa dịch vụ (như Internet băng thông rộng, đường truyền tốc độ cao, fax, điện thoại công nghệ cao…), đảm bảo chất lượng, dung lượng và thời gian kết nối. Thêm vào đó, Chính phủ cần có các chính sách ưu đãi cho đầu tư trong lĩnh vực bưu chính viễn thông để tăng cường thu hút các nhà đầu tư nước ngoài có thế mạnh về công nghệ, nhân lực đầu tư vào ngành này; đồng thời chú trọng phát triển mạng lưới liên lạc của các thể chế tài chính trong nước đảm bảo các giao dịch được thực hiện thông suốt, nhanh gọn. Ngoài ra, bản thân các thể chế tài chính trong nước cũng cần tăng cường năng lực hoạt động để trở thành các đối tác tiềm năng tạo một môi trường cạnh tranh và hợp tác hiệu quả, thu hút các ngân hàng lớn của Trung Quốc bỏ vốn đầu tư.

Trong lĩnh vực bất động sản (xây dựng cơ sở hạ tầng KCN, xây dựng văn phòng…), vấn đề giải quyết mặt bằng đất đai cho nhà đầu tư cần được chú trọng hàng đầu. Nhà nước cần nâng cao chất lượng các quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị, quy hoạch đầu tư phát triển bất động sản một cách công khai, minh bạch; đồng thời tiếp tục cải cách hơn nữa các thủ tục liên quan đến đất đai, đặc biệt là thủ tục giao đất cho thuê đất đối với các nhà đầu tư tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài, điều chỉnh một số nội dung trong quy định về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đặc biệt là thời hạn công bố công khai phương án. UBND các địa phương cần kiên quyết tổ chức cưỡng chế thực hiện giải phóng mặt bằng các trường hợp đã đền bù theo đúng chính sách và quy định của Nhà nước nhưng vẫn không chấp hành.

Trong lĩnh vực khai mỏ, do khoáng sản tập trung chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, Nhà nước cần kết hợp nhiều biện pháp để phát triển hệ thống giao thông tại các vùng này như tạo nhiều ưu đãi cho các nhà đầu tư nước ngoài, ký các hợp đồng BOT, BTO, BT với các nhà đầu tư nước ngoài hoặc sử dụng có hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) để đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông tại các vùng xa xôi, hẻo lánh.

Về nguồn nhân lực, có thể thấy khi đầu tư vào Việt Nam, nhu cầu chủ yếu của nhà đầu tư Trung Quốc về nguồn nhân lực có trình độ là trong lĩnh vực tài chính (ngân hàng, bảo hiểm), giao nhận vận tải và xuất nhập khẩu. Do đó, cần tăng cường công tác đào tạo sinh viên tại các trường đại học có liên quan như Đại học Ngoại thương, Học viện Ngân hàng, Học viện Tài chính… Ngoài ra, một số trường chưa chú trọng đến đào tạo ngoại ngữ cho sinh viên cần nhanh chóng có chương trình giảng dạy ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Trung) hiệu quả để có thể cung nguồn nhân lực vừa giỏi trình độ chuyên môn vừa biết ngoại ngữ để giao tiếp thuận lợi với nhà đầu tư nước ngoài mà ở đây là nhà đầu tư Trung Quốc. Ngành giáo dục cần tăng cường hợp tác đào tạo với các trường quốc tế, khuyến khích sinh viên đi du học để tiếp cận các kiến thức hữu ích, đáp ứng nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực dịch vụ cơ bản. Nhà nước cần có chính sách đãi ngộ người tài để tận dụng tối đa nguồn nghiên cứu sinh, sinh viên du học ở nước ngoài có trình độ cao về phục vụ đất nước.

KẾT LUẬN Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

Có thể nhận thấy đầu tư vào lĩnh vực khai mỏ, dệt may – da giầy và dịch vụ cơ bản đã, đang và sẽ là xu hướng chủ đạo mà các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào các nước ASEAN cũng như vào Việt Nam.

Mặc dù hiện tại Trung Quốc chưa phải là đối tác trọng điểm của Việt Nam trong việc thu hút vốn, công nghệ và kỹ thuật tiên tiến, tuy nhiên có thể thấy Trung Quốc có thế mạnh trong lĩnh vực dịch vụ cơ bản mà Việt Nam đang rất cần phát triển. Bên cạnh đó lĩnh vực dệt may, da giầy là ngành Việt Nam có lợi thế và có tiềm lực xuất khẩu lớn, giải quyết được vấn đề việc làm cho người lao động có trình độ phổ thông, đồng thời lĩnh vực khai mỏ giúp phát triển kinh tế vùng sâu vùng xa. Do đó, khai thác được thế mạnh vốn có của Trung Quốc sẽ góp phần giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu kinh tế – xã hội của mình.

Kinh nghiệm của các nước ASEAN trong việc thu hút FDI của Trung Quốc, đặc biệt là của Singapore trong lĩnh vực dịch vụ cơ bản, của Indonesia trong lĩnh vực khai mỏ, của Campuchia trong lĩnh vực dệt may – da giầy cho thấy để tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc, Việt Nam cần giải quyết tốt một số vấn đề sau. Đó là giữ vững ổn định kinh tế, chính trị; hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng thông thoáng và đồng bộ; Nhà nước phải đóng vai trò là người hỗ trợ cho các hoạt động của nhà đầu tư đồng thời phải tăng cường cải thiện chất lượng cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực.

Trong khuôn khổ một bài khóa luận, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng do hạn chế về tầm nhìn cũng như hiểu biết, những nhận định và phân tích của em chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Em rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô và độc giả để luận văn được hoàn thiện và có tính hữu dụng. Khóa luận: Giải pháp tăng cường thu hút FDI của Trung Quốc.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>> Khóa luận: Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Đông Nam Á

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
Contact Me on Zalo
0877682993
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x