Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.
Nội dung chính
I. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CHÈ VIỆT NAM
1. Vài nét về cây chè Việt Nam
- Nguồn gốc, xuất xứ cây chè Việt Nam
Chè là cây công nghiệp lâu năm được trồng phổ biến ở Việt Nam. Trên đỉnh cao suối Giàng tỉnh Hoàng Liên Sơn hiện nay có những cây chè tuyết cổ thụ 300- 400 năm tuổi, được đồng bào H’Mông chăm sóc và thu hái từ lâu đời, có cây 2 người ôm không xuể.[2],[3]
Trong “Vân Đài loại ngữ” (1773) của Lê Quý Đôn đã có nói đến cây chè: ”… Cây chè đã có ở mấy ngọn núi Am Thiền, Am Giới và Am Các, huyện Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hoá, mọc xanh um đầy rừng, thổ nhân hái lá chè đem về giã nát ra, phơi trong râm, khi khô đem nấu nước uống, tính hơi hàn, uống vào mát tim phổi, giải khát, ngủ ngon. Hoa và nhị chè càng tốt, có hương thơm tự nhiên.
Có một làng tên là Vân Trai, giáp Bạng Thượng, chuyên nghề làm chè giã nát bán, gọi là chè Bạng. Chè sản xuất ở các làng sau này đều là thứ chè ngon: làng Đông Lao thuộc huyện Kim Hoa, làng Lương Quy huyện Đông Ngân, làng Chi Nê huyện Mỹ Lương, làng Tuy Lai và Thượng Lâm huyện Chương Dư, làng Lệ Mỹ và An Đạo huyện Phù Khang.”.
Ngoài việc sử dụng chè làm thứ nước uống, theo các công trình nghiên cứu của các nhà khảo cổ học Việt Nam (Đỗ Văn Ninh- Phạm Huy Thông- Phạm Như Hồ- 1971 ”về các mộ hợp chất thời vua Lê chúa Trịnh”) chè đã được các vua quan thời vua Lê chúa Trịnh dùng làm chất hút ẩm, để giữ xác người và các vất chôn theo được lâu, không tiêu.
Như vậy, đã từ rất lâu nhân dân ta đã có tập quán uống nước chè lá, hoa và nhị, biết thưởng thức hương thơm tự nhiên của chè, biết được các tác dụng giải khát và một số tác dụng sinh lý đối với con người. Cây chè đươc trồng từ rất lâu nhưng mãi đến khi miền Bắc được giải phóng thì ngành sản xuất – kinh doanh chè mới được Đảng và Chính phủ ta quan tâm và phát triển mạnh mẽ. Đến năm 2005, diện tích trồng chè đạt 50.800 ha với sản lượng 28.2 tấn chè khô. Trong giai đoạn này, các loại chè truyền thống (chè tươi, nụ, lá già) giảm nhanh chóng ở thành thị, ngược lại chè búp, chè hương gói tăng nhanh.
- Vị trí của cây chè Việt Nam trong nền kinh tế quốc dân
Trong suốt mấy chục năm qua, ở hầu hết các địa phương, đặc biệt là các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc đã tìm tòi và trồng thử nghiệm rất nhiều loại cây khác nhau, song thực tế chỉ có cây chè là một trong số ít cây công nghiệp còn trụ lại được. Giờ đây, cây chè đã khẳng định là cây có giá trị kinh tế – xã hội cao tại Việt Nam nên giữ vị trí không kém phần quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Về mặt nông nghiệp:
Thứ nhất, cây chè là cây trồng lâu năm thích hợp với đất đai và khí hậu của các vùng trung du và miền núi nước ta, đặc biệt là ở các tỉnh phía Bắc. Thực tế, trong nhiều thập kỷ qua, vùng trung du – miền núi phía Bắc, qua nhiều lần chuyển đổi cây trồng – từ cây trồng hàng năm như: Lúa đồi, sắn, ngô, mía, cây ăn quả, đến trồng rừng khai thác, đến trồng cây công nghiệp lâu năm như cà phê, sắn, trẩu – đều đã chứng minh rằng: chỉ có cây chè là phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và mang lại lợi ích kinh tế – xã hội cao hơn cả. Chính vì vậy, tám tỉnh trung du, miền núi phía Bắc đều đã xác định lấy cây chè và ngành sản xuất – kinh doanh chè là mũi nhọn trong chính sách phát triển nông nghiệp của tỉnh mình, như: Sơn La, Tuyên Quang, Hà Giang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Lào Cai, Yên Bái, Nghệ An.
Hiện nay, năng suất chè ở các vùng tập trung, chuyên canh phía Bắc bình quân 8 tấn chè búp tươi/ha, giá bình quân dao động từ 2.100-2.500 đ/kg (đối với giống bản địa và truyền thống), doanh thu 1 ha bình quân đạt từ 16,8 – 20 triệu đ/ha. Các giống chè mới có giá cao gấp 2 – 3 lần. Như vậy, so với trồng lúa đồi thì thu nhập từ chè cao hơn từ 5 – 6 lần.
Mặt khác, người nông dân trồng và kinh doanh chè có lợi thế hơn trồng các cây khác: trồng 1 lần, thu hoạch trong 25 – 30 năm, thời gian thu hoạch kéo dài 9 – 10 tháng trong năm, nếu bị mất mùa (sâu bệnh nặng, hạn hán…) thì sản lượng cũng giảm không quá 20 %, người lao động có nguồn thu rải rác trong nhiều tháng, không phải tập trung lao động (có tính thời vụ cao) như trồng cà phê, tiêu, điều, mía, lúa… Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Thứ hai, thực tế trong 10 năm gần đây cho thấy một số cây trồng công nghiệp đang phát triển mạnh, nhất là ở phía nam như cà phê, hạt điều, cao su, dâu tằm… nhưng những cây trồng này đã gặp nhiều khó khăn hơn so với cây chè. Nếu như chè sau khi sao thủ công người nông dân có thể mang ngay ra chợ bán, hoặc được thu mua tận nhà, thì cà phê, tơ tằm, cao su cần phải chờ có lượng sản xuất đủ lớn, điều này đã gây ứ đọng vốn và không thiết thực đối với nông dân.
Mặt khác, cũng trong thời gian gần đây, nếu so sánh với các mặt hàng nông sản có khối lượng lớn khác thì chè có thị trường và giá cả ổn định nhất với mức giao động về giá ở thời điểm biến động cao nhất không quá 8% đối với loại chè trung bình. Trong khi đó, giá các mặt hàng khác như tơ tằm có lúc giảm gần 50%, giá cà phê – 150%, và cao su – 22%. Điều này tạo sự an tâm đối với những người làm chè.
So với các ngành kinh tế nông – công nghiệp khác, chè cũng đã khẳng định được vị trí của mình. Trồng chè đúng kỹ thuật sẽ tạo ra một thảm thực vật có tác dụng phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, xây dựng và bảo vệ môi trường sinh thái.
- Về mặt kinh tế:
Chè Việt Nam đã có chỗ đứng trên thị trường của gần 70 nước trên thế giới gồm có Nga, Đông Âu, Trung Cận Đông, Bắc Phi và gần đây bước đầu đưa vào các thị trường khó tính như Tây Âu, Nhật Bản và Bắc Mỹ, do đó đã đem lại một nguồn kim ngạch xuất khẩu đáng kể. Trong năm 2018, kim ngạch xuất khẩu chè chỉ chiểm khoảng 0,5% tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam. Với sản lượng gần 150.000 tấn chè khô, đạt kim ngạch 100 triệu USD (năm 2025). Về trị giá thì vị trí trên khá khiêm tốn nhưng chè đã thực sự phát huy hiệu quả khi gắn sự phát triển của nó với việc phát triển kinh tế – xã hội ở các vùng sâu, vùng xa của đồng bào dân tộc – nơi cơ sở hạ tầng rất thấp, dân trí chưa cao, các điều kiện sản xuất – kinh doanh rất khó khăn và không thể so sánh được với các địa bàn khác.
- Về phát triển kinh tế –xã hội ở vùng sâu, vùng xa của đồng bào dân tộc:
Chè gần gũi với từng gia đình, nó góp phần định canh, định cư, ổn định cuộc sống và xoá đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt phù hợp với chính sách của Đảng và nhà nước nhằm xoá bỏ cây thuốc phiện. Chè là cây trồng thích hợp thay thế cho diện tích cây thuốc phiện bị phá bỏ, tạo niềm tin cho đồng bào dân tộc.
Hơn nữa, cây chè đã tạo công ăn việc làm cho hàng chục vạn lao động, ổn định đời sống cho hàng chục vạn hộ gia đình, Việc quy hoạch các vùng sản xuất chè tập trung, bao gồm sản xuất nông – công nghiệp – dịch vụ, hình thành các cụm dân cư đã góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.
- Về mặt y học: Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Các sản phẩm từ chè là loại đồ uống bổ dưỡng và có giá trị sinh học cao, trong trà thành phẩm có chứa trên 90 hợp chất hữu cơ, chất Poliphenol có thể loại các tia phóng xạ (Sr0) ra khỏi cơ thể người. Uống chè có tác dụng kích thích tăng độ nhớ của hệ thần kinh, tăng độ minh mẫn, giải được ngộ độc rượu và thức ăn, nước chè có chứa chất flour có tác dụng diệt khuẩn chống sâu răng. Theo giới vua quan Trung Quốc khi xưa uống trà có tác dụng “cải lão hoàn đồng”. Hiện nay Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản trà đã được chế biến thành các món ăn cao cấp như: Cơm trà, thạch trà, kẹo trà các loại, cá hấp trà, súp hầm trà, thịt hầm trà, rượu trà… Đây chính là hướng đa dạng hoá sản phẩm chè trong tương lai bên cạnh các sản phẩm chè truyền thống, nước chiết từ trà được ứng dụng rộng rãi trong y học, công nghiệp thực phẩm và công nghiệp tiêu dùng.
- Về mặt đời sống – văn hoá:
Chè là thứ nước uống tạo cho con người một nguồn cảm hứng văn thơ, nghệ thuật, hội hoạ, ca múa nhạc, điêu khắc… Trên thế giới hình thành nền văn hoá trà lâu đời, đẹp đẽ, sinh động và phong phú, với nhiều nét độc đáo của từng dân tộc như Trà Đạo của Nhật Bản, Trung Quốc…
Còn ở Việt Nam, đối với mỗi gia đình, từ nông thôn đến thành thị, chè vẫn chiếm một vị trí quan trọng trong giao tiếp, cưới xin, ma chay, hội hè, lễ nghi, đình đám… Chè cũng là đề tài đầy thi vị trong văn hoá nghệ thuật.
2. Tình hình sản xuất, kinh doanh chè Việt Nam những năm gần đây Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Diện tích
Hiện nay có 34 tỉnh trong cả nước trồng chè, nhưng canh tác tập trung chủ yếu tại một số tỉnh miền Bắc và một số tỉnh ở miền Nam. Ở miền Bắc, có 5 tỉnh xếp theo thứ tự quan trọng: Thái Nguyên, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái, chiếm khoảng 47% diện tích cả nước. Ở miền Nam, Lâm Đồng là một cao nguyên có khoảng 15.000ha, chiếm 20% cả nước.
Năm 2006, cả nước có khoảng 41.895 ha chè, đến tháng 12/2025 cả nước đã trồng 124.000 ha chè, trong đó diện tích đã cho thu hoạch gần 100.000 ha. Như vậy sau 18 năm đổi mới, tốc độ tăng trưởng bình quân về diện tích đạt 10,61%/ năm. Việt Nam hiện đang đứng thứ 5 về diện tích trồng chè trên thế giới. (xem bảng 2.1)
- Bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lượng chè Việt Nam (2015- 2025)
Việc tăng nhanh diện tích trồng chè những năm vừa qua, chủ yếu là do việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, chè được xác định là cây chủ lực, cây xoá đói giảm nghèo trong phát triển kinh tế của các tỉnh trung du miền núi, đặc biệt là vùng sâu, vùng cao. Mặt khác, giá chè trên thị trường xuất khẩu các năm gần đây đã khuyến khích người trồng chè đầu tư phát triển.
Cơ cấu giống chè đã có sự thay đổi theo hướng tiến bộ: trước năm 2019 với cơ cấu giống chè trung du 59%, chè PH1 chiếm 11,9%, Shan 27,3%; đến năm 2025 giống trung du 50,3%, Shan 31,1%, chè trồng cành 5,53%.
- Sản lượng, năng suất
Tổng sản lượng chè Việt Nam năm 2015 đạt 40.200 tấn, năm 2025 đạt 133.350 tấn, như vậy sau 10 năm tăng hơn 225%. Việt Nam đứng thứ 7 về sản lượng so với các nước trồng chè. (xem bảng 2.1)
Nhiều mô hình thâm canh đạt năng suất và chất lượng cao, phát triển bền vững xuất hiện ở nhiều địa phương, doanh nghiệp.
Thực hiện chủ trương chỉ đạo của Chính phủ: trồng mới có chọn lọc, thâm canh ngay từ đầu; xây dựng các vùng chè tập trung chất lượng cao gần với công nghệ chế biến, trong những năm qua các địa phương và doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng vùng chè có tưới, trồng cây bóng mát, cây phân xanh, bón phân hữu cơ… tại Mộc Châu, Nghĩa Lộ, Trần Phú, Long Phú, Nghệ An, Hà Tĩnh. Các mô hình sản xuất chè sạch đã thực hiện ở Mộc Châu, Phú Bền, Hà Giang, Mỹ Lâm, Hà Tĩnh, Nghệ An.
Các mô hình trồng chè theo phương thức nông lâm kết hợp tận dụng đất và bảo vệ môi trường sinh thái có hiệu quả tại tỉnh Phú Thọ và công ty chè Đoan Hùng. Mô hình thâm canh vườn chè năng suất cao đạt 80-100 tạ/ha đang diễn ra sôi nổi tại các công ty chè Trần Phú, Nghĩa Lộ, Đoan Hùng, Phú Bền, Long Phú, Bảo Lâm, Bảo Lộc. Các vùng chè đặc sản giá trị cao tại Hà Giang, Suối Giàng, Tân Cương, Tam Đường, Mộc Châu; chè đắng Cao Bằng.
Ở Việt Nam năng suất chè tăng dần qua các năm (xem bảng 2.1). Năng suất chè búp tươi bình quân cả nước tăng từ 2,76 tấn/ha (2006) lên 5,35 tấn/ha (2024), tốc độ tăng là 5,5%/năm. Năng suất chè khô đã tăng lên và đạt 1.155 kg/ha năm 2024.
Tình hình xuất khẩu:
- Khối lượng, kim ngạch xuất khẩu Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Việt Nam hiện nay có 260 nhà xuất khẩu chè, trong đó 15 công ty xuất khẩu chè hàng đầu là: Tổng công ty chè Việt Nam (Vinatea), Công ty Thương mại và kỹ thuật đầu tư, Công ty Thế hệ mới, Chè Lâm Đồng, Hồng Đức, Kiên và Kiên, Minh Nguyệt, chè Phú Bền, Casa, Bắc Bộ, Xí nghiệp Cầu Tre, Công ty Trường Định, Công ty Đại Lộc, Công Ty Đức Thuận, Công ty chế biến chè Tân Nam Bắc. Các công ty này tiến hành thu mua chè từ các cơ sở của mình và của các hộ nông dân để chế biến và phần lớn dành cho xuất khẩu. [22]
- Hình 2.1: Xuất khẩu chè Việt Nam
Năm 2024, sản lượng tăng nhanh đạt 140 ngàn tấn, nội tiêu 35 ngàn tấn. Xuất khẩu 99,9 ngàn tấn (trong đó chè đen chiếm 67,4%; chè xanh – 32,6%). Kim ngạch đạt 100,9 triệu USD. So với 2015, tổng sản lượng và giá trị xuất khẩu hàng năm tăng đáng kể, trở thành nhà xuất khẩu chè lớn thứ 5 trên thế giới. (hình 2.1)
Lượng chè xuất khẩu năm 2025 đạt 87.920 tấn, kim ngạch đạt 96,887 triệu USD, giảm 26,4% về lượng, và 15,2% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chính làm giảm sản lượng xuất khẩu là do thời tiết nắng hạn dẫn đến thiếu chè nguyên liệu.
Khối lượng chè xuất khẩu của Việt nam hiện nay mới chỉ chiếm 3-4% tổng lượng chè xuất khẩu của thế giới.
- Thị trường xuất khẩu- giá cả Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Sản phẩm chè Việt Nam đến nay đã có mặt trên 69 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trước năm 2010, thị trường xuất khẩu chè chủ yếu của Việt Nam là Liên Xô (cũ) và Đông Âu (60%). Thị phần vào thị trường này giảm đáng kể vào đầu những năm 90. Hiện nay, đứng đầu danh sách nhập khẩu chè của Việt Nam là Ấn Độ, Đài Loan, Pakistan, Irắc, Nga, Balan, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Bỉ. Irắc là thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng do số lượng xuất khẩu thường lớn, tuy nhiên năm 2023 lượng xuất khẩu vào thị trường này giảm mạnh từ 14,3 ngàn tấn xuống còn hơn 3 ngàn tấn do ảnh hưởng của chiến tranh. Hiện nay thị trường này đang được khôi phục.[1]
Tính đến đầu tháng 5/2025, các thị trường lớn của chè Việt Nam vẫn tiếp tục phát triển tốt: Malaixia (3.571 tấn), Đài Loan (2.684 tấn), Nga (1.999 tấn), Irắc (19,59 tấn), Pakistan (722 tấn), Ấn Độ (1.079 tấn), tiếp đến là Trung Quốc, Ba Lan, Anh, Đức, Mỹ, Niudilân, Inđônêxia, Thổ Nhĩ Kỳ và Singapor. [33]
Tại các thị trường nhập khẩu chè lớn nhất trên thế giới, chè Việt Nam cũng đang tăng dần thị phần: như Anh 171 ngàn tấn/năm, Mỹ 169 ngàn tấn/năm, Pakistan 110 ngàn tấn/năm, Nga 160 ngàn tấn/năm; đã ký hỗ trợ tiêu thụ 10% thị phần gần 16 ngàn tấn/năm với Nga, Trung Quốc cũng bắt đầu tiêu thụ nhiều chè Việt Nam.
Những năm gần đây, giá xuất khẩu chè trung bình hàng năm của Việt Nam dao động trên dưới 1USD/ kg. Năm 2024, giá bình quân chè xuất khẩu của Việt Nam đạt 961 USD/ tấn (0,961 USD/kg). Bình quân chè đen đạt 876 USD/tấn; chè xanh đạt 1.308 USD/tấn.
Đến hết tháng 9/2026, giá bình quân là 1.066 USD/ tấn. Giá bán bình quân còn thấp nhưng đã có nhiều công ty sản xuất được sản phẩm giá cao, tuy lượng còn ít. Công ty Thương mại và dịch vụ Hàng Hải bán giá 34,2 USD/1kg (5kg); Công ty Tân Đại Phát đạt 11,345 USD/ 1kg (68kg); Công ty thương mại và dịch vụ Trúc Phương đạt 10 USD/1 kg. Có 10 doanh nghiệp sản xuất chè xanh đặc sản và có chè Ôlong từ 30- 45 tấn, giá bán bình quân 4,5- 7 USD/1 kg. [22]
II. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÀNH CHÈ Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
1. Quản lý ngành chè trước đổi mới
Sau ngày miền Bắc nước ta được giải phóng (tháng 10-1954), ngành chè được chú ý phát triển. Nhưng cái mốc để nói lên sự trưởng thành của nó phải kể từ khi có sự ra đời của Liên hiệp các xí nghiệp chè thuộc Bộ Lương thực và thực phẩm (năm 1974), tiền thân của Liên hiệp các xí nghiệp công – nông nghiệp chè Việt Nam (VINATEA – 1979). Liên hiệp giúp Bộ quản lý hầu hết các đơn vị kinh doanh chủ lực trong ngành. (xem hình 2.2)
- Hình 2.2 : Cơ cấu tổ chức ngành chè trước đổi mới
Quá trình tổ chức quản lý ngành chè trước đổi mới có thể được chia thành ba thời kỳ sau:
- Thời kỳ từ năm 1974 đến năm 1980
Thời kỳ này được bắt đầu từ việc thành lập Liên hiệp các xí nghiệp (chế biến) chè năm 1974. Đây là một liên hiệp công nghiệp đầu tiên ở nước ta.
Khi mới thành lập, Liên hiệp chỉ có một cơ sở chế biến (gồm 4 xưởng) ở Phú Thọ, một trạm giao nhận ngoại thương (Kim Anh chuyển sang), một nhà máy chè ở Hà Nội, còn các cơ sở chế biến khác (Trần Phú, Yên Bái, Quân Chu, Tân Trào, v.v..) chưa đưa vào hoạt động. Sau 5 năm (đến tháng 6-1979), Liên hiệp đã bao gồm tất cả các cơ sở chế biến chè đen có thiết bị toàn bộ ở miền Bắc, một số cơ sở chè xanh, chè hương ở Phú Thọ, Sài Gòn, Hà Nội và tất cả các cơ sở chế biến ở Lâm Đồng (sau này chuyển cho địa phương). Những cơ sở chế biến đó tuy còn ít ỏi, nhưng rất quý đối với ngành chè trong bước khởi đầu từ sản xuất thủ công tiến tới làm bằng máy móc. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Trong thời kỳ này, mọi công việc từ tổ chức sản xuất đến quản lý đều được sắp đặt từ bên trên do cơ chế quản lý tập trung bao cấp. Kế hoạch mở rộng diện tích trồng chè, chi phí cho mỗi héc-ta đều do nhà nước quy định, giá cả do nhà nước quyết định, lỗ lãi đã có nhà nước. Các cơ sở chế biến và người trồng chè chủ yếu tập trung vào việc thực hiện kế hoạch sản xuất và giao nộp sản phẩm. Nhưng giữa họ có không ít vướng mắc mà trước hết là vấn đề giá cả. Quy định giá mua chè búp tươi cho chế biến quá cao hoặc quá thấp đều làm phương hại đến lợi ích một trong hai bên: hoặc là người chế biến chè hoặc là người trồng chè. Thực tế cho thấy giá mua nguyên liệu chè những năm này quá thấp so với những chi phí của người trồng chè bỏ ra vì thế gây nên những tiêu cực trong sản xuất. Vào những năm cuối của thập kỷ 70, cây chè bị sa sút trầm trọng. Diện tích trồng mới hàng năm không bằng diện tích các nương chè đến thời hạn thanh lý, các nương chè trồng mới rơi vào tình trạng trồng chay khiến công nghiệp chế biến bị đình đốn vì thiếu nguyên liệu. Trong 5 năm hoạt động (1974-1979), Liên hiệp các xí nghiệp chè Việt Nam chỉ chế biến được 7500 tấn/năm, xuất khẩu trung bình mỗi năm được 5000 -5500 tấn, mặc dù khả năng còn có thể đạt cao hơn.
- Thời kỳ từ tháng 6-1980 đến tháng 6-2003
Đặc điểm của ngành chè là công nghiệp và nông nghiệp có mối quan hệ mật thiết, gắn bó và tác động lẫn nhau. Vì vậy, vấn đề đặt ra trước hết đối vớí ngành chè Việt Nam là giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa người sản xuất nguyên liệu và chế biến. Đổi mới cơ chế quản lý, giải quyết thỏa đáng mối quan hệ lợi ích giữa người trồng chè và chế biến cũng chính là làm cho nông nghiệp và công nghiệp chế biến gắn bó với nhau, tạo điều kiện cho ngành chè phát triển.
Nhận thức được yêu cầu đó, Liên hiệp các xí nghiệp chè đã một mặt kiến nghị với nhà nước cho thành lập liên hiệp các xí nghiệp công – nông nghiệp chè Việt Nam nhằm hợp nhất hai khâu sản xuất và chế biến. Mặt khác, thành lập các xí nghiệp liên hợp ở các vùng và tiểu vùng, bằng cách hợp nhất một xí nghiệp và một nông trường hoặc một vài xí nghiệp và một vài nông trường gần nhau thành một xí nghiệp sản xuất công – nông nghiệp. Đây là thời kỳ thử nghiệm kinh tế, bước đầu thống nhất sản xuất – chế biến ở khu vực quốc doanh dưới dạng các liên hiệp sản xuất liên ngành nông – công nghiệp; lấy sản phẩm chế biến làm mục đích và phương hướng hoạt động, thúc đẩy nông nghiệp phát triển.
- Nhờ có những bước thay đổi bước đầu đó trong tổ chức quản lý mà ngành chè đã tạo ra được một số chuyển biến tích cực: Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Một là, việc tổ chức sản xuất và quản lý ở các xí nghiệp liên hợp và xí nghiệp công nông nghiệp đã có một sự điều phối chung, có tác dụng chi phối nhất định đến hoạt động sản xuất và quản lý của các đơn vị thành viên, nhờ đó đã có một số tác dụng tích cực như: tập trung hóa được các khâu (kế hoạch, tài chính, khoa học kỹ thuật, cung ứng, tổ chức…); các thành viên bước đầu được phân công chuyên môn hóa trong các khâu tổ chức sản xuất, tổ chức chế biến, nghề phụ, kinh doanh tổng hợp và sửa chữa, vận chuyển. Do các khâu quan trọng như “chiến lược”, “đối ngoại” được xí nghiệp liên hợp đảm nhiệm nên các thành viên có điều kiện để tập trung vào sản xuất.
Hai là, do thống nhất được sản xuất và chế biến, xác định được mục tiêu của hoạt động công – nông nghiệp là sản phẩm cuối cùng, nên khâu trồng chè đã tuân thủ sự điều hòa nguyên liệu cho khâu chế biến, cả về mặt chất lượng và số lượng; năng suất cây chè tăng lên rõ rệt, trung bình tăng từ 5-6%/năm.
Ba là, bước đầu giải quyết được cân bằng thu nhập giữa các thành viên trong liên hiệp xí nghiệp, kích thích được sản xuất và người lao động trong khu vực nông nghiệp.
Qua ba năm thực nghiệm theo hướng trên, ngành chè đã bước đầu có một số kết quả đáng khích lệ: năng suất cây chè tăng, đặc biệt là ở các xí nghiệp liên hợp; ngành chè đã có một số kinh nghiệm bước đầu về quản lý loại hình liên hợp sản xuất liên ngành; đào tạo được một số giám đốc trẻ, năng động; đã bắt đầu suy nghĩ đến một sự phát triển lớn hơn trong tương lai. Cuối thời kỳ này ngành chè đã xuất khẩu được hơn 8000 tấn/năm (trong đó liên hiệp chè Việt Nam chiếm 65-70%), tỷ trọng sản phẩm xuất khẩu của hai xí nghiệp liên hợp bằng gần một nửa tổng số chè xuất khẩu của liên hiệp và bằng 1/3 số chè xuất khẩu cả nước.
Tuy nhiên, trong tổ chức quản lý của xí nghiệp liên hợp và xí nghiệp công – nông nghiệp chè vẫn còn bộc lộ một số nhược điểm: việc tổ chức liên kết nông – công nghiệp trước đây thực hiện chủ yếu bằng các biện pháp hành chính nên đã gây nên một số trở ngại trong hoạt động của các xí nghiệp như quy mô các xí nghiệp liên hợp quá lớn, thông tin kém làm cản trở hoạt động điều hành chung, các thành viên xí nghiệp liên hợp cảm thấy “mất quyền tự chủ” trong quản lý cũng như trong phân phối các sản phẩm làm ra; bộ máy quản lý tuy có giảm về mặt số lượng song chất lượng lại yếu do còn nhiều tầng nấc, trình độ cán bộ còn yếu; việc hạch toán nội bộ (báo sổ) đã gây một số khó khăn cho các đơn vị thành viên, nhất là các đơn vị ở xa trung tâm; việc điều phối của Liên hiệp đối với hoạt động của các xí nghiệp liên hợp và xí nghiệp công – nông nghiệp về thực chất vẫn sa vào sự vụ, bao cấp, lo chạy kế hoạch hơn là tổ chức… Các thành viên của xí nghiệp liên hợp có tư cách pháp nhân, được mở tài khoản chuyên chi nhưng vẫn phải có sự ủy nhiệm của xí nghiệp liên hợp; ở các xí nghiệp nông – công nghiệp về danh nghĩa có một bộ máy chung, nhưng về thực chất vẫn gồm hai “bộ máy” song song tồn tại v.v… Vì vậy, vấn đề quản lý ngành chè vẫn tiếp tục được đặt ra. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Thời kỳ từ tháng 6-2003 đến tháng 6-2007
Do làm ăn theo kiểu bao cấp – giao nộp, chạy theo kế hoạch, cuối năm 2003, những người trồng chè đứng trước một thử thách to lớn. Chè vẫn tiếp tục suy thoái, mặc dù cây chè trong khối quốc doanh do liên hiệp chỉ đạo có khả quan hơn. Thêm vào đó là tình hình giá cả leo thang, vật tư nguyên liệu được bao cấp từ phía nhà nước ngày càng co lại, trong khi kế hoạch giao nộp sản phẩm vẫn năm sau cao hơn năm trước. Trước tình hình đó, Liên hiệp đã có nhiều văn bản sửa đổi về cơ chế chính sách, tổ chức lại sản xuất trong ngành, trình lên nhà nước. Tuy nhiên, tư tưởng chính của những văn bản đó vẫn nằm trong cái khung “bao cấp” và cải lương về mặt phương pháp nên kết quả thu được rất ít ỏi.
Từ thực tiễn đầy khó khăn và ách tắc ấy, ngành chè buộc phải suy ngẫm lại để tìm lời giải đáp. Thực tiễn cho thấy, vấn đề tổ chức lại sản xuất và đổi mới quản lý không chỉ là vấn đề giải quyết đơn thuần bằng việc thành lập một vài xí nghiệp liên hiệp hoặc xí nghiệp nông nghiệp – công nghiệp, mà cần được đặt ra rộng hơn, tức trong mối quan hệ kinh tế sản xuất hàng hóa ở tất cả các thành phần kinh tế để thu hút các thành phần kinh tế vào một chương trình phát triển chè thống nhất của cả nước theo một mục tiêu chung, đồng thời để đạt được sự liên kết toàn bộ của quá trình trồng – chế biến – xuất nhập khẩu và lưu thông sản phầm chè. Điều quan trọng là liên hiệp và các đơn vị thành viên phải được tự chủ trong sản xuất kinh doanh. Quan điểm này được triển khai bắt đầu từ tháng 8-2004, khi Nhà nước cho phép ngành chè (cùng với các ngành than, dệt) được làm thí điểm đổi mới cơ chế kinh tế và quản lý.
- Trong suốt bốn năm thí điểm, ngành chè đã làm hai việc lớn:
Một là, tập trung lực lượng điều tra, nghiên cứu và vạch ra chiến lược phát triển của ngành đến năm 2010 -2015 và 2025, nhằm làm chỗ dựa cho ngành chè trong việc lập các dự án tổ chức sản xuất và quản lý một cách hợp lý.
Hai là, chuyển từng bước từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế hạch toán kinh doanh, tự trang trải, tự chịu trách nhiệm, tự bồi hoàn vốn. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Để tiến hành công việc thứ nhất, Liên hiệp đã tổ chức một nhóm chuyên gia, hoạt động theo kiểu dịch vụ cố vấn, gồm các chuyên gia kinh tế và quản lý cá năng lực và có tâm huyết với ngành chè ở trong và ngoài Liên hiệp để nghiên cứu đổi mới quản lý ngành chè. Nội dung của hoạt động của nhóm chuyên gia này là: Xây dựng dự thảo các chương trình mục tiêu phát triển ngành chè đến năm 2025, và ngắn hơn đến năm 2010-2015; lập tổng sơ đồ phát triển lực lượng sản xuất, các dự án về tổ chức sản xuất, tổ chức bộ máy quản lý nhằm giải quyết mối quan hệ giữa trung ương và địa phương, giữa ngành và lãnh thổ, cũng như các dự án xuất nhập khẩu, hợp tác đầu tư, các đề nghị đồng bộ về đổi mới kế hoạch tài chính, giá cả, hạch toán kinh tế và chương trình phát triển khoa học và kỹ thuật.
Đối với nhóm công việc thứ hai, để chuyển sang cơ chế quản lý mới, Liên hiệp đã tiến hành một số công việc sau đây:
Một là, từng bước giảm dần việc giao các chỉ tiêu pháp lệnh. Đến cuối tháng 8-2007 Liên hiệp chỉ còn nắm một chỉ tiêu là sản xuất sản phẩm chủ yếu (chè) cân đối với vật tư đưa vào kế hoạch. Còn phần kinh doanh tổng hợp, sản phẩm tiêu thụ, sản phẩm vượt kế hoạch, sản phẩm tự cân đối thì xí nghiệp tự tiêu thụ. Nếu xí nghiệp không tìm được nơi tiêu thụ thì Liên hiệp tìm hộ nguồn tiêu thụ. Bằng cơ chế này, một số đơn vị đã từng bước trang trải được một số nhu cầu của mình.
Ngoài việc tiếp tục giữ hai xí nghiệp liên hợp ở giai đoạn trước và củng cố các xí nghiệp nông – công nghiệp đã thành lập, Liên hiệp chuyển tất cả các nông trường sang loại hình xí nghiệp nông – công nghiệp ở thời kỳ quá độ, trong đó phần lớn các sản phẩm là chè sơ chế (thay vì búp tươi), bằng cách phân vùng thu mua nguyên liệu khu vực HTX và hộ gia đình, gắn một nhà máy chế biến với 4 nông trường cụ thể. Đồng thời, thông qua các hình thức liên kết (đầu tư ứng trước, góp vốn, dịch vụ kỹ thuật và cung ứng …) để gắn các hoạt động của xí nghiệp này với hoạt động của hợp tác xã và hộ gia đình. Để mở rộng các dịch vụ của ngành, Liên hiệp đã tiếp nhận Viện nghiên cứu chè, thành lập xí nghiệp vật tư vận tải, Trung tâm tinh chế đấu trộn chè Hà Nội, đồng thời thay đổi hướng hoạt động của Nhà máy cơ khí chè, biến các ban thiết kế thành đơn vị kiến thiết và chuẩn bị sản xuất v.v… Công thức để các thành phần kinh tế tham gia trồng và kinh doanh chè là 3 + 4 + 3 (30% quốc doanh, 40% hợp tác xã, 30% hộ gia đình). Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Liên hiệp từng bước để cho các đơn vị thành viên ở các xí nghiệp liên hợp được hạch toán độc lập, các xí nghiệp dần dần đi vào tự hạch toán lỗ lãi nhưng Liên hiệp vẫn điều tiết vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu. Cơ chế “giá nội bộ” vẫn còn được vận dụng làm căn cứ tính toán những phần vật tư và nguyên liệu “chuyển ngang” để có định hướng khuyến khích sản xuất. Do cơ chế kế hoạch thay đổi, nên cơ chế tài chính và hạch toán cũng bắt đầu được thay đổi tuy còn chậm.
Các xí nghiệp được tự tổ chức bộ máy quản lý. Biên chế gián tiếp của phần lớn các xí nghiệp đều giảm chỉ còn 10%. Các đội sản xuất lớn được chia nhỏ. Bộ máy quản lý đội giảm 1/4, có nơi giảm 1/3. Đây thực chất là một cách chia nhỏ quy mô sản xuất cho phù hợp với trình độ quản lý để sản xuất có hiệu quả hơn.
Điều đáng chú ý nhất của thời kỳ này là VINATEA (công ty xuất nhập khẩu chè Việt Nam) được thành lập. Và ngay sau khi được thành lập, chỉ trong vòng 3 tháng, Công ty đã thực hiện một khối lượng công việc bằng 9 tháng trước đây cộng lại, hoàn thành kế hoạch xuất khẩu hơn 10 ngàn tấn sản phẩm với kim ngạch hơn 15 triệu rúp – USD.
Kết thúc thời kỳ này, sản lượng chè xuất khẩu đạt cao hơn mức năm 2004 (thời kỳ bắt đầu thí điểm, có chỉ số xuất khẩu lớn nhất từ trước tới nay là 700 tấn), kim ngạch xuất khẩu tăng gần 4 triệu rúp – USD, tăng 27%.
Tuy nhiên những kết quả đó cũng còn hạn chế, chưa như mong muốn. Khó khăn, ách tắc trong sản xuất kinh doanh vẫn còn không ít, đặc biệt là về vốn và lương thực. Lý do là những đổi mới trong tổ chức và quản lý ngành chè tuy đã có những tác động tích cực đối với toàn bộ hoạt động của ngành, tới từng người lao động, nhưng vẫn chưa thoát ra khỏi khuôn khổ của cơ chế bao cấp, vẫn còn mang tính chất “cải lương”, “nửa vời”; quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh của Liên hiệp, cũng như của các xí nghiệp chế biến vẫn nằm trong cơ chế bao cấp – cung ứng – giao nộp.
Như vậy, trong giai đoạn trước đổi mới, mặc dù đã có nhiều cải tiến, thay đổi để ngành chè phát triển, nhưng nhìn chung quản lý ngành chè vẫn ở trong tình trạng lúng túng trong phương thức quản lý, cồng kềnh, chồng chéo trong bộ máy quản lý và chưa có giải pháp đột phá để giải phóng năng lực sản xuất và nâng cao hiệu quả toàn ngành. Cụ thể:
Về bộ máy quản lý: Dù đã có những thay đổi, song trong ngành chè bộ máy quản lý còn cồng kềnh, nhiều nấc trung gian. Các chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, bộ phận cũng như quan hệ giữa chúng không được làm rõ, cán bộ quản lý thiếu năng động, không thạo kinh doanh. Các doanh nghiệp chế biến ngành chè phải nằm dưới sự quản lý của rất nhiều đầu mối phân tán khác nhau như các cơ quan Bộ, ngành Trung ương và địa phương như: Bộ Thương mại, Bộ Thương Mại, Bộ công nghiệp nhẹ, Bộ lương thực thực phẩm, Bộ công nghiệp thực phẩm, Bộ nông nghiệp và các sở, ngành địa phương… Vì vậy ở cấp địa phương, một Sở cũng chịu sự chỉ đạo ngành dọc của nhiều Bộ tương ứng, gây ra chồng chéo trong quản lý.
Về cơ chế quản lý: Cơ chế quản lý thời kỳ này mang nặng tính tập trung, quan liêu bao cấp. Việc quản lý kinh tế thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính là chủ yếu với hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh từ trên xuống; các cơ quan quản lý nhà nước can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị cơ sở nhưng lại không chịu trách nhiệm vật chất với quyết định của mình; các đơn vị kinh tế cơ sở không có quyền tự chủ, vừa không bị ràng buộc trách nhiệm với kết quả sản xuất kinh doanh; kế hoạch hoá mệnh lệnh, không chú ý đến quan hệ hàng hoá tiền tệ và hiệu quả kinh tế, thực hiện chế độ cấp phát và giao nộp theo quan hệ hiện vật là chủ yếu…
2. Quản lý ngành chè sau đổi mới Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Đây là thời kỳ chuyển mình của những người làm chè từ cơ chế bao cấp cung ứng – giao nộp sang bước khởi đầu của cơ chế sản xuất kinh doanh, tự trang trải, tự chịu trách nhiệm, tự bồi hoàn vốn theo tinh thần đổi mới mà nghị quyết Đại hội VI (tháng 12 năm 2006) và các Hội nghị Trung ương sau đó vạch ra.
Quyết định 217, và Nghị quyết 10 của Bộ chính trị đã mở ra một hướng làm ăn mới cho nông nghiệp và các đơn vị kinh tế quốc doanh. Song ở ngành chè, sự chuyển mình được khởi đầu bằng Quyết định 220-CT ngày 6-7-2007 của Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng cho phép 5 ngành của công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm và nông nghiệp được tự chủ trong chương trình hợp tác với nước ngoài.
- Tổ chức quản lý ngành chè
Cho đến trước khi có Quyết định 217 – HĐBT, trong ngành chè còn tồn tại các loại hình tổ chức xí nghiệp sau:
- Xí nghiệp công – nông nghiệp bao gồm một nông trường và một nhà máy chế biến.
- Các nông trường, nhà máy trực thuộc Liên hiệp.
- Xí nghiệp liên hợp công – nông nghiệp (có 2 đơn vị) quy mô lớn (nằm trên địa bàn tỉnh Hoàng Liên Sơn (cũ) và tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), có từ 5 – 7 đơn vị thành viên là các nông trường, nhà máy chè hợp nhất lại).
- Các đơn vị dịch vụ sản xuất – khoa học kỹ thuật (nhà máy cơ khí chè, Viện nghiên cứu chè, xưởng đóng hộp chè, trường công nhân kỹ thuật chè).
Sau khi có Quyết định 217-HĐBT, Liên hiệp đã sắp xếp, tổ chức lại nhằm liên kết các khâu của quá trình sản xuất sản phẩm chè, giảm các đầu mối trung gian, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất. Từ 47 đầu mối trực thuộc, gồm 23 nông trường, 18 nhà máy chế biến, 2 xí nghiệp liên hợp công – nông nghiệp, ngành chè đã điều chỉnh lại thành 29 đơn vị sản xuất và dịch vụ, gồm 23 xí nghiệp công – nông nghiệp với quy mô hợp nhất 1 nông trường với một nhà máy chế biến, và 6 đơn vị dịch vụ gồm Công ty xuất nhập khẩu và đầu tư phát triển, Công ty dịch vụ sản xuất và đời sống, Nhà máy cơ khí chè, Trung tâm kiểm tra chất lượng sản phẩm, Công ty xây lắp, Viện nghiên cứu chè. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Quy mô xí nghiệp sau khi điều chỉnh lại có diện tích bình quân 300 – 400 ha, gắn với một đơn vị chế biến công suất 13 – 16 tấn búp tươi/ngày. Các xí nghiệp có quy mô chế biến lớn hơn thì được tổ chức liên kết cùng với vùng nguyên liệu để đảm bảo sử dụng hết công suất chế biến. Thực chất của việc sắp xếp lại tổ chức trên đây là thực hiện trên diện rộng sự liên kết nông công nghiệp trong sản xuất chè. Các xí nghiệp nông – công nghiệp chè ở đây trở thành đơn vị kinh tế chủ yếu trong một tiểu vùng chè, là trung tâm liên kết, trung tâm dịch vụ cho các vệ tinh sản xuất chè: các HTX và các hộ gia đình trồng chè. Với cách liên kết này sự phân công lao động trong từng vùng hợp lý hơn, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh buộc các quốc doanh chè phải phấn đấu để giữ vai trò chủ đạo.
Một điều đáng chú ý trong hai năm 2007-2008 là chủ trương giảm quy mô diện tích, giảm quy mô lao động, giảm bộ máy quản lý và “cấp quản lý” đã được triển khai mạnh với ý đồ chủ yếu là việc giảm diện tích phải đi đôi với tăng năng suất trên một đơn vị diện tích (từ 3-4 tấn lên 7-8 tấn chè búp tươi/ha) và gắn với một dây chuyền chế biến có công suất khoảng 8-10 tấn/ngày nhằm tạo ra một khối lượng sản phẩm khoảng 2.000 tấn tươi/năm trên cơ sở đó hình thành mô hình sản xuất nông – công nghiệp phù hợp với trình độ quản lý lúc bấy giờ. Đồng thời, cơ chế khoán mới do gắn với trách nhiệm cá nhân và việc thử nghiệm mở rộng các hình thức gia công chế biến “tại nhà, tại vườn” đã tạo khả năng giảm nhẹ bộ máy quản lý của đội, của nông trường, của xí nghiệp nông – công nghiệp (khoảng bằng 1/2-1/3 so với trước). Để thực hiện từng bước ý đồ nói trên, Liên hiệp đã thực hiện một số công việc sau: Đưa vào sử dụng thử 3 dây chuyền sản xuất 8-10 tấn/ngày do nhà máy cơ khí chế tạo, Viện nghiên cứu chè triển khai đề tài thiết kế, chế tạo các bộ thiết bị nhỏ kiểu gia đình, sản xuất 50 kg búp tươi/ngày để sử dụng phổ biến trong tất cả các hộ gia đình làm chè thuộc các hợp tác xã vùng nguyên liệu mà các nhà máy thu mua. Viện cũng đã nghiên cứu thiết kế một xưởng chế biến công suất 8-10 tấn/ngày ở Ba Vì, Hà Nội.
Như vậy, vấn đề tổ chức lại sản xuất ngành chè đã được thực hiện trên mấy vấn đề sau: xác định lại cơ cấu sản phẩm để tạo điều kiện phân công lại sản xuất trong các đơn vị thành viên của Liên hiệp; tổ chức lại sản xuất các đơn vị thành viên (gắn khâu trồng với chế biến), và tổ chức lại sản xuất trên tiểu vùng và vùng (qua khâu phân công sản xuất và liên kết kinh tế giữa quốc doanh – hợp tác xã – người sản xuất chè ở gia đình); áp dụng các hình thức liên kết kinh tế (ngoài việc tổ chức các xí nghiệp nông – công nghiệp, có gia công sản phẩm, gia công trong khâu chăn nuôi, đầu tư ứng trước, đầu tư phát triển dưới dạng góp vốn…); phát triển dịch vụ (Quốc doanh và Liên hiệp các xí nghiệp nông – công nghiệp chè Việt Nam làm chức năng “tổng dịch vụ”). Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Trong thời gian này, ngành chè được tổ chức theo kiểu các xí nghiệp quy mô lớn. Về thực chất, đó là một hình thức liên kết kinh tế theo chiều ngang của các xí nghiệp trong một ngành kinh tế – kỹ thuật, là hình thức tích tụ, tập trung hóa sản xuất để mở rộng quy mô kinh doanh trong từng đơn vị kinh tế cũng như toàn ngành dưới mô hình tổ chức trực tuyến – chức năng, xuất phát từ yêu cầu của tổ chức sản xuất, từ trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và trình độ quản lý của cán bộ thời kỳ này. (xem hình 2.3)
- Hình 2.3: Mô hình tổ chức quản lý của ngành chè sau đổi mới
Với mô hình này, Liên hiệp các xí nghiệp công – nông nghiệp chè Việt Nam đã tập hợp được, trên cơ sở hợp nhất các đơn vị quốc doanh trồng chè, chế biến, xuất nhập khẩu chè từ trung ương đến địa phương vào một tổ chức thống nhất, trong đó Liên hiệp là cấp trên của các xí nghiệp, là cấp quản lý trung gian giữa Bộ và xí nghiệp, là đầu mối giúp Bộ quản lý ngành. Các đơn vị cơ sở được tập trung vào một tổ chức là Liên hiệp vì: bản thân các xí nghiệp đó vốn có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình tái sản xuất và đều tìm thấy những thuận lợi khi nằm trong Liên hiệp (về khoa học kỹ thuật, nghiên cứu thị trường, xuất nhập khẩu, đầu tư vốn…). Chính yêu cầu khách quan của sự phát triển kinh tế đòi hỏi các đơn vị đó thiết lập các mối quan hệ liên kết nhằm khai thác triệt để các tiềm năng mà từng đơn vị riêng lẻ không thể làm được hoặc nếu làm thì hiệu quả thấp. Tuy nhiên, cần phân biệt rạch ròi giữa chức năng, nhiệm vụ của Liên hiệp và các xí nghiệp. Liên hiệp các xí nghiệp công – nông nghiệp chè chỉ làm những việc mà Bộ không có chức năng và những việc mà các xí nghiệp làm không hiệu quả. Chẳng hạn như: hoạt động đào tạo cán bộ kỹ thuật chuyên ngành, hoạt động cung ứng – tiêu thụ trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu, hoạt động nghiên cứu và triển khai khoa học kỹ thuật, hoạch định mục tiêu phát triển chung toàn ngành, điều hoà, phối hợp toàn bộ hoạt động của Liên hiệp… Đây là những nhiệm vụ mà chỉ tầm Liên hiệp mới có khả năng đảm đương và làm tốt. Như vậy, sự tồn tại của Liên hiệp là một yêu cầu khách quan đã được thực tiễn và các thành viên trong Liên hiệp thừa nhận.
Chuyển sang cơ chế thị trường, ngoài chức năng quản lý các doanh nghiệp ra, hoạt động sản xuất kinh doanh của Liên hiệp phải là hoạt động chủ yếu. Song sự tồn tại của Liên hiệp lúc này mang tính chất một cấp quản lý sản xuất nhiều hơn là kinh doanh. Trong khi đó với ý nghĩa là một chủ thể sản xuất, kinh doanh, các quan hệ giao dịch, đối ngoại, hợp tác trong và ngoài nước ngày càng phức tạp, Liên hiệp các xí nghiệp chè không đủ điều kiện đáp ứng những đòi hỏi của thực tiễn quản lý mới, do đó cần một hình thức tổ chức quản lý mới để thay thế, đó là Tổng công ty chè Việt Nam (VINATEA). Với mô hình mới, Tổng công ty chè Việt Nam vẫn là cơ quan quản lý cấp trên của các doanh nghiệp quốc doanh sản xuất chế biến chè, các công ty xuất nhập khẩu, dịch vụ sản xuất chế biến chè. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Về quyền hạn, trách nhiệm: Tổng công ty chè Việt Nam chịu trách nhiệm trước Nhà nước về quy hoạch, kế hoạch, về các dự án đầu tư phát triển chè, nhận và cung ứng vốn cho tất cả các đối tượng được đầu tư, là chủ đầu tư, đồng thời chịu trách nhiệm hoàn toàn về hậu quả đầu tư và trả nợ đầu tư theo thời gian như Luật định. Tổng công ty được quan hệ trực tiếp với nước ngoài trên cơ sở Luật đầu tư; quản lý các doanh nghiệp, công ty về mặt định hướng phát triển, tổ chức sản xuất, tổ chức bộ máy quản lý, phân công trách nhiệm, triển khai tiến bộ kỹ thuật và công nghệ tới người lao động.
- So với mô hình tổ chức Liên hiệp các xí nghiệp công – nông nghiệp chè trước đây thì mô hình Tổng công ty có những điểm chú ý sau:
Một là, chức năng nhiệm vụ của Tổng công ty được mở rộng hơn trước, đặc biệt là các chức năng dịch vụ.
Hai là, mô hình tổ chức và bộ máy quản lý đã gọn nhẹ hơn. Nếu như trước đây, mô hình Liên hiệp các xí nghiệp chè Việt Nam là:
Ba là, phương thức quản lý theo kiểu mệnh lệnh – bao cấp từ trên xuống được thay bằng việc giao quyền tổ chức sản xuất, quản lý nhân sự, kinh doanh cho xí nghiệp, tăng cường sử dụng hợp đồng kinh tế, thương mại hoá vật tư và mua bán vật tư, sản phẩm trên cơ sở hợp đồng, thoả thuận giá cả và tính đến lợi ích của cả 2 phía (Tổng công ty và doanh nghiệp trực thuộc); sử dụng biện pháp kinh tế và hạch toán thay cho biện pháp quản lý bằng mệnh lệnh và điều tiết sản phẩm từ xí nghiệp này sang xí nghiệp khác.
Bốn là, trong Tổng công ty có cả các công ty liên doanh với nước ngoài, các công ty liên doanh, liên kết với các thành phần kinh tế trong nước. Kinh doanh theo cơ chế thị trường, tất yếu xuất hiện loại hình xí nghiệp liên doanh trong và ngoài nước, các công ty cổ phần. Sự ra đời của các doanh nghiệp này đánh dấu một bước trình độ phát triển của sản xuất hàng hoá. Các doanh nghiệp này mang tính độc lập về kinh tế cao hơn các doanh nghiệp quốc doanh 100% vốn Nhà nước. Tổng công ty chè Việt Nam quản lý các doanh nghiệp này mang tính chất chuyên ngành, định hướng phát triển, có thể trong đó Tổng công ty chỉ là một thành viên, một cổ đông.
Năm là, việc gia nhập Tổng công ty chè Việt Nam là hoàn toàn tự nguyện. Hiện tại, hầu hết các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chè đều nằm trong TCT do nhận thấy các lợi ích mà TCT đem lại, tuy nhiên trong quá trình sản xuất kinh doanh, nếu xét thấy hoạt động độc lập, trực thuộc bộ chủ quản có lợi hơn thì có thể xin ra. Thực tế, tổ chức của Tổng công ty trong những năm qua đã đáp ứng khá tốt yêu cầu sản xuất kinh doanh, góp phần thúc đẩy sự phát triển sản xuất của toàn ngành.
Các tổ chức hỗ trợ ngành:
- Hội đồng bí thư Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Hội đồng bí thư lập ra là để thực hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với toàn ngành, nhằm thống nhất quan điểm và phương hướng thể hiện các mặt lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức Đảng của các xí nghiệp, gắn sự lãnh đạo của Đảng ở địa phương với ngành. Hội đồng bí thư bao gồm các bí thư ở các tổ chức Đảng ở cơ sở và các đơn vị trực thuộc Liên hiệp. Hội động bí thư họp, thảo luận và ra Nghị quyết về những vấn đề liên quan đến phương hướng phát triển toàn ngành, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng trong toàn ngành từ trung ương đến địa phương và các đơn vị cơ sở, gắn sự lãnh đạo của Đảng với những vấn đề phát triển kinh tế, thực hiện Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Những vấn đề đã nêu trong các Nghị quyết là nhiệm vụ chính trị của ngành chè.
- Hiệp hội chè Việt Nam
Hiệp hội chè Việt Nam (Vitas) là một tổ chức kinh tế – xã hội tự nguyện của những người làm chè Việt Nam. Trước đây trong tổ chức ngành chè, chưa có tổ chức Hiệp hội. Bản thân Liên hiệp chỉ là một cấp quản lý bên trên của các đơn vị kinh tế cơ sở. Sự phát triển của ngành chè đòi hỏi phải có một tổ chức đại diện mang tính nghề nghiệp của các thành phần kinh tế để bàn bạc, thảo luận, quyết định những vấn đề kinh tế – xã hội nói chung có liên quan đến ngành chè, của ngành chè nói riêng. Vitas hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng cùng có lợi, là tiếng nói chung của những người làm chè nhằm phối hợp hoạt động phát triển chè ở Việt Nam, tư vấn cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền về chiến lược phát triển, chính sách khuyến khích sản xuất, xuất khẩu chè, truyền bá thông tin, phát triển khoa học kỹ thuật mới và đào tạo cán bộ.
Từ 16 thành viên sáng lập ban đầu (2008), đến nay Hiệp hội đã có 102 hội viên phân bố ở 10 chi hội và 21 tỉnh có chè trong cả nước. Ngoài các thành viên của Tổng công ty chè Việt Nam đã có trên 50 đơn vị sản xuất kinh doanh chè địa phương và các cá nhân đơn vị kinh tế gia nhập Vitas. Đây là lực lượng quan trọng nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển ổn định, bền vững của ngành chè trong thời gian tới. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Như vậy, trong mô hình tổ chức hiện tại của ngành chè, bên cạnh Tổng công ty chè Việt Nam, còn có tổ chức Hiệp hội chè Việt Nam. Hoạt động của hai tổ chức này có những nội dung giống nhau: nắm bắt thông tin thị trường tiêu thụ chè, phát triển hợp tác đầu tư, phát triển và phổ biến khoa học kỹ thuật, v.v.. Thực tế, đây là hai tổ chức khác nhau, Tổng công ty là tổ chức kinh tế, là một doanh nghiệp, là chủ đầu tư, chịu trách nhiệm trước nhà nước về toàn bộ hoạt động của mình. Còn Hiệp hội chỉ là tổ chức xã hội tự nguyện của những người sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học về chè. Hoạt động của Hiệp hội nhằm bảo vệ quyền lợi của tất cả những nhà sản xuất – kinh doanh chè, giúp họ sản xuất, kinh doanh ngành chè đạt được hiệu quả hơn. Như vậy, về mục đích hoạt động của Tổng công ty và Hiệp hội chè Việt Nam là giống nhau nhưng tính chất thì khác nhau.
Các doanh nghiệp ngành chè:
- Nguồn hình thành và số lượng các doanh nghiệp ngành chè
Doanh nghiệp ngành chè Việt Nam được hình thành từ các nguồn như: Các cơ sở tiểu thủ công nghiệp có từ lâu đời, tồn tại và phát triển từ thời kỳ kinh tế kế hoạch hoá tập trung; Các doanh nghiệp do Nhà nước thành lập trong cơ chế cũ (các doanh nghiệp Nhà nước Trung ương và địa phương); Các doanh nghiệp mới thành lập trong thời kỳ đổi mới kinh tế: Do sắp xếp lại doanh nghiệp quốc doanh, thành lập theo Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp tư nhân ban hành từ năm 2010 và Luật Doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp ngành chè đã phát triển qua nhiều giai đoạn. Thời kỳ khôi phục kinh tế trước năm 1960, Việt Nam thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần, nhưng số doanh nghiệp khi đó là rất ít, chủ yếu là các cơ sở tiểu thủ công nghiệp. Từ đầu năm 1960 đến 2006, hình thức doanh nghiệp Nhà nước và hợp tác xã được khuyến khích phát triển. Từ năm 2006 đến nay, Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới một cách toàn diện, triệt để mà trong đó trọng tâm là đổi mới kinh tế. Với chính sách đổi mới kinh tế, các thành phần kinh tế chính thức được thừa nhận và được tồn tại lâu dài. Tiếp đó, một loạt văn kiện ra đời: Nghị quyết 16 của Bộ Chính trị (2008), Nghị định 27, 28, 29/HĐBT (2008) về kinh tế cá thể, kinh tế hợp tác xã và hộ gia đình, Nghị định 66/HĐBT về nhóm kinh doanh dưới vốn pháp định, và các Luật: Luật đầu tư, Luật Thương mại, Luật Doanh nghiệp … đã tạo cơ sở pháp lý và khuyến khích các doanh nghiệp ngành chè thuộc mọi thành phần kinh tế phát triển sản xuất – kinh doanh, các doanh nghiệp này thực sự được quan tâm và khuyến khích phát triển.
Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ và những điều tra gần đây nhất, cả nước có hơn 600 doanh nghiệp sản xuất và chế biến chè có đăng ký kinh doanh với các loại hình sở hữu khác nhau, chiếm gần 0,07% tổng số doanh nghiệp cả nước hiện nay.
- Quy mô các doanh nghiệp ngành chè Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Căn cứ theo tiêu chí của Nghị định 90/2021, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể đăng ký theo NĐ 02/2020 (gọi chung là cơ sở) với số vốn dưới 10 tỷ đồng và lao động dưới 300 người là Doanh nghiệp nhỏ và vừa, thì gần 99% cơ sở hoạt động trong ngành chè thuộc loại hình doanh nghiệp này. Nếu không tính loại doanh nghiệp đăng ký Hộ kinh doanh, chỉ tính Doanh nghiệp và Công ty, thì có tới 50,8% số Doanh nghiệp và Công ty dưới 10 công nhân, 91,2% – dưới 200 công nhân, 63,6% – dưới 1 tỷ đồng, 87,9% vốn dưới 10 tỷ. Trong khi đó, ở các ngành công nghiệp chế biến nói chung, số doanh nghiệp có số vốn dưới 10 tỷ đồng chiếm 77,3%, số lao động dưới 200 người chiếm 83%.
- Hình thức tổ chức sản xuất và hình thức pháp lý
Nếu như trước đổi mới chỉ có 2 hình thức doanh nghiệp là DNNN và HTX, thì nay trong ngành đã có đa dạng các loại hình DN hoạt động: 52 DN Nhà nước (15 DNNN Trung ương, 37 DNNN địa phương), 24 HTX, 243 DNTN, 48 công ty TNHH, 34 công ty cổ phần có vốn Nhà nước, 25 công ty cổ phần không có vốn Nhà nước, 12 công ty 100% vốn nước ngoài, 1 công ty liên doanh với nước ngoài và hàng ngàn hộ kinh doanh cá thể.
- Doanh nghiệp quốc doanh
Ngành chè có 52 doanh nghiệp quốc doanh Trung ương và địa phương. Các doanh nghiệp này từ lâu đã chiếm vị trí chủ đạo trong ngành, đặc biệt là trong chế biến và xuất khẩu, điển hình là Tổng công ty chè Việt Nam (VINATEA). Tuy nhiên, nhìn chung công suất của các doanh nghiệp nhà nước còn nhỏ, số doanh nghiệp nhà nước có công suất dưới 500 tấn chè khô mỗi năm chiếm hơn 40%. Chỉ có 2,4% trên tổng số doanh nghiệp nhà nước hoạt động với công suất trên 5.000 tấn chè khô mỗi năm. (bảng 2.2)
- Bảng 2.2 : Tỷ lệ các doanh nghiệp nhà nước năm 2025 (tính theo công suất và lao động)
Tất cả các DNNN đều bán chè chế biến và sơ chế cho VINATEA xuất khẩu mãi tới thập niên 90. Quá trình này được tiến hành như sau: Đầu năm, các công ty sẽ thông báo kế hoạch sản xuất cho VINATEA. VINATEA sẽ lập kế hoạch sản xuất và khối lượng chè sẽ mua của từng đơn vị thành viên. Các công ty hoàn toàn phụ thuộc và Tổng công ty về thị trường và sản xuất phụ thuộc chặt chẽ vào kế hoạch của Tổng công ty. Tuy nhiên, theo số liệu năm 2018, VINATEA chỉ mua một phần sản lượng của các công ty so với kế hoạch (bảng 2.3). Song phần lớn sản lượng của các công ty vẫn phải bán trực tiếp thông qua VINATEA. Điều này cho thấy sự phụ thuộc vào Tổng công ty của các công ty thành viên là rất lớn.
- Bảng 2.3: Khối lượng chè bán cho VINATEA trên tổng sản lượng chè đen 2017-2018
Sau cuộc khủng hoảng năm 2023 do thị trường Irắc sụp đổ, các công ty thành viên không còn phải đệ trình kế hoạch sản xuất lên Tổng công ty và được khuyến khích tự tìm kiếm khách hàng nước ngoài để xuất khẩu trực tiếp. Ngoài VINATEA, sản phẩm của các doanh nghiệp nhà nước được tiêu thụ qua hai con đường: xuất khẩu trực tiếp hoặc xuất khẩu thông qua các công ty tư nhân. Các doanh nghiệp quốc doanh thiếu kinh nghiệm làm ăn kinh doanh thường chọn cách tiêu thụ thứ hai. Các công ty tư nhân có khả năng tìm kiếm thị trường xuất khẩu nhưng không có vùng nguyên liệu hoặc thiết bị chế biến nên phải mua sản phẩm của các doanh nghiệp nhà nước. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Đặc điểm chung nhất của các DNNN trực tiếp sản xuất trong ngành chè là ở vị trí xa trung tâm kinh tế, xa các vùng đồng bằng, cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống rất thiếu thốn, hoạt động chủ yếu dựa vào trồng và chế biến chè. Sự tồn tại của các doanh nghiệp này phụ thuộc vào hỗ trợ của Nhà nước về tiền vốn và kỹ thuật, đồng thời chịu sự kiểm soát chặt chẽ, hành chính của Nhà nước, dẫn đến trì trệ, thiếu năng động.
- Doanh nghiệp ngoài quốc doanh
Doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong ngành chè có các loại hình sau: Các hợp tác xã, các doanh nghiệp tư nhân, các công ty TNHH tư nhân, các công ty cổ phần không có vốn nhà nước hay tỷ lệ vốn nhà nước từ 50% vốn điều lệ trở xuống. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong ngành chè hiện nay đang tăng nhanh về số lượng. Chiếm tỷ trọng lớn nhất vẫn là các hộ sản xuất, chế biến chè.
Theo điều tra dân số nông nghiệp mới nhất của Tổng cục thống kê năm 2025, Việt Nam có gần 400.000 hộ trồng chè, chủ yếu tập trung ở các vùng sản xuất chính như khu vực Đông Bắc (65%), Tây Bắc (8%), Bắc Trung Bộ (9%) và Tây Nguyên (8). Tuy nhiên, nhìn chung quy mô hộ trồng chè của Việt Nam còn nhỏ, với gần 3/4 hộ có diện tích chè nhỏ hơn 0,2 ha (xem bảng 2.4)
- Bảng 2.4 : Quy mô, diện tích chè của hộ năm 2023 (%)
Theo bảng số liệu trên, tỷ lệ hộ trồng chè ở Phú Thọ đặc biệt cao và các hộ nông dân ở Thái Nguyên có diện tích trồng chè nhỏ hơn. Rất hiếm hộ có diện tích trồng chè hơn 1 ha. Tình trạng quy mô nhỏ theo hộ gia đình thường được các nhà sản xuất coi là nguyên nhân chính gây trở ngại, kìm hãm mở rộng sản xuất. Kết quả là rất khó khăn trong việc áp dụng KHKT mới, thay đổi giống, cải tiến chất lượng và tăng năng suất vốn là điều rất quan trọng trong việc phát triển ngành chè một cách hiệu quả lại rất khó thực hiện.
- Hộ chế biến chè có hai loại: Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Hộ chế biến không đăng ký kinh doanh sử dụng nguyên liệu của gia đình và một phần của các hộ khác, rất phổ biến ở các vùng sản xuất chè, đặc biệt ở khu vực Trung du Bắc Bộ. Đây là những hộ sản xuất chè và tự chế biến tại nhà từ nguồn nguyên liệu tự sản xuất hoặc thu mua từ các nhà sản xuất khác. Nhìn chung, công suất của các hộ chế biến này chỉ đạt từ 100-200 kg chè tươi/ngày. Tất cả các hộ này đều chế biến chè xanh bằng lò quay tay hoặc có môtơ. Gần đây, số hộ chế biến sản xuất chè tại nhà tăng mạnh. Nguyên nhân chủ yếu là do chi phí sản xuất giảm và sự ra đời của thiết bị chế biến mới, lò quay bằng tôn và thị trường xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc có nhu cầu khá lớn.
Hộ chế biến có đăng ký kinh doanh và các công ty tư nhân: Các hộ có đăng ký kinh doanh là các cơ sở chế biến chè tư nhân có con dấu riêng và tài khoản ở ngân hàng, và họ phải đóng thuế kinh doanh. Quy mô của các hộ chế biến có đăng ký lớn hơn nhiều so với các hộ không đăng ký kinh doanh nhưng lại rất ít khi so sánh với các hộ không đăng ký kinh doanh (dưới 1%). Ở một số địa phương, các cơ sở nhỏ thích đăng ký kinh doanh với tư cách một công ty hơn là hộ gia đình. Nguyên nhân đầu tiên là do họ có thể tham gia vào các hoạt động kinh doanh khác ngoài chè và đăng ký dưới dạng công ty dễ làm ăn kinh doanh hơn. Thứ hai, do có quá nhiều hộ chế biến chè tại nhà ở đây nên các công ty phải đầu tư thiết bị hiện đại lớn hơn mới đảm bảo nguồn cung chè tươi. Ngược lại, ở một số địa phương, các nhà giám đốc của một số cơ sở chế biến có đăng ký kinh doanh lại không muốn trở thành công ty tư nhân vì điều này giúp họ tránh được sự can thiệp của chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó còn có các công ty TNHH được thành lập theo Luật Doanh nghiệp có tài khoản ngân hàng và con dấu riêng. Họ có thể tham gia vào các hoạt động khác ngoài chè. Ngoài ra, một số công ty chỉ chế biến chè đen và chè xanh để bán cho các công ty xuất khẩu hoặc trực tiếp xuất khẩu chè khô.
- Công ty liên doanh, công ty nước ngoài
Các công ty liên doanh và nước ngoài chỉ mới tham gia vào ngành chè cuối thập niên 90. Tính đến năm 2023, ở miền Bắc, có hai công ty dạng này là công ty chè Phú Đa (liên doanh với Irắc) và Phú Bền (công ty 100% vốn của Bỉ) ở tỉnh Phú Thọ. Còn ở miền Nam có 11 công ty của Đài Loan. Các công ty này thuê công nhân và ký hợp đồng với nông dân. Thị trường xuất khẩu của các công ty liên doanh thường ổn định do được sự trợ giúp từ phía đối tác nước ngoài. Chẳng hạn, hầu hết sản phẩm của công ty chè Phú Đa được xuất khẩu sang Irắc. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Về các công ty liên doanh, có hai công ty lớn là Phú Bền (nhưng từ năm 2024 công ty này chuyển thành công ty 100% vốn nước ngoài) và công ty Phú Đa đặt tại miền Bắc, tỉnh Phú Thọ. Công suất chế biến của hai công ty là hơn 4000 tấn chè khô mỗi năm. Ở miền Nam cũng có một số công ty liên doanh. (xem bảng 2.5)
- Bảng 2.5: Các công ty chè liên doanh và công ty 100% vốn nước ngoài
Các công ty liên doanh và công ty nước ngoài ở Lâm Đông chủ yếu sản xuất chè đặc sản có giá trị cao. Như đã nói trên, công suất của họ không lớn, chỉ khoảng 70 – 100 tấn chè khô/năm.
- Bộ máy quản lý Nhà nước đối với ngành chè
Cấp Trung ương: Chính phủ quản lý Nhà nước đối với ngành chè thông qua các Bộ và cơ quan ngang Bộ (gọi tắt là Bộ). Có 2 loại cơ quan Bộ thực hiện quản lý đối với ngành chè: (xem hình 2.4)
- Hình 2.4: Sơ đồ hệ thống bộ máy quản lý Nhà nước đối với ngành chè
Các cơ quan tổng hợp chức năng (cơ quan thẩm quyền chung): là những cơ quan có thẩm quyền chung quản lý ở tầm kinh tế quốc dân như: Bộ Kế hoạch & đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Lao động Thương binh & XH, Bộ KHCN& MT, Bộ Thương Mại v.. Hoạt động của các Bộ tổng hợp chức năng rất quan trọng đối với ngành chè nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung. Các Bộ tổng hợp đề ra chính sách quản lý các doanh nghiệp theo chức năng của mình.
Cơ quan quản lý ngành (cơ quan thẩm quyền riêng): Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn. Bộ quản lý ngành thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về ngành được phân công trong phạm vi cả nước, đồng thời thực hiện quản lý các doanh nghiệp ngành chè trực thuộc theo chế độ “Bộ chủ quản”.
Cấp địa phương: cơ quan hành chính cũng cơ cấu giống như cơ cấu hành chính ở cấp Trung ương. Cơ quan thống nhất quản lý Nhà nước trên địa bàn là các UBND (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã). Cơ quan chuyên môn quản lý ngành ở cấp tỉnh là Sở NN&PTNT… Sở này là cơ quan chuyên môn chịu sự lãnh đạo “song trùng trực thuộc”, nghĩa là chịu sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của UBND cấp tỉnh và sự chỉ đạo, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ NN&PTNT. Một cơ cấu tương tự cũng được xây dựng ở cấp huyện. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Chính sách quản lý:
- Chính sách của Chính phủ
Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách đổi mới về nông nghiệp, nông thôn, ngành chè, có thể nêu lên một số chủ trương chính sách tác động lớn đến ngành chè như sau:
Vận dụng Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 05/04/2008 của Bộ chính trị về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp. Ngành chè đã tiến hành giao đất và một số tư liệu sản xuất với quyền thừa kế lâu dài cho người trồng chè.
Thực hiện Nghị định số 13/CP ngày 02/03/2013 của Chính phủ về công tác Khuyến nông, Nghị định số 14/CP ngày 02/03/2013 của Chính phủ cho hộ nông dân vay vốn, đã xây dựng thành công nhiều mô hình khuyến nông trong ngành chè mang lại hiệu quả kinh tế và nhân rộng các mô hình điển hình nhanh chóng ra sản xuất.
Quyết định số 960/TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 24/12/2016 về định hướng dài hạn và kế hoạch 5 năm 2016-2020 về phát triển kinh tế – xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc. Ngành chè được cải thiện về cơ sở hạ tầng, giao thông, thuỷ lợi, điện, hệ thống giáo dục, y tế, phát triển cây chè trong hệ thống quy hoạch chung với các cây dài ngày khác trong vùng.
Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 43/2019/QĐ-TTg ngày 18 tháng 3 năm 2019 về kế hoạch sản xuất chè năm 2019-2020 và định hướng phát triển chè đến năm 2025-2030 đã mở hướng cho ngành chè phát triển nhanh theo định hướng thị trường, chất lượng và hiệu quả.
Theo chương trình phát triển ngành chè giai đoạn 2025 – 2030, Chính phủ đầu tư 260,5 triệu USD trong giai đoạn 2022 – 2025 với mục tiêu tăng số lượng các nhà máy chế biến chè từ 88 (2018) nhà máy lên 180 nhà máy vào năm 2030 và tăng công suất chế biến trung bình lên 12 tấn/ngày.
Trong những năm qua, trong ngành chè đã có mô hình tổ chức tiên tiến thực hiện việc gắn kết chặt chẽ giữa nông dân sản xuất nguyên liệu và công nghiệp chế biến, giúp ổn định được nguồn nguyên liệu đầu vào và hoạt động có hiệu quả. Tuy nhiên, nhìn chung, việc khủng hoảng nguyên liệu đối với các nhà máy chế biến chè vẫn xảy ra phổ biến. Điều này cho thấy các khâu trong quá trình sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hoá chưa thật sự gắn kết với nhau.
Dựa trên những nghiên cứu về ký kết hợp đồng nông sản ở một số nước cũng như tham khảo những bài học thành công của các mô hình tổ chức tiên tiến ở Việt Nam, ngày 24/6/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định Quyết định 80/2022/QĐ – TTg về “Chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng”. Đây là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập cơ sở để tạo dựng mối liên kết bền vững giữa khâu sản xuất và tiêu thụ nông sản nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc tiêu thụ nông sản cho nông dân và tạo nguồn cung ứng nguyên liệu ổn định cho các cơ sở công nghiệp chế biến nông sản thực phẩm.
Quyết định 80 khuyến khích liên kết “bốn nhà – Nhà nông, nhà doanh nghiệp, Nhà khoa học và Nhà nước. Mỗi nhà trong “bốn nhà” đều có trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi khi tham gia ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản hàng hóa:
- Nhà nông, sau khi ký kết hợp đồng ngay từ đầu vụ, phải sản xuất và cung cấp cho doanh nghiệp nông sản hàng hoá đáp ứng đầy đủ những quy định về số lượng và chất lượng. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Nhà doanh nghiệp phải đảm bảo cung ứng vốn, vật tư nông nghiệp, hàng tiêu dùng và tiêu thụ nông sản hàng hoá cho nông dân, ngoài ra không được tranh mua hàng hoá với các doanh nghiệp khác, nhằm ổn định nguồn hàng.
- Nhà nước đặc biệt là UBND xã giúp đỡ nông dân và doanh nghiệp, đôn đốc giám sát thực hiện hợp đồng. UBND các cấp, các Bộ, ngành có liên quan như: Bộ NN&PTNT, Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quỹ Hỗ trợ phát triển, Cơ quan quản lý về giá có trách nhiệm hỗ trợ, tạo môi trường pháp lý thuận lợi (như về đất đai, tài chính, tín dụng, giao thông,…) cho các đối tượng: nhà nông, nhà doanh nghiệp,
- Nhà khoa học tham gia hợp đồng với mục đích chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật mới cho nhà nông, gắn quyền lợi với nghĩa vụ trong việc cung ứng giống cây, giống con, thuốc bảo vệ thực vật, thú y… nhằm tăng sản lượng và chất lượng hàng hoá, nâng cao giá trị hàng nông sản.
Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, sự liên kết giữa các “nhà” trong ngành chè còn chưa thật chặt chẽ gây nên những thiệt hại không đáng có trong ngành.
Trong thập kỷ 1980 và 2010, những rào cản thương mại và giá đã phần lớn được gỡ bỏ như một phần trong quá trình mở cửa thị trường. Một số vụ chè, khi giá giảm mạnh, để giúp nông dân có thu nhập ổn định, chính phủ đã ban hành chính sách giá sàn và các doanh nghiệp nhà nước phải mua chè với giá tối thiểu bằng mức thấp nhất của giá sàn. Tuy nhiên, chính sách này nhìn chung đem lại hiệu quả thấp vì khách mua chè của nông dân chủ yếu là tư nhân.
Về thương mại quốc tế, thuế xuất khẩu chè là 0%, trong khi thuế nhập khẩu là 75% (áp dụng từ ngày 15/01/2022). Trong quá trình tự do hoá thương mại, tiến tới gia nhập AFTA và APEC, Việt Nam dự kiến cắt giảm thuế nhập khẩu xuống 30% trong năm 2020, 20% năm 2021-2023, 15% năm 2024, 10% năm 2025 và chỉ còn 5% năm 2026.
Việt Nam không có cơ chế phân bổ hạn ngạch đối với xuất khẩu chè, song các quy định hành chính lại là một hạn chế đáng kể đối với nhập khẩu.
- Chính sách của địa phương
Hỗ trợ người trồng chè: Mỗi tỉnh có một hình thức hỗ trợ riêng cũng như các hình thức hỗ trợ người trồng chè khác nhau. Ở các tỉnh áp dụng chương trình cải tiến giống chè (Lâm Đồng, Nghệ An, Lào Cai, Phú Thọ, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên), chính phủ hỗ trợ 20 – 25% chi phí cải tiến giống mới. Ở các vùng cao nguyên, nơi cây chè được xem là rừng phòng hộ, chính phủ đã hỗ trợ theo Quyết định năm 2018 về trồng mới rừng. Tại một số vùng như Lâm Đồng, chính phủ hỗ trợ 35% chi phí vận chuyển đối với chè xuất khẩu. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Thuế: Ở một số tỉnh (như Sơn La, Tuyên Quang), chính phủ có chính sách giảm hoặc miễn thuế sử dụng đất cho các hộ trồng lại và mở rộng vườn chè trong vòng từ 6 đến 13 năm. Tại Nghệ An, chính phủ tái đầu tư đất sử dụng thuế thu được trong khuyến nông, giao thông và thuỷ lợi dành riêng cho chè.
Tín dụng: Theo nghị định 43/2019/NĐ-CP, chính phủ đã cho các hộ vay tiền với lãi xuất ưu đãi 9%/năm nhằm khuyến khích trồng lại, trồng mới và khôi phục các đồi chè. Các khoản vay này giao động 15-22 triệu đồng/ha cho trồng mới và 5-29 triệu đồng/ha cho trồng lại và khôi phục các đồi chè.
Giá cả: Ngay từ khi bắt đầu vụ chè mới, chính quyền địa phương đã bảo đảm giá chè tươi cho các nông hộ, qua đó chính phủ quyết định giá thu mua. Giá chè thu mua được các đơn vị tỉnh thông báo (sau khi nhận được hướng dẫn của Uỷ ban vật giá chính phủ). Chính sách này được áp dụng ở các tỉnh Lào Cai, Yên Bái và một số tỉnh khác.
Marketing: Chính phủ cho phép Hiệp hội chè Việt Nam xuất bản một cuốn tạp chí mang tên Người làm chè (sau năm 2024 đổi tên thành Thế giới chè) và bán cho nông dân và công nhân trồng chè với giá giảm 50% kể từ tháng 1/2022. Bên cạnh đó, chính phủ cũng ban hành tờ Thông tin thương mại định kỳ hai tháng một lần và miễn phí cho nông dân. Tuy nhiên, những tạp chí này chưa thực sự chứa đựng nhiều thông tin thị trường, đặc biệt là giá chè, nhu cầu và dự báo. Bên cạnh đó, số lượng tạp chí và báo đến với nông dân còn hạn chế.
III. ĐÁNH GIÁ CHUNG QUẢN LÝ NGÀNH CHÈ VIỆT NAM Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
1. Những kết quả đạt được
Trước đổi mới, vấn đề hoàn thiện quản lý ngành chè đã được quan tâm, tuy nhiên, những thay đổi đó chưa thực sự rõ nét, chủ yếu tập trung vào việc đổi mới tổ chức quản lý ngành chè, vào nội bộ cơ cấu tổ chức Liên hiệp các xí nghiệp công nông chè Việt Nam. Tuy nhiên, sau đổi mới, quản lý ngành chè nói riêng đã có những bước đột phá đáng kể, đánh dấu bước phát triển của một ngành kinh tế kỹ thuật quan trọng của đất nước. Bộ máy quản lý không còn qua nhiều tầng nấc trung gian mà đã được cải tiến theo hướng gọn nhẹ, theo mô hình quản lý trực tiếp: chủ thể quản lý (Bộ máy nhà nước quản lý ngành chè) – đối tượng quản lý (các doanh nghiệp ngành chè) thông qua các công cụ quản lý. Bên cạnh đó, Ngành còn nghiên cứu và phát triển được một tổ chức liên kết ngành hàng, đó là Hiệp hội chè Việt Nam. Hiệp hội trở thành một tổ chức đại diện mang tính nghề nghiệp của các thành phần kinh tế trong ngành, bảo vệ quyền lợi của những người sản xuất – kinh doanh chè, kinh doanh ngành chè đạt được hiệu quả cao, đồng thời tư vấn cho các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về các chính sách, chiến lược phát triển, cũng như giúp Nhà nước triển khai thực hiện các chính sách đó đến các doanh nghiệp trong ngành. (xem hình 2.5)
Bên cạnh những đổi mới về bộ máy quản lý, chính sách, công cụ quản lý cũng có những thay đổi tích cực. Phải kể đến đầu tiên là chủ trương giao đất và một số tư liệu sản xuất giao khoán vườn chè cùng với quyền thừa kế lâu dài cho người trồng chè, được vận dụng theo Nghị quyết 10 – Bộ Chính trị và Nghị định 169 – HĐBT. Chủ trương này giúp ngành chè tạo ra động lực, giải phóng sức lao động trong nông nghiệp, phát huy thế mạnh của các thành phần kinh tế, tận dụng đất đai, tăng thêm của cải cho xã hội và cho đời sống người lao động, đặc biệt đã tạo ra sự đổi mới trong quản lý các nông trường trồng chè. Các nông trường lúc này chỉ nắm giữ một số công đoạn ban đầu như trồng trọt, chăm sóc, thu hái, chế biến thô.
- Hình 2.5 : Mô hình quản lý ngành chè hiện nay
Chính sách ảnh hưởng khá mạnh mẽ đến ngành chè cũng như các ngành chế biến nông sản thực phẩm hiện nay là chính sách về liên kết “bốn nhà”. Dựa trên những nghiên cứu về ký kết hợp đồng nông sản ở một số nước cũng như tham khảo những bài học thành công của các mô hình tổ chức tiên tiến ở Việt Nam, ngày 24/06/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định 80/2022/QĐ – TTg về “Chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua hợp đồng”. Đối với ngành chè, đây là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập cơ sở để tạo dựng mối liên kết bền vững giữa khâu sản xuất và tiêu thụ, tháo gỡ những khó khăn cho công nghiệp chế biến trong ngành vẫn tồn tại từ nhiều năm trước đây.
Tuy nhiên, cần nhận thức được rằng những thay đổi trên vẫn chưa có tính đột phá, nhiều hạn chế vẫn được đặt ra để giải quyết về mặt quản lý.
2. Những mặt hạn chế Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Tình hình thiết bị công nghệ
Theo Bộ Khoa học, công nghệ và môi trường, trình độ công nghệ tại các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp ngành chè nói riêng rất thấp. Máy móc thiết bị, tuỳ thuộc từng lĩnh vực cụ thể, lạc hậu từ hai đến ba thế hệ so với các nước công nghiệp tiên tiến. Phần lớn công suất máy móc thiết bị sản xuất không được sử dụng tối đa, tỷ lệ cơ khí hoá và tự động hoá thấp, năng suất lao động công nghiệp bình quân thấp hơn nhiều so với mức chuẩn quốc tế. Tình trạng trình độ công nghệ thấp dẫn tới lãng phí nguyên liệu và năng lượng cũng như ô nhiễm môi trường cao. Cụ thể:
Thực tế có nhiều doanh nghiệp trong ngành đã cố gắng đầu tư hiện đại hoá công nghệ sản xuất điển hình, nhưng do không đồng bộ ở khâu kiểm tra dư lượng chất vô cơ, chất bảo vệ thực vật trong nguyên liệu nên có nhiều lô hàng đã xuất bị trả lại. Điều này cho thấy cần quản lý đồng bộ quy trình công nghệ quản lý chất lượng từ khi trồng trọt, đến chế biến và kiểm tra chất lượng cho hàng hoá xuất khẩu.
Giữa các doanh nghiệp trong ngành có sự chênh lệch lớn về trình độ thiết bị, kỹ năng lao động, khả năng thông tin, tổ chức và đặc biệt là về năng lực đổi mới công nghệ và sản phẩm. Tại các công ty Liên doanh, 100% vốn nước ngoài và các doanh nghiệp được quyền xuất khập khẩu trực tiếp (Công ty chè Phú Bền, Tổng công ty chè Việt Nam…) có thị trường ổn định và nguồn tài chính đảm bảo nên đã thu hút được đông đảo lao động lành nghề, có vốn để nhập hoặc thuê thiết bị nước ngoài, năng lực công nghệ trên các mặt tiếp thu, hỗ trợ và đổi mới thường cao gấp 2,5 đến 3,5 lần những đơn vị có năng lực thấp.
Các công nghệ và bí quyết công nghệ trong ngành chủ yếu do DNNN nắm giữ. Tại khu vực khu vực tư nhân sản xuất chủ yếu vẫn còn đang ở trình độ bán cơ giới, sử dụng máy móc thải loại lạc hậu từ khu vực nhà nước – công nghệ thậm chí có tuổi đến 70 – 80 năm. Ở các hộ chế biến thì thiết bị còn lạc hậu hơn nữa máy móc thường tự tạo và sử dụng thủ công trong nhiều công đoạn sản xuất. Đây là nguyên nhân chính làm giảm năng lực chế biến, đóng gói, nâng cao tính thẩm mỹ của sản phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy cần tăng cường tổ chức quản lý ngành theo hướng liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp Nhà nước với khu vực ngoài quốc doanh để tạo cơ hội cho các doanh nghiệp trong ngành tiếp cận công nghệ. Đặc biệt cho thấy cần nâng cao vai trò Nhà nước, vai trò hiệp hội hỗ trợ tạo lập thị trường công nghệ và hỗ trợ đổi mới công nghệ. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Về thông tin công nghệ, thị trường: hầu hết các doanh nghiệp không trực tiếp nhận được thông tin từ nước ngoài, chủ yếu do các cơ hội bị hạn chế trong việc hợp tác và tiếp cận thông tin, các doanh nghiệp thuộc Tổng công ty chè Việt Nam hầu hết nhận thông tin qua Tổng công ty. Các thông tin công nghệ thường không đầy đủ hoặc thiếu chuyên gia phân tích nên có trường hợp doanh nghiệp phải nhập khẩu những thiết bị lạc hậu, giá cả đắt, phụ thuộc nhiều vào nước ngoài. Đồng thời, các doanh nghiệp trong ngành chưa có khả năng tự tìm kiếm bạn hàng do thiếu thông tin về thị trường, thiếu cán bộ nhân viên được đào tạo chuyên ngành Marketing nên các doanh nghiệp cũng chưa tìm cách tự giới thiệu sản phẩm và doanh nghiệp của mình với các đối tác và thị trường trong và ngoài nước.
Năng lực của các cơ quan nghiên cứu chưa đáp ứng được cho nhu cầu đổi mới của các doanh nghiệp. Nhà nước cần có chính sách đào tạo, trang thiết bị hiện đại cho các phòng thí nghiệm, xưởng thực nghiệm ở các cơ quan này.
Công nghệ lạc hậu, cùng với quản lý chưa đồng bộ tất yếu là việc hàng hóa chất lượng kém, giá thành cao và khó tiêu thụ. Đến nay mặc dù có tiến bộ nhưng nhìn chung ngành chè Việt Nam chủ yếu (đến 70%) vẫn xuất khẩu sản phẩm chế biến thô dùng làm nguyên liệu tái chế ở nước thứ ba. [22]
- Trình độ lao động và quản lý
Chúng ta phải thừa nhận một điều rằng năng lực đội ngũ cán bộ là nhân tố có tính cạnh tranh của Việt nam song vẫn chỉ ở dạng tiềm năng. Việc có tới 67% giám đốc các doanh nghiệp không đọc được báo cáo tài chính, sự thiếu hụt lao động có kỹ thuật, tay nghề cao đã chứng tỏ chúng ta chưa có khả năng cạnh tranh về nhân lực. Khâu yếu nhất của ta là đào tạo mà đào tạo nhân lực lại là yếu tố quyết định biến tiềm năng dồi dào về nhân lực thành hiện thực. Lao động trong khu vực kinh tế tư nhân cũng là một điểm yếu trong ngành chè Việt Nam. Hầu hết lao động trong khu vực này là lao động phổ thông, ít được đào tạo, thiếu kỹ năng, trình độ văn hoá thấp. Theo thống kê, chỉ có 5,13% lao động trong khu vực tư nhân có trình độ đại học nhưng hơn 80% số người này lại chủ yếu làm việc trong các công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. [22]
Đối với ngành chè, giống như nhiều ngành khác, thường có xu hướng lao động có kỹ thuật và lao động cơ khí thường dồn về các cơ sở hoạt động sản xuất kinh doanh lớn, làm ăn có hiệu quả. Đây là một khó khăn lớn đối với các đơn vị thiếu điều kiện vật chất, đặc biệt là chưa có đội ngũ công nhân lành nghề. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Các doanh nghiệp trong ngành chưa thực sự chú ý đến đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ. Phần lớn các cán bộ kỹ thuật hiện nay đều do thực tế mà trưởng thành, khiến cho đội ngũ cán bộ “vừa yếu, vừa thiếu”. Với hạn chế về đội ngũ cán bộ như vậy khiến cho việc giám sát trong quá trình thu hoạch, chế biến gặp nhiều trở ngại.
Mặt khác, do tình trạng “con ông, cháu cha” vẫn còn tồn tại, một số cán bộ không đáp ứng được yêu cầu của công việc, gây gánh nặng cho sự vận hành trong các công ty. Việc không hiểu về chè, không biết bán chè đã tạo điều kiện cho các thương nhân nước ngoài có cơ hội gìm giá mua. Giá bán thấp của một người, một doanh nghiệp sẽ gây phản ứng dây chuyền làm tất cả phải bán theo giá thấp là một thực tế cần khắc phục trong ngành chè hiện nay.
Với đa phần là nông dân, công nhân nông trường nên trình độ học vấn, tính kỷ luật còn quá thấp, ý thức chấp hành, tiếp thu không cao, hơn nữa còn không được đào tạo cơ bản về kỹ năng trồng và chế biến nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của chè xuất khẩu hiện nay, gây mất uy tín và giảm khả năng cạnh tranh của chè Việt Nam trên thị trường quốc tế.
- Thiếu cơ chế quản lý để các doanh nghiệp trong ngành hợp tác thường xuyên với nhau
Các doanh nghiệp, xí nghiệp chè còn ở tình trạng riêng rẽ, phân tán, kém hiệu quả, các mối liên kết cần có chưa thực sự phát triển. Một phần là do nhận thức yếu kém về lợi ích mà hợp tác mang lại và một phần khác là do Nhà nước thiếu biện pháp khuyến khích, tạo điều kiện liên kết. [35]
Chính sách thu mua nguyên vật liệu nhất là giá cả chưa khuyến khích nông dân làm nhiều, làm có chất lượng để bán cho Nhà nước; thậm chí có lúc có nơi nguyên liệu thừa, không có nguồn tiêu thụ, tình trạng ép giá đối với nông dân vẫn thường xuyên xảy ra, nhất là lúc vụ mùa thu hoạch. Chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh đôi khi không tách bạch, tập trung vào cùng một tổ chức dẫn đến kém hiệu quả. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
Cũng do mang nặng các tính chất của một nền sản xuất nhỏ, phân tán cho nên khi tham gia vào thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp chè Việt Nam rơi vào tình trạng cạnh tranh lẫn nhau trên thương trường, trong số đó, có cả cạnh tranh không lành mạnh : “ta lại đánh ta”, “doanh nghiệp này phá doanh nghiệp kia, địa phương này phá địa phương kia”. Các đối tác nước ngoài đã nhanh chóng nhận ra đặc điểm này, và kết quả là giá xuất khẩu chè Việt Nam đã do chính các doanh nghiệp chè Việt Nam hạ xuống đến mức thấp không thể chấp nhận được, cả doanh nghiệp lẫn nền kinh tế quốc dân phải gánh chịu những thiệt hại lớn. Do đó, cần nhanh chóng hoàn thiện quản lý các doanh nghiệp theo hướng gắn kết để bảo vệ quyền lợi các doanh nghiệp chè nói riêng và cho toàn bộ nền kinh tế nói chung.[19]
- Hiệp hội chè Việt Nam, các cơ quan xúc tiến của Nhà nước chưa thực sự phát huy hiệu quả của mình
Trong ngành đã thiết lập được Hiệp hội chè, tuy nhiên các hoạt động của Hiệp hội vẫn chưa thực sự có hiệu quả trong việc hỗ trợ doanh nghiệp ngành chè. Các doanh nghiệp trong ngành chưa có khả năng tự thiết lập hệ thống thông tin thị trường, xây dựng các hoạt động xúc tiến thương mại, thêm vào đó cũng không gặp thuận lợi khi tiếp cận với các kênh thông tin xúc tiến xuất khẩu. Điều này cho thấy cần tăng cường tổ chức quản lý theo hướng tạo môi trường gắn kết giữa các chủ thể tham gia ngành.
- Những bất cập trong ttổ chức quản lý và tổ chức sản xuất – kinh doanh của Tổng công ty chè Việt Nam
Tổng công ty chè, một doanh nghiệp nhà nước đầu đàn trong ngành chè Việt Nam, dù đã có nhiều cố gắng đổi mới trong suốt thời gian qua nhằm khẳng định vị trí của mình, nhưng vẫn tồn tài nhiều bất cập trong bộ máy tổ chức quản lý:[5]
- Bộ máy quản lý của cơ quan Tổng công ty và các đơn vị cồng kềnh, nặng nề, hiệu lực quản lý thấp, thời gian lao động sử dụng chưa hiệu quả. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
- Khối hạch toán tập trung gồm nhiều đầu mối nhỏ, phân tán, năng lực sản xuất kinh doanh còn nhiều hạn chế.
- Việc quản lý tập trung thống nhất theo một chiến lược chung chưa thực hiện được, tình trạng phát triển tự phát, cục bộ từng đơn vị, nhất là ở các đơn vị hạch toán độc lập gây khó khăn trong quản lý chất lượng, làm giảm sức cạnh tranh của Tổng công ty trong cơ chế thị trường.
- Trong nhiều năm qua (kể từ khi thành lập Tổng công ty) vốn kinh doanh của nhà nước không tập trung tại Văn phòng Tổng công ty mà phân tán tại các công ty thành viên (theo chế độ giao vốn), công ty thành viên hạch toán độc lập tự chịu trách nhiệm trước nhà nước. Vì vậy, việc quản lý trực tiếp và điều tiết vốn kinh doanh hầu như không thực hiện được.
- Sự bùng nổ về số lượng một cách tự phát của các cơ sở chế biến chè của tư nhân đã làm mất cân đối giữa nguồn cung cấp nguyên liệu với năng lực chế biến. Điều đó đã làm nhiều cơ sở sản xuất chè của Tổng công ty không mua được nguyên liệu để sản xuất, mặt khác chất lượng nguyên liệu rất xấu, rất kém nên phải thu hẹp thậm chí ngừng sản xuất dẫn đến thua lỗ.
Như vậy vấn đề đặt ra là phải hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý và tổ chức sản xuất – kinh doanh của Tổng công ty chè Việt Nam, thông qua đó Nhà nước có thể thực hiện tốt hơn các chính sách tác động đến ngành chè trong phạm vi cả nước.
Nguyên nhân của những tồn tại trên chủ yếu là do chưa có những chính sách hỗ trợ thích hợp (phát triển cơ sở hạ tầng, giống mới, kỹ thuật, vốn vay và hỗ trợ giống mới…). Quyết định 43 TTg của Thủ tướng chính phủ được triển khai đã nhiều năm nhưng chưa được các Bộ, Ngành, quan tâm để ra các văn bản, thông tư hướng dẫn, nên nhiều chủ trương, chính sách lớn của Chính phủ đến chậm với nông dân trồng chè miền núi. Đặc biệt là Nhà nước thiếu những chế tài cụ thể để điều khiển, định hướng phát triển ngành, để thực hiện các quyết định, nghị định của mình. Khóa luận: Thực trạng quản lý ngành chè Việt Nam.
XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:
===>> Khóa luận: Giải pháp hoàn thiện quản lý ngành chè Việt Nam

Dịch Vụ Viết Luận Văn Thạc Sĩ 24/7 Chuyên cung cấp dịch vụ làm luận văn thạc sĩ, báo cáo tốt nghiệp, khóa luận tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp và Làm Tiểu Luận Môn luôn luôn uy tín hàng đầu. Dịch Vụ Viết Luận Văn 24/7 luôn đặt lợi ích của các bạn học viên là ưu tiên hàng đầu. Rất mong được hỗ trợ các bạn học viên khi làm bài tốt nghiệp. Hãy liên hệ ngay Dịch Vụ Viết Luận Văn qua Website: https://vietthuethacsi.com/ – Hoặc Gmail: dicvuluanvanthacsi@gmail.com