Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK

Rate this post

Chia sẻ chuyên mục Đề Tài Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài luận văn tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm luận văn thì với đề tài: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận thương mại trong kinh doanh xuất nhập khẩu ở Việt Nam dưới đây chắc chắn sẽ giúp cho các bạn học viên có cái nhìn tổng quan hơn về đề tài sắp đến.

Nội dung chính

I: TÌNH HÌNH BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA

1. Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại của Việt Nam năm 2023

Các mặt hàng nhập lậu khá đa dạng, nhưng phần lớn là hàng tiêu dùng, các mặt hàng cấm, hàng có thuế suất cao như thuốc lá, rượu ngoại, mỹ phẩm, thuốc tân dược, điện thoại, phụ tùng ôtô,… Các mặt hàng xuất lậu chủ yếu là gạo, xăng dầu, dược liệu, quặng, động vật hoang dã, gỗ,…

Năm 2023, đáng chú ý là hiện tượng xuất, nhập lậu hàng hóa gắn liền với biến động giá cả của thị trường trong và ngoài nước. Trong khi các loại xăng dầu trên thế giới tăng giá mạnh, giá trong nước thấp thì một khối lượng lớn mặt hàng chiến lược này đã xuất lậu sang Campuchia và Trung Quốc. Mặt hàng đường trắng trong năm 2022 đã giảm hẳn thì những tháng đầu năm 2023 lại nhập lậu nhiều ở khu vực biên giới Tây Nam. Đặc biệt, mặt hàng thuốc tân dược, mỹ phẩm ngày càng nhập lậu nhiều trên cả tuyến đường bộ, hàng không và bưu điện. Trong khi nhu cầu quặng nguyên liệu ở Trung Quốc tăng cao thì một số loại quặng được khai thác ồ ạt tại khu vực miền Trung và xuất lậu sang Trung Quốc.

Thủ đoạn chia nhỏ lô hàng, quay vòng hóa đơn chứng từ, khai báo sai chủng loại, số lượng mặt hàng,… vẫn diễn ra phổ biến. Nhưng, có thể thấy xu hướng các đối tượng buôn lậu ngày càng tập trung lợi dụng những kẽ hở chế độ chính sách để buôn lậu, điển hình là lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, lợi dụng ưu đãi về xuất xứ hàng hóa, gia công đầu tư cho nước ngoài, chính sách ưu đãi đối với các khu kinh tế cửa khẩu,… thông đồng với đối tác nước ngoài làm giả hợp đồng thương mại, hoá đơn chứng từ, khai báo trị giá thấp so với thực tế (thủ đoạn này ngày càng phổ biến từ khi áp dụng giá tính thuế theo Thông tư 118/2022/TT-BTC, ngày 8/12/2022). Hoạt động của các đối tượng buôn lậu có tổ chức hơn, hình thành các đường dây buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép từ nước ngoài, qua biên giới và vào sâu trong nội địa để tiêu thụ. Trong đó, mỗi khâu đều có sự phân công nhiệm vụ, gắn liền quyền lợi vật chất. Do đó, các đối tượng ngày càng trở nên nguy hiểm, hoạt động liều lĩnh, tinh vi hơn và địa bàn hoạt động không chỉ nằm trong khu vực cửa khẩu biên giới.

2. Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại năm 2024 Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Các mặt hàng xuất lậu chủ yếu là gạo, dược liệu, động vật hoang dã, các bộ phận của động vật quý biếm, ngoại tệ, than… Đặc biệt trong năm 2024, nổi lên hiện tượng xuất lậu các loại quặng thô và than ở vùng biển Miền Trung và Đông Bắc; xuất, nhập khẩu gỗ không có giấy phép, không rõ nguồn gốc. Những tháng cuối năm 2024, do ảnh hưởng của tình hình giá xăng dầu trên thế giới có sự biến động lớn, giá xăng dầu ở trong nước đã điều chỉnh nhiều lần nhưng vẫn thấp hơn các nước trong khu vực (từ 2019 đến 2500đ/lít). Đây là nguyên nhân chính của tình trạng xuất lậu xăng, dầu qua biên giới trong thời gian qua diễn ra đáng báo động, trên cả tuyến đường bộ và đường biển (tại 5 tỉnh biên giới Tây Nam các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ 438.453 lít, tính đến ngày 20/7/2024)

Trên tuyến hàng không, bưu điện xuất hiện thủ đoạn nhập hàng ít nhưng khai báo nhiều với trị giá lớn và xin được nộp thuế nhập khẩu (nghi vấn đây là một trong những thủ đoạn rửa tiền). Một số vụ nghiêm trọng đã xảy ra như: vụ nhập khẩu không khai báo 33,5 kg vàng nữ trang; nhập lậu tân dược qua đường hành lý cá nhân không có giấy phép (206 kgs) trong đó có 8.000 viên thuốc gây nghiện và hướng thần; các vụ nhập khẩu đĩa vi tính có nội dung xấu qua cửa khẩu Tân Sơn Nhất; vụ xuất khẩu trái phép một số người qua Cửa khẩu Bưu Điện Tp. Hồ Chí Minh; vụ nhập khẩu không đúng qui định thiết bị viễn thông, trị giá hàng vi phạm 681.030 USD.

Tình trạng các đối tượng là thuyền viên Việt nam làm việc trên các tầu biển hoạt động tuyến hàng hải Quốc tế khi nhập cảnh không khai báo hàng hoá, hành lý mang từ nước ngoài về lợi dụng để buôn lậu, có xu hướng gia tăng trở lại. Vẫn bằng thủ đoạn giấu hàng trong hầm máy, hầm hàng, kho vật tư…Các mặt hàng vi phạm chủ yếu là hàng tiêu dùng đã qua sử dụng (tivi, máy lạnh, máy in, máy giặt, dàn âm thanh, đồ điện tử, phụ tùng ôtô, xe máy, rượu ngoại…)

3. Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại năm 2025

Năm 2025 trong bối cảnh Việt Nam sửa đổi Luật Hải quan, Luật thuế xuất nhập khẩu, Việt Nam trước sức ép phải công nhận và cam kết thực hiện Hiệp định trị giá GATT, thì tình hình buôn lậu và gian lận thương mại vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Cụ thể như sau:

  • Tuyến biên giới đường Bộ: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Tại các khu kinh tế cửa khẩu, Khu Kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo (Quảng Trị), Khu Thương mại – Công nghiệp Mộc Bài (Tây Ninh),… nổi cộm hiện tượng lợi dụng quy định định mức miễn thuế đối với cư dân biên giới (theo Quyết định 252/2022/QĐ-TTg ngày 24/11/2022 của Thủ tướng Chính phủ).

Những tháng đầu năm hoạt động nhập lậu gia súc gia cầm và các chế phẩm từ gia súc, gia cầm, trứng gia cầm có nguồn gốc từ Trung Quốc diễn biến rất phức tạp, qua các đường mòn dọc biên giới, chủ yếu tại địa bàn Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, Cao Bằng. Riêng tại Cục Hải quan Quảng Ninh phát hiện bắt giữ được 34 vụ, thu giữ và tiêu huỷ 10.678 kg Gà sống và 268.600 quả trứng gia cầm.

Tình trạng nhập lậu nguyên liệu lá thuốc lá của Trung Quốc xảy ra nhiều tại các địa bàn Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai. Hiện tượng nhập ôtô mới 100% do Trung Quốc sản xuất có dấu hiệu gian lận về trị giá tính thuế đã diễn ra tại địa bàn Hà Giang. Trong khi đó, thuốc lá điếu và đường kính trắng Thái lan nhập lậu diễn ra nhiều với số lượng lớn tại địa bàn 5 tỉnh biên giới Tây Nam (từ 01/01/2025 đến hết 15/10/2025 đã bắt giữ được 122.568 gói thuốc lá nhập lậu, 92.989 kg đường kính trắng). Mặt hàng xăng dầu gia tăng và phức tạp hơn so với năm trước (diễn biến phức tạp trong những tháng của Quý I và II), tình trạng xuất lậu ngoại tệ (Đôla Mỹ), vàng, tiền Việt Nam cũng diễn ra phức tạp, điển hình Cục Hải quan An Giang đã phát hiện 02 vụ thu giữ 98.069 USD và 04 kg vàng.

  • Tuyến đường biển và cửa khẩu cảng biển:

Hoạt động buôn lậu trên biển tập trung ở khu vực vùng biển Đông Bắc và miền Trung. Hàng xuất lậu chủ yếu là than, quặng thô… Năm 2025 nổi lên mặt hàng gỗ quý, các đối tượng buôn lậu vận chuyển gỗ từ địa bàn ven biển Nghệ An, Quảng Bình, Hà Tĩnh đi Trung Quốc, với các thủ đoạn như: sử dụng chứng từ, hoá đơn vận chuyển từ trong nội địa hoặc quay vòng hồ sơ chứng từ để hợp pháp hoá nguồn gốc khai thác. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Tại các Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng biển xảy ra một số vụ vi phạm nghiêm trọng – nhập khẩu trái phép rác thải công nghiệp như: tại cảng Hải Phòng phát hiện 09 doanh nghiệp nhập 46 Containers thiết bị văn phòng đã qua sử dụng, 500 Container ắc quy chì đã qua sử dụng, vi phạm Công ước BaSel về quản lý chất thải nguy hại mà Việt Nam đã ký kết tham gia.

  • Tuyến Hàng không – Bưu điện:

Hàng hoá vi phạm qua tuyến này tập trung chủ yếu vào những mặt hàng cấm, hàng nhập khẩu có điều kiện, hàng nhạy cảm, gọn nhẹ, hàng có giá trị và thuế suất cao như: Tân dược, ma tuý tổng hợp, mỹ phẩm, ngoại tệ, đá quý, cổ vật, văn hoá phẩm có nội dung xấu, điện thoại di động, máy ảnh kỹ thuật số, máy vi tính xách tay, linh kiện điện tử cao cấp, vải, quần áo may sẵn cao cấp.  Việc xuất lậu ngoại tệ trong năm 2025 đã giảm đáng kể một phần do có quy định mới của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Quyết định 921/QĐ-NHNN). Trong năm đã phát hiện 1số vụ vi phạm nghiêm trọng với thủ đoạn sử dụng hộ chiếu ngoại giao để buôn lậu.

Tình hình buôn bán, vận chuyển trái phép các chất ma tuý qua biên giới trong năm diễn ra phức tạp và gia tăng hơn năm trước. Các đối tượng tập trung trọng điểm ở địa bàn các tỉnh Tây Bắc Bộ và Tây Nam Bộ. Các loại tân dược gây nghiện từ Trung Quốc được buôn bán, vận chuyển nhiều vào nội địa nước ta tiêu thụ qua địa bàn thuộc các tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai. Các loại heroin, ma tuý tổng hợp được chuyển từ Lào, Campuchia vào Việt Nam tiêu thụ và từ Việt Nam vận chuyển đi Trung Quốc và các nước khác tiêu thụ.

4. Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại 6 tháng đầu năm 2026 Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Đánh giá tình hình 06 tháng đầu năm 2026, hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới có chiều hướng giảm so với cùng kỳ năm trước song một số địa bàn tình hình buôn lậu vẫn còn diễn biến hết sức phức tạp. Các đối tượng buôn lậu lợi dụng thủ tục hải quan ngày càng đơn giản, tỷ lệ miễn kiểm tra cao, lợi dụng thông quan luồng xanh để buôn lậu và gian lận thương mại. Phương thức thủ đoạn phổ biến là xuất, nhập khẩu hàng hoá sai so với khai báo về tên hàng, chủng loại, xuất xứ, trị giá, nhập khẩu hàng thừa, xuất khống,.. Đã có hiện tượng giả mạo chứng từ, giả mạo chữ ký và dấu công chức hải quan.

  • Trên tuyến đường bộ:

Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại trong thời gian gần đây nổi cộm hiện tượng đối tượng lợi dụng quy định về định mức mua hàng miễn thuế đối với cư dân biên giới theo Quyết định 254/2025/QĐ-TTg ngày 07 tháng 11 năm 2025 về việc quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới. Điển hình, tại địa bàn Lạng Sơn, buôn lậu có chiều hướng gia tăng đột biến và diễn biến hết sức phức tạp. Các đối tượng buôn lậu hoạt động có tổ chức, chủ yếu hoạt động vào ban đêm, vận chuyển hàng lậu qua các lối mở trên đường biên giới vào các giờ cao điểm, sử dụng phương tiện xe máy, ôtô chạy tốc độ cao để vận chuyển hàng lậu, trốn tránh sự kiểm soát của lực lượng Hải quan. Một số đối tượng lợi dụng thương binh, bệnh binh, người tàn tật dùng xe ba gác, xe tự tạo để vận chuyển, chở thuê hàng hoá nhập lậu từ biên giới vào sâu trong nội địa.

Mặt hàng trọng điểm: hàng điện tử, quần may sẵn mùa hè, vải may mặc, bánh kẹo, giầy dép, bát sứ, cốc thuỷ tinh, hàng tạp hoá, điện thoại di động, gia súc, gia cầm và các sản phẩm từ gia súc, gia cầm…

Tại các tỉnh miền Trung mặt hàng buôn lậu chủ yếu là thuốc lá ngoại, rượu ngoại, động vật hoang dã, một số mặt hàng hàng do Việt Nam sản xuất xuất khẩu vào Khu kinh tế đặc biệt Lao Bảo nhưng sau đó quay vòng về nội địa.

Tại các tỉnh biên giới Tây Nam, hàng nhập lậu chủ yếu vẫn là điện thoại di động, mỹ phẩm, quần áo cũ, vải khúc các loại, đường cát và thuốc lá ngoại; xuất lậu tập trung chủ yếu vào ngoại tệ, vàng và xăng dầu…

Phương thức, thủ đoạn phổ biến: Lợi dụng đêm tối, những giờ cao điểm đưa hàng qua các lối mòn, hai bên cánh gà cửa khẩu, nhanh chóng cất giấu vào các nhà dân ở ven biên giới trong khu kinh tế cửa khẩu… sau đó tìm cách đưa hàng vào nội địa tiêu thụ. Các đối tượng được trang bị máy thông tin, liên lạc, để theo dõi lực lượng chức năng và điều hành buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới. Đối tượng “đầu nậu” không trực tiếp tham gia việc vận chuyển hàng lậu mà thường khoán gọn cho người làm thuê, người vận chuyển, gắn trách nhiệm của họ bằng cách đặt cọc số tiền tương ứng với trị giá số hàng mới cho vận chuyển. Vì vậy, khi bị bắt giữ, các đối tượng chống trả quyết liệt hoặc kích động người dân để cướp lại hàng.

Trên tuyến biên giới, cửa khẩu đường bộ, việc giải quyết cho hàng hoá xuất nhập khẩu qua các lối mở, cửa khẩu phụ (không thuộc danh mục cửa khẩu) tuy đã được chấn chỉnh nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Tại Khu kinh tế đặc biệt Lao bảo: Theo Quyết định 11/2024/QĐ-TTg ngày 12/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế kinh tế – Thương mại đặc biệt Lao Bảo và Thông tư 06/2024/TT-BCA ngày 24/06/2024 hướng dẫn đăng ký, quản lý phương tiện giao thông cơ giới đường bộ trong Khu kinh tế – Thương mại đặc biệt Lao Bảo, một số tổ chức, cá nhân đầu tư sản xuất kinh doanh tại Khu kinh tế – Thương mại Lao Bảo được nhập khẩu xe ôtô miễn thuế để sử dụng trong Khu kinh tế đặc biệt Lao Bảo. Lợi dụng quy định này một số doanh nghiệp đã nhập khẩu và đăng ký sử dụng với số lượng lớn, sau đó bán vào thị trường nội địa để trốn thuế với thủ đoạn lập một hợp đồng tài chính là thuê xe.

  • Trên tuyến hàng không – Bưu điện: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Các đối tượng buôn lậu lợi dụng phân luồng kiểm tra để khai báo sai về mặt hàng, số lượng, chủng loại; khai báo nhập khẩu qua loại hình phi mậu dịch, hàng gửi chậm về lưu ở kho để tìm cách rút hàng ra, nếu không được thì xin tái xuất hoặc vận chuyển theo hình thức hành lý xách tay theo người, qua tổ lái, tiếp viên hàng và hướng dẫn viên các đoàn du lịch.

Địa bàn trọng điểm: ga nhập Sân bay Quốc tế Nội Bài, ga nhập sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất, ga nhập sân bay Quốc tế Đà nẵng, kho hàng TCS – TP.Hồ Chí Minh, chuyển phát nhanh Fedex, DHL.

Mặt hàng trọng điểm: Các loại hàng hoá có giá trị cao, ngoại tệ, vàng, kim loại quý, thuốc lá ngoại, rượu ngoại, tân dược, mỹ phẩm, đồng hồ, máy ảnh, máy quay phim, màn hình thu nhỏ, máy vi tính xách tay.…

  • Tuyến biển và cảng biển:

Nổi cộm là tình hình các đối tượng lợi dụng quản lý rủi ro, thủ tục hải quan ngày càng đơn giản tạo thuận lợi cho thương mại, tỷ lệ miễn kiểm tra cao để buôn lậu. Phương thức thủ đoạn phổ biến là khai báo sai về tên hàng, chủng loại, xuất xứ; gian lận giá, chính sách mặt hàng; nhập khẩu hàng thừa so với khai báo, không khai báo; nhập khẩu hàng hoá không đạt chất lượng theo quy định; xuất khẩu khai báo khống, không đúng mặt hàng; lợi dụng hình thức chuyển cửa khẩu về ICD để buôn lậu, trốn thuế.

Mặt hàng trọng điểm: Nguyên phụ liệu may mặc – giày dép, hàng kim khí điện máy, linh kiện điện tử, phụ tùng ôtô, các loại máy móc và hàng điện tử đã qua sử dụng, ôtô đã qua sử dụng, máy in công nghiệp, máy công cụ,… hàng nông ngư cũ có xuất xứ Đài Loan, Nhật, Hàn Quốc các mặc hàng thuộc diện cấm nhập khẩu hoặc mặt hàng thuộc quản lý chuyên ngành,…

Trên tuyến biển tình hình xuất lậu than, quặng tại khu vực biển Đông Bắc diễn ra phức tạp, phương thức thủ đoạn chủ yếu là gian lận, số lượng vận chuyển thực chất vượt rất nhiều so với số lượng ghi trong các chứng từ, hoá đơn hoặc khi bị kiểm tra thì khai vận chuyển trong nội địa, nhưng thực chất là trên hành trình khi gần phần lãnh hải giáp ranh thì đổi hướng vận chuyển trái phép sang Trung Quốc. Trên đường về, chủ tàu thường kết hợp chở về các mặt hàng như: gạch men các loại, bánh kẹo, cốc chén, bát đĩa, quần áo, vải may mặc… Các tàu này không đi qua cửa khẩu để làm thủ tục mà đi theo tuyến xa bờ, nên việc phát hiện và đấu tranh rất khó khăn.

Khu vực biển miền Trung: Mặt hàng xuất lậu chủ yếu là quặng các loại, gỗ các chủ đầu nậu tập trung hàng sau đó vận chuyển thẳng đi Trung Quốc hoặc dùng bộ hồ sơ của chủ hàng lưu thông nội địa để hợp thức hoá khi có lực lượng kiểm soát, đưa tầu đến gần lãnh hải rồi rẽ ngang đi Trung Quốc. Hàng nhập lậu về chủ yếu là: gạch men, vải các loại, quần áo và hàng điện lạnh đã qua sử dụng… Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới tại vùng biển các tỉnh phía Nam có chiều hướng giảm. Hàng hoá thẩm lậu chủ yếu từ những thuyền viên.

Tại các Khu công nghiệp, Khu chế xuất, đầu tư gia công, tình hình gian lận thương mại, trốn thuế diễn ra phức tạp, phương thức thủ đoạn phổ biến, chủ yếu là gian lận điều chỉnh định mức để thanh khoản; bán nguyên liệu, phụ liệu và sản phẩm ra ngoài thị trường nội địa để trốn thuế sau đó hợp thức hoá bằng cách xuất khống, làm thủ tục tiêu huỷ hàng hoá, nguyên liệu; khai khống giá trị máy móc, thiết bị; nâng giá trị tài sản cố định để khấu hao trốn thuế thu nhập doanh nghiệp; nhập hàng hoá thành phẩm hoặc bán thành phẩm để gian lận xuất xứ Việt Nam (C/O) nhằm hưởng thuế xuất ưu đãi.

Tình hình buôn bán, vận chuyển trái phép chất ma tuý diễn biến phức tạp trên một số tuyến và địa bàn trọng điểm, chủ yếu vẫn là tân dược gây nghiện từ Trung Quốc và heroin, ma tuý tổng hợp các loại từ biên giới Tây Nam nhập lậu vào nước ta, Thời gian gần đây các cơ quan chức năng phát hiện các tổ chức buôn bán, vận chuyển các chất ma tuý từ nước ngoài vào Việt Nam tiêu thụ hoặc trung chuyển từ Việt Nam đi các nước khác. Đã xuất hiện một số đối tượng đã thuê nông dân ở một số địa phương (Hưng Yên, Hà Tây, Hoà Bình, Vĩnh Phúc, Hà Giang…) trồng cây cần sa với thủ đoạn trồng xen kẽ với một số cây dược liệu khác để che giấu cơ quan chức năng.

II. CÁC HÌNH THỨC BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI PHỔ BIẾN Ở VIỆT NAM Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Ở chương I đã giới thiệu những thủ đoạn thường dùng nhất của các đối tượng thực hiện hành vi gian lận thương mại, tuy nhiên những thủ đoạn này không đơn thuần thể hiện ra như chúng ta đã thấy ở trên mà trong những điều kiện khác nhau, chúng lại núp dưới những hình thức khác nhau. Những hình thức đó ngày càng tinh vi phức tạp, biến dạng thành những loại hình khác nhau, thậm chí những hình thức của gian lận thương mại còn đan xen với nhau gây rất nhiều khó khăn cho công tác điều tra chống gian lận thương mại của lực lượng Hải quan. Dưới đây là một số hình thức gian lận thương mại đã và đang diễn ra tại Việt Nam trong những năm gần đây.

1. Gian lận thương mại thông qua các chế độ, chính sách và hệ thống pháp luật của Nhà nước

Như chúng ta đã thấy trong xu hướng hiện nay, khi Việt Nam đang trên con đường hội nhập, Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách, các chế độ ưu đãi nhằm thúc đẩy giao lưu buôn bán với các nước, tận dụng lợi thế so sánh của nước mình, phát triển kinh tế đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Hàng loạt các văn bản pháp luật mới ra đời nhằm khắc phục sự lạc hậu của hệ thống luật pháp so với tốc độ phát triển của xã hội, đáp ứng yêu cầu của các hiệp định, cam kết quốc tế. Đây là một điểm tích cực, tuy nhiên trong tình hình mới lợi dụng sự thay đổi về các chính sách pháp luật, lợi dụng những chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với hoạt động xuất nhập khẩu, không ít những đối tượng xấu đã tìm cách lợi dụng những điểm sơ hở để hòng kiếm riêng cho mình những khoản lợi bất chính

1.1. Lợi dụng chính sách thuế xuất nhập khẩu

  • Lợi dụng chênh lệch về thuế suất: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Đây là loại hình gian lận qua việc lợi dụng chính sách thuế xuất nhập khẩu, là loại hình gian lận đặc thù nhất ở Việt Nam mà hải quan Việt Nam thường xuyên phát hiện. Một lô hàng nhập khẩu vào Việt Nam thường chịu nhiều loại thuế như thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng. Ngoài hai loại thuế trên có mặt hàng còn phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bình ổn giá và phụ thu. Do mức thuế cao nên sự chênh lệch giữa số tiền phải trả cho việc khai báo đầy đủ, trung thực với lợi nhuận kiếm được do gian lận là rất lớn. Vì thế một số doanh nghiệp đã tính toán, chấp nhận rủi ro để gian lận trốn thuế. Các mặt hàng thuế suất càng cao thì càng dễ xảy ra gian lận.

Mặt khác, chính sách thuế xuất nhập khẩu của nước ta hiện nay còn nhiều bất hợp lý. Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu của Việt Nam vừa đánh thuế dựa trên tính chất mặt hàng, vừa đánh thuế theo mục đích sử dụng. Chênh lệch giữa hai cách đánh thuế này là rất lớn. Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ở Việt Nam cơ bản đánh vào mục đích sử dụng do vậy có những mặt hàng có cùng tính chất nhưng mục đích sử dụng khác nhau có thể làm cho thuế suất chênh lệch rất nhiều. Chính vì lí do này nhiều chủ hàng đã cố ý khai sai mục đích sử dụng của hàng hoặc thậm chí sau khi làm xong thủ tục hải quan đã tìm cách thay đổi mục đích sử dụng của hàng để gian lận trốn thuế. Có những mặt hàng thuế suất 30% nhưng nếu khai là hàng chuyên dùng cho mục đích sản xuất là đã giảm xuống còn 0%. Đây là một hình thức gian lận khá phổ biến vì các thao tác đơn giản dễ thực hiện, lợi nhuận thu được do trốn thuế lại rất lớn. Để thực hiện trót lọt doanh nghiệp chỉ cần thông đồng móc ngoặc với cán bộ hải quan, cơ quan giám định. Chủ hàng chỉ cần tìm cách biến tướng, hoán vị một số đặc điểm cấu tạo của sản phẩm là có thể áp vào mã của loại hàng khác. Một số ví dụ để thấy rõ thủ đoạn này như sau:

Xe ôtô du lịch 12 chỗ ngồi có thuế suất 150% nhưng nếu tháo bớt các hàng ghế sau, thêm vách ngăn thì đã biến thành xe tải nhẹ có thuế suất 60%. Cũng chiếc xe đó không lắp ghế sau, lắp thêm còi, đèn cứu thương thì đã trở thành xe cứu thương thuế suất chỉ còn 0%. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Xe đạp thường thuế suất 70% nhưng xe đạp đua chỉ có 5%. Sự chênh lệch quá lớn này khiến các chủ hàng đặt hàng từ nước ngoài sản xuất xe đạp thường như có kiểu dáng gần giống và khai là xe đạp đua để trốn thuế.

Xe ôtô tải có trọng tải thấp khai là xe có trọng tải cao để hưởng thuế suất thấp. Ví dụ trọng tải từ 5 tấn trở xuống thuế suất 60% nhưng trên 5 tấn thuế suất chỉ còn 30%.

Hàng nguyên chiếc tháo rời ra để hưởng thuế suất thấp theo loại hình CKD, SKD. Điển hình của thủ đoạn gian lận này là đối với xe máy trước đây vẫn áp dụng thuế suất đối với nhập khẩu bộ linh kiện.

Tháng 9/2025 đã nổi lên vấn đề được nhiều người quan tâm, đó là việc xe ôtô tải Van phải chịu thuế nhập khẩu như ôtô chở người. Nguyên nhân là vì doanh nghiệp nhập khẩu loại xe này đã tìm cách “lách “thuế nhập khẩu. Sau khi thông quan, không ít xe trong số này lại được hoán cải thành xe chở người.Tại cửa khẩu có tình trạng doanh nghiệp làm thủ tục nhập khẩu xe “Van”hôm trước hôm sau làm thủ tục nhập khẩu ghế và một số phụ kiện ô tô. Đây chính là một kiểu lách luật nhằm gian lận trốn thuế, vì xe chở người có mức thuế suất nhập khẩu cao hơn so với xe tải, đồng thời phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, còn xe tải thì không.

Một số trường hợp khác cũng khá nổi cộm vào khoảng thời gian gần đầu năm nay là tình trạng gian lận trong nhập khẩu thép cuộn từ Trung Quốc để sản xuất que hàn.Tại tờ khai nhập, các đơn vị đều khai nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất que hàn nhưng trên thực tế qua khảo sát của Hiệp hội thép Việt Nam(VSA)thì loại thép này chủ yếu được trà trộn đưa vào xây dựng các công trình. Nhu cầu sử dụng thép hàng năm để sản xuất que hàn của cả nước chỉ vào khoảng 30.000 tấn nhưng thực tế lượng thép nhập khẩu vào Việt Nam lên tới 100.000 tấn /năm. Sở dĩ lượng thép này tuy chất lượng kém nhưng vẫn tiêu thụ trong xây dựng được là bởi giá chào bán trên thị trường rẻ hơn sản phẩm cùng loại do trốn thuế nhập khẩu.Theo quy định thuế nhập khẩu thép xây dựng hiện nay là 10%; còn thép nhập khẩu nguyên liệu về sản xuất que hàn được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi 5%. Như vậy, với khoảng 70.000 tấn (trừ đi 30.000 tấn sử dụng làm que hàn ) mỗi năm nhà nước sẽ thất thu khoảng 23 tỷ đồng tiền thuế nhập khẩu.

  • Lợi dụng qua tính thuế: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Hiện nay,Việt Nam áp dụng phương pháp tính trị giá hàng hoá theo điều 7 Hiệp định GATT/WTO.Theo đó, việc tính thuế nhập khẩu của hầu hết hàng hoá nhập khẩu là do doanh nghiệp tự kê khai dựa trên cơ sở giá giao dịch, chủ yếu là khai báo trên hợp đồng mua bán của doanh nghiệp. Lợi dụng chính sách này, doanh nghiệp đã gian lận qua trị giá khai báo thông đồng với đối tác để ghi giảm giá ghi trên hợp đồng nhằm trốn được phần lớn thuế nhập khẩu. Luật thuế xuất khẩu thuế nhập khẩu theo qui định hiện hành: giá tính thuế hàng hoá xuất nhập khẩu căn cứ theo giá ghi trên hợp đồng mua bán và trên hoá đơn thương mại hợp lệ, phù hợp với các chứng từ khác có liên quan. Hiện nay hải quan Việt Nam đã áp dụng trị giá tính thuế theo trị giá giao dịch như các nước trên thế giới. Đây là nguyên tắc mà hải quan phải chấp nhận giá mua bán do các bên giao dịch thể hiện qua các chứng từ xuất trình nếu như không chứng minh được những nghi vấn hay những bất hợp lý. Lợi dụng những qui định quản lý này, một số doanh nghiệp nhập khẩu hàng hoá lập hợp đồng mua bán với giá thấp hơn thực tế, thông đồng với người bán lập bộ chứng từ thanh toán qua ngân hàng với giá như hợp đồng đã thể hiện, phần tiền chênh lệch còn lại họ thanh toán trao tay. Khi xem xét bộ hồ sơ nhập khẩu các chứng từ hợp lệ và không chứng minh được gian lận của doanh nghiệp, do vậy hải quan không có cơ sở để bác bỏ. Như vậy doanh nghiệp đã thực hiện được hành vi trốn thuế qua việc gian lận thuế nhập khẩu.

Chẳng hạn như trường hợp ông V.Q giám đốc một công ty điện lạnh, chỉ đạo một nhân viên thảo một bức thư bằng tiếng anh gửi cho đối tác Hàn Quốc đồng ý mua hàng với giá như hai bên đã thoả thuận, bên bán hợp đồng, trong đó giá trị ghi trên hợp đồng chỉ bằng 1/3 giá đã thoả thuận và được thanh toán trước toàn bộ số tiền ghi trên hợp đồng qua ngân hàng.Việc đánh tụt giá như trên thường tập trung vào các loại hàng hoá nhập khẩu có thuế suất cao, kim ngạch lớn, mang tính thời vụ, đánh vào thị hiếu người tiêu dùng như điện thoại di động, mỹ phẩm, linh kiện phụ tùng ô tô xe máy.Thủ đoạn thường gặp là làm hồ sơ khai báo hải quan với giá hàng hoá rất thấp, hàng thành phẩm được chia nhỏ thành nhiều chi tiết, linh phụ kiện, khai báo giá giảm dần (hợp đồng sau thấp hơn hợp đồng trước ), lập hoá đơn đỏ cho một lô hàng hay thậm chí làm hoá đơn giả, khai báo sai số lượng và tên hàng để có thể dẫn đến lợi thế về giá.

Có hai loại gian lận thương mại qua giá là khai báo cao hơn thực tế và thấp hơn thực tế. Khai báo giá cao hơn thực tế thường xảy ra ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với mục đích trốn thuế thu nhập công ty, ở liên doanh thì bên nước ngoài góp vốn bằng máy móc thường khai giá nhập khẩu cao để tăng vốn giả tạo qua phần đóng góp, thu lợi cho riêng mình. Đối với hàng hoá có thuế suất thấp hoặc bằng 0, các doanh nghiệp cũng thường khai báo giá cao hơn để chuyển tiền ra nước ngoài. Nguy hại hơn, số tiền đó có thể là những khoản phải trả cho những lô hàng có thuế suất thuế nhập khẩu cao đã ghi giảm giá trước đây hoặc sắp tới. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

  • Lợi dụng chính sách ân hạn thuế

Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hiện hành có chế độ ân hạn về thuế như sau: thời hạn nộp thuế đối với hàng xuất khẩu là 30 ngày kể từ ngày đối tượng nộp thuế đăng kí tờ khai hải quan, đối với hàng nhập khẩu cũng không quá 30 ngày, đối với hàng nhập khẩu là vật tư, nguyên liệu để sản xuất hàng hoá xuất khẩu thì thời hạn nộp thuế là 275 ngày, trường hợp đặc biệt thì thời hạn nộp thuế có thể dài hơn 275 ngày phù hợp với chu kì sản xuất, dự trữ vật tư nguyên liệu của doanh nghiệp theo qui định của Chính phủ. Lợi dụng chế độ ưu đãi này, tình trạng doanh nghiệp “ma” được thành lập trở nên phổ biến. Những doanh nghiệp này sau khi thành lập nhập khẩu ồ ạt những hàng hoá có thuế suất cao và số lượng lớn rồi bỏ trốn, mang theo hàng tỷ đồng tiền nợ thuế tại các cục hải quan địa phương.

Tiêu biểu cho trường hợp này, có thể kể đến vụ lập công ty “ma” nhập khẩu hơn 80000 m vải các loại từ Trung Quốc, trị giá hơn 72019 USD với danh nghĩa công ty nhập số vải nói trên để làm nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu, được cơ quan cảnh sát điều tra –công an thành phố Hà Nội phát hiện ngày 22/9/2025. Sự việc như sau: tháng 6/2022, công ty này mở LC và tờ khai hải quan tại cục hải quan Hà Nội để nhập vải sợi từ Trung Quốc. Theo chính sách ân hạn thuế trong vòng 275 ngày (nếu hàng xuất khẩu sẽ được thanh khoản nguyên liệu vật tư nhập khẩu, không phải nộp hai loại thuế: thuế nhập khẩu và thuế VAT). Nhưng đến hạn tính thuế và thanh khoản mà không thấy công ty đến Hải quan quyết toán mặc dù cục Hải quan Hà Nội đã nhiều lần thông báo nhưng giám đốc không đến và tại trụ sở công ty không có người đại diện của công ty này. Công ty đã tự giải tán sau khi nhập lô hàng nói trên. Như vậy giám đốc công ty và một số đối tượng nào đó đã thành lập công ty “ma” để nhập khẩu lô hàng nói trên kinh doanh kiếm lời, sau đó giải tán, giám đốc công ty bỏ trốn, tổng số thuế phải nộp là 1 tỷ đồng, trong đó 700 triệu thuế nhập khẩu, 300 triệu đồng tiền thuế VAT. Từ năm 2022 đến nay, cơ quan thuế TP HCM phối hợp với công an TP HCM phát hiện 6809 DN bỏ trốn trụ sở kinh doanh, nghi vấn là doanh nghiệp “ma”, cơ quan thuế HN phối hợp với công an TP HN phát hiện 6710 doanh nghiệp bỏ trốn khỏi trụ sở kinh doanh( theo báo Lao Động số 2021 ngày 31/8/2026).

Qua phân tích các phương thức thủ đoạn của loại tội phạm này trong một số vụ vi phạm mà cục Hải quan thành phố HCM đã phát hiện trong thời gian qua, để thực hiện hành vi một cách trót lọt, bọn chúng phải thuê người thực hiện thông qua các công đoạn chính sau: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

  • Thuê hoặc lừa người kém hiểu biết đứng tên làm giám đốc hoặc chủ doanh nghiệp.
  • Thuê người làm thủ tục xin thành lập doanh nghiệp tại Sở kế hoạch và Đầu tư thành phố.
  • Thuê người làm thủ tục xin cấp mã số thuế tại Cục thuế thành phố.
  • Thuê người làm thủ tục tại các Chi cục Hải quan cửa khẩu như đăng kí tờ khai hải quan, đăng kí hợp đồng gia công, kiểm hoá lấy mẫu….cho các lô hàng nhập khẩu của doanh nghiệp.

Các đối tượng được thuê làm thủ tục hải quan đều có kiến thức về thương phẩm học, có kinh nghiệm về thủ tục hải quan. Họ nhận làm thủ tục hải quan cho các doanh nghiệp để lấy tiền bồi dưỡng theo từng công đoạn cụ thể nhưng lại không nắm được thông tin gì về doanh nghiệp. Nhờ đó sau khi công ty biến mất, lực lượng kiểm soát không thể tìm ra lai lịch của chúng.

  • Lợi dụng chế độ hàng đã qua sử dụng;

Một số gian thương đã thực hiện hành vi gian lận thương mại bằng cách nhập hàng mới 100% nhưng đã sử dụng một thời gian rất ngắn để khai là hàng đã qua sử dụng, cũng có trường hợp chủ hàng thay đổi một bộ phận nào đó để hàng nhập khẩu trông giống như đã qua sử dụng để hưởng thuế suất ưu đãi. Ví dụ xe ôtô cũ nhập khẩu, theo qui định xe đã qua sử dụng từ 5 năm trở lại, do đó các chủ hàng đã gian lận bằng cách nhập xe mới rồi chỉnh công-tơ-met thể hiện xe đã đi được một quãng đường nhất định và dùng các bánh xe đã cũ, nhưng thực chất các các bộ phận khác của xe đều rất mới.

  • Lợi dụng chính sách tại khu kinh tế thương mại cửa khẩu :

Thời gian gần đây để phát triển các khu kinh tế thương mại, thu hút khách du lịch, Nhà nước có chính sách ưu đãi đối với các dự án đầu tư vào các những khu vực này, trong đó cho phép phát triển siêu thị miễn thuế. Theo qui định Thông tư 08/2024/TT-BTC ngày 26/1/2024 của Bộ Tài Chính, khách du lịch trong và ngoài nước khi vào khu kinh tế thương mại công nghiệp được phép mua hàng hoá mang vào nội địa và miễn thuế nhập khẩu, thuế VAT và thuế tiêu thụ đặc biệt nếu tổng trị giá hàng hoá không vượt quá 500000đồng/người/ngày. Nếu tổng trị giá hàng hoá vượt mức qui định này thì phải nộp thuế nhập khẩu phần vượt định mức theo qui định. Lợi dụng việc bán hàng miễn thuế này nhiều đối tượng đầu nậu đã tổ chức thu gom lại hàng miễn thuế để bán kiếm lời, trốn thuế. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Điển hình là tình trạng xảy ra ở khu kinh tế thương mại cửa khẩu Mộc Bài-Tây Ninh đầu năm nay. Các đầu nậu đã tập trung tới vài chục người, thậm chí tới cả trăm người dân cư địa phương thuê họ đi vào cửa hàng mua hàng rồi thu gom lại. Chi cục quản lý thị trường thành phố liên tục phát hiện và bắt giữ hàng chục vụ, lượng hàng chủ yếu là những mặt hàng có giá trị như: thuốc lá, rượu bia, mỹ phẩm.

1.2. Lợi dụng chế độ hàng gia công xuất khẩu và sản xuất hàng xuất khẩu

Hình thức gia công và sản xuất hàng xuất khẩu là một loại hình khá phổ biến đối với nước ta. Do đó gian lận thương mại qua những hình thức này cũng phát triển từ lâu. Vẫn là những thủ đoạn quen thuộc như nhập nguyên phụ liệu nhiều nhưng khi sản xuất ra thành phẩm không xuất hết mà một phần được tiêu thụ trong nội địa để trốn thuế nhập khẩu, hoặc bên gia công và bên nhận gia công thông đồng với nhau để khai sai định mức tiêu thụ nguyên vật liệu.

Sau đây là một trường hợp cụ thể: theo qui định tại Quyết định số 69/2023/QĐ-BTC ngày 24/8/2023 về thủ tục hải quan đối với hàng hoá gia công với thương nhân nước ngoài thì nguyên phụ liệu dư thừa của hợp đồng, phụ lục hợp đồng gia công được chuyển sang hợp đồng, phụ lục hợp đồng gia công khác theo chỉ định của đối tác nước ngoài. Trong thực tế có những hợp đồng, phụ lục hợp đồng, doanh nghiệp chỉ thực hiện nhập khẩu nguyên phụ liệu, không có sản phẩm xuất khẩu, đến thời điểm nộp hồ sơ thanh khoản doanh nghiệp mới đề nghị được tiếp tục chuyển toàn bộ số nguyên phụ liệu đó sang thực hiện các hợp đồng, phụ lục hợp đồng gia công khác. Theo doanh nghiệp giải trình thường là do các đối tác nước ngoài không tìm được thị trường xuất khẩu nên chưa sản xuất để thực hiện xuất khẩu được. Thực tiễn có thể phát sinh tình huống sau: doanh nghiệp dây dưa kéo dài thời gian thanh khoản hợp đồng, phụ lục hợp đồng, tìm thời cơ để chuyển hoá nguyên phụ liệu dư thừa. Bên cạnh đó doanh nghiệp có thể lợi dụng qui định cho phép chuyển nguyên phụ liệu trên để nhập khẩu hàng hoá, không thực hiện xuất khẩu, tiêu thụ nội địa trốn thuế, khi đến thời hạn thanh khoản cứ đề nghị chuyển sang hợp đông, phụ lục hợp đồng khác, hải quan không có cơ sở để truy thu thuế.

1.3. Lợi dụng chế độ ưu đãi về xuất xứ hàng hoá Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Thuế suất ưu đãi đặc biệt là thuế suất được áp dụng cho hàng hoá nhập khẩu có xuất xứ từ khối nước mà Việt Nam và nước hoặc khối nước đó đã có thoả thuận ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu theo thể chế khu vực thương mại tự do, liên minh thuế quan hoặc để tạo thuận lợi cho giao lưu thương mại thế giới và trường hợp ưu đãi đặc biệt khác. Để áp dụng thuế suất ưu đãi đặc biệt, hàng hoá nhập khẩu phải có giấy chứng nhận xuất xứ C/O từ nước hoặc khối nước có thoả thuận ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu với Việt Nam.

Việc gian lận qua xuất xứ hàng hoá doanh nghiệp có hai cái lợi. Thứ nhất lợi về thuế suất, thứ hai lợi về việc xác định trị giá tính thuế. Kiểu gian lận này đặc biệt phát triển mạnh từ khi Việt Nam tham gia hiệp định thương mại CEPT-AFTA. Theo qui định này các nước trong khối mậu dịch chung ASEAN áp dụng chế độ ưu đãi đặc biệt với nhau trong quan hệ mua bán. Điều kiện để được hưởng là hàng hoá nhập khẩu phải được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu trong khối, có giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D áp dụng cho hàng hoá có từ 40% giá trị sản phẩm trở lên có nguồn gốc từ các nước ASEAN. Khi đáp ứng được điều kiện này thì hàng nhập khẩu sẽ được hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt. Sự chênh lệch thuế giữa hàng hoá xuất xứ ASEAN và hàng hoá nhập khẩu có nguồn gốc không phải ASEAN là rất lớn nên đã nảy sinh hiện tượng giả mạo xuất xứ. Việc giả mạo xuất xứ xảy ra dưới hai hình thức sau:

Hàng có nguồn gốc ngoài khối ASEAN nhưng doanh nghiệp mua từ các nước trong khối để vận chuyển về Việt Nam rồi thông đồng với người bán lập hồ sơ xuất xứ ASEAN để trình lên cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận mẫu D. Đối với hình thức này giấy chứng nhận xuất xứ là thật hoàn toàn nên hải quan chỉ có thể phát hiện qua việc kiểm tra kĩ trên sản phẩm để có thể tìm ra những căn cứ xác định hàng có xuất xứ từ những nước khác. Nếu đối tượng gian lận chủ động yêu cầu người bán xoá bỏ nhãn mác xuất xứ trên sản phẩm hoặc hàng hoá được miễn kiểm tra thực tế thì việc đấu tranh là rất khó.

Hàng có nguồn gốc ngoài ASEAN được vận chuyển thẳng từ các nước trong khối đến Việt Nam nhưng đối tượng gian lận làm giả xuất xứ. Đây là hành vi giả mạo hoàn toàn, hải quan có thể phát hiện bằng cách đối chiếu con dấu và chữ kí của người và cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận xuất xứ của các nước ASEAN đã được các nước thành viên công bố và cung cấp.

Gian lận qua giấy chứng nhận xuất xứ hàng hoá mẫu D – xuất xứ từ các nước trong khối ASEAN thực hiện theo hiệp định CEPT. Điển hình trong trường hợp này, trong khoảng từ tháng 6/2024 đến tháng 6/2025, chi cục hải quan cảng Sài Gòn KV4 đã xác minh và phát hiện ba trường hợp công ty nộp C/O mẫu D giả có xuất xứ Malaysia, lập ba biên bản vi phạm hành chính về hải quan đối với các hành vi giả mạo chứng từ, trong đó có gần 17 C/O mẫu D giả không do cơ quan có thẩm quyền cấp C/O phát hành và một C/O mẫu D giả mạo chữ ký của người có thẩm quyền ký C/O mẫu D, thu hồi tiền thuế vào ngân sách Nhà nước khoảng 140 triệu đồng. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Một tình trạng cũng liên quan đến vấn đề xuất xứ, đó là việc doanh nghiệp gian lận xuất xứ trong quá trình khai báo hải quan. Theo thông tư 87/2023/TT-BTC của bộ Tài Chính, doanh nghiệp nhập khẩu hàng chưa có C/O được cam kết nợ trong vòng 60 ngày. Quy định là thế, nhưng thực tế, nhiều doanh nghiệp khi hết hạn nộp C/O vẫn chưa “chạy” được để nộp cho cơ quan Hải quan. Một số khác thì khai báo sai xuất xứ để gian lận thuế. Chẳng hạn, chi cục thuế Hải quan quản lý hàng đầu tư – Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh đã phát hiện qua việc kiểm tra lô hàng tân dược được bán thành phẩm nhập khẩu của công ty TNHH InterPhama manufacturing Việt Nam, công ty này đã khai báo nhập thuốc có xuất xứ Thuỵ Sỹ, trong khi thực tế hàng lại có xuất xứ Italia, trị giá hàng vi phạm trên 4 tỷ đồng, chênh lệch thuế lên đến gần 260 triệu đồng.

  • Giả mạo xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu hàng hoá:

Một số mặt hàng muốn xuất khẩu vào thị trường MỸ và EU phải có hạn ngạch như dệt may, sắn lát…Nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi được cấp hạn ngạch đã không tự sản xuất mà lợi dụng hình thức gia công cho nước ngoài nhưng thực chất là nhập khẩu sản phẩm hoàn chỉnh về dán mác sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang các nước. Thực chất đây là hình thức làm thuê cho các doanh nghiệp nước ngoài khi muốn xuất khẩu hàng hoá vào các thị trường nói trên nhưng không được áp dụng chế độ ưu đãi. Như vậy” vì lợi ích nhỏ mà đánh mất lợi ích quốc gia”, đó là sự ưu đãi trong quan hệ buôn bán quốc tế của một số nước dành cho Việt Nam.

1.4. Lợi dụng chế độ cho hàng chuyển khẩu; hàng tạm nhập, tái xuất

Mặc dù hình thức kinh doanh chuyển khẩu áp dụng khá hiệu quả ở một số quốc gia song do tính đặc thù kinh tế cũng như vị trí địa lí của Việt Nam, hình thức chuyển khẩu rất dễ bị lợi dụng đưa lượng lớn hàng hoá chuyển khẩu quay lại thẩm lậu vài thị trường nội địa. Trên thực tế hàng hoá chủ yếu kinh doanh dưới hình thức này là thuốc lá, xăng dầu, đường đặc biệt là hàng điện tử đã qua sử dụng sau khi Bộ Thương mại cho phép một số doanh nghiệp trong nước được kinh doanh chuyển khẩu các mặt hàng này. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Ngoài ra còn một thủ đoạn gian lận thương mại lợi dụng kinh doanh chuyển khẩu khác là doanh nghiệp đưa hàng hoá Việt Nam qua một cửa khẩu sau khi xuất hàng qua một cửa khẩu khác lại tìm cách khai báo gian dối trong tờ khai thực xuất nhằm găm hàng để tiêu thụ trên thị trường nội địa.

Các đối tượng thường dùng thủ đoạn khai báo sai số lượng, chủng loại, lợi dụng cơ quan hải quan không giám sát trực tiếp khi hàng vận chuyển từ cửa khẩu nhập khẩu đến nơi làm thủ tục, không qui định thời gian tuyến đường, phá niêm phong của Hải quan để lấy hàng hoá. Những lô hàng chuyển cửa khẩu được chuyển từ tàu đỗ ở phao số 0 cũng dễ bị lợi dụng do cơ quan Hải quan không kiểm soát được số container, tình trạng niêm phong của lô hàng và không đối chiếu được các loại hàng như vận đơn. Một thủ đoạn khác cũng được sử dụng là lựa chọn những Chi cục Hải quan chấp nhận trị giá tính thuế thấp để đưa hàng đến làm thủ tục hải quan. Bên cạnh đó với hình thức tạm nhập tái xuất. Các chủ hàng vẫn tìm cách thông đồng với cán bộ hải quan cửa khẩu lập hồ sơ thực xuất khống để được làm thủ tục hoàn thuế nhập khẩu, trên thực tế hàng hoá đó không đem xuất mà được đem tiêu thụ trong nội địa.

1.5. Lợi dụng thủ tục hải quan cho hàng chuyển tiếp

Hàng hoá nhập khẩu được phép chuyển tiếp là hàng kinh doanh đã có giấy phép nhập khẩu nhưng chưa làm xong thủ tục hải quan tại Hải quan tỉnh, thành phố có cửa khẩu nhập, mà chuyển đến Hải quan tỉnh, thành phố khác để kiểm tra, thu thuế và hoàn thành thủ tục hải quan. Như vậy, doanh nghiệp được Hải quan chấp nhận đưa hàng nhập khẩu từ nước ngoài về khu vực kho bãi riêng của doanh nghiệp để làm thủ tục hải quan, kiểm hóa và hoàn thành thủ tục hải quan mà không cần kiểm tra tại cửa nhập khẩu. Quy định này phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo điều kiện giải phóng hàng nhập khẩu một cách nhanh chóng, giảm chi phí lưu kho, lưu bãi do việc chờ làm thủ tục ở cửa nhập khẩu gây nên.Tuy nhiên, lợi dụng sự thông thoáng này không ít hành vi gian lận thương mại đã được thực hiện như: khai báo sai tên hàng, số lượng trọng lượng, chất lượng bên cạnh đó là hiện tượng cán bộ kiểm hoá không kiểm tra kĩ hàng hoá ghi kết quả kiểm tra không đầy đủ, chính xác về tên hàng, mã, số lượng. Tình trạng hàng xin chuyển tiếp nhưng không đưa về đúng địa điểm kiểm tra, thời gian kiểm tra quy định mà chuyển đến một địa điểm khác, thậm chí còn giải phóng hàng trước khi có cơ hội thuận lợi diễn ra nhờ có sự mua chuộc, dụ dỗ cán bộ kiểm hoá tiếp tay cho chủ hàng lận thương mại.

2. Gian lận thương mại trong lĩnh vực liên doanh đầu tư Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Theo luật đầu tư Việt Nam, các xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị, máy móc phụ tùng và các phương tiện sản xuất kinh doanh và các vật tư nhập khẩu vào Việt Nam để đầu tư xây dựng cơ bản hình thành xí nghiệp hoặc để tạo tài sản cố định thực hiện hợp đồng hợp tác kinh doanh. Chính vì sự ưu đãi đó, khi làm thủ tục hải quan cho hàng hóa thuộc đối tượng này, Hải quan thường dễ dàng cho qua.Trong khi thực tế, hiện tượng gian lận thương mại trong lĩnh vực liên doanh đầu tư vẫn diễn ra. Đó là tình trạng các đối tác nước ngoài lợi dụng tìm cách góp vốn bằng máy móc, thiết bị cũ lạc hậu về công nghệ, khai tăng giá lên nhằm làm gia tăng một cách giả tạo tỷ lệ góp vốn của họ, thu lợi nhuận cao qua phần thu hồi khấu hao thiết bị, máy móc; làm giảm tỷ lệ góp vốn của bên Việt Nam, giảm sút phần lợi tức nộp cho nhà nước. Các liên doanh đầu tư nước ngoài một mặt khai thác tăng giá nhập khẩu thiết bị máy móc, vật tư thuộc phần vốn góp được miễn thuế, mặt khác họ tìm cách giảm giá nhập khẩu nguyên liệu và giá sản phẩm kinh doanh xuất nhập khẩu để trốn thuế nhập khẩu.

3. Các hình thức gian lận thương mại khác

3.1. Gian lận thương mại trong khu chế xuất

Một hình thức vi phạm mới trong lĩnh hải quan trên địa bàn khu chế xuất được phát hiện gần đây là việc lợi dụng để móc nối, nhận hàng từ một số đối tác ngoài khu chế xuất đưa vào bộ phận sản xuất để gia công rồi giao lại hàng cho bên giao và hưởng tiền gia công. Trường hợp tiêu biểu là hành vi gian lận tại khu chế xuất Linh Trung, công ty TNHH Thái Thuận chuyên kinh doanh mặt hàng may mặc dệt kim. Quản lý sản xuất của công ty lợi dụng sự tín nhiệm của ban giám đốc đã móc nối nhận hàng may mặc từ một số đối tác ngoài khu chế xuất.Với cương vị là quản lí sản xuất, đối tượng dễ dàng đưa hàng hoá vào bộ phận sản xuất để gia công, bố trí xe tìm cách giao lại hàng cho bên giao và hưởng tiền gia công. Không chỉ dừng ở đó gian lận còn phát triển sang hình thức khác, đó là việc công ty lợi dụng hàng nhập khẩu chuyển cửa khẩu vào doanh nghiệp chế xuất được miễn kiểm tra, doanh nghiệp đã đưa hàng thành phẩm từ nước ngoài vào Việt Nam, sau đó tìm cách thẩm lậu vào thị trường nội địa để trốn thuế nhập khẩu. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

3.2. Chỉnh sửa tờ khai nhập khẩu hàng hoá xuất khẩu đã hoàn thành thủ tục hải quan

Cụ thể, trường hợp của công ty TNHH PungKook Sài Gòn là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài nằm trong khu chế xuất Tân Thuận, công ty này đã giả mạo chữ kí và khắc giả con dấu tên công chức Hải quan để chỉnh sửa tờ khai hàng đã xuất khẩu, làm sai lệch số liệu giữa tờ khai của người khai hải quan với hồ sơ lưu của hải quan, trị giá hàng là 146000USD. Theo biên bản lấy tờ khai đầu, việc công ty chỉnh sửa 2 tờ khai số 23919/XK/XDTKCX/KCXTT ngày 30/8/2024/ và số 248812/XK/XDTKCX/KCXTT ngày 9/9/2024 sau khi hàng đã xuất khẩu là nhằm hợp thức hoá hồ sơ xin cấp C/O.

3.3. Khai báo hàng không thanh toán, hàng hỗ trợ tiếp thị quảng cáo

Theo qui định trước đây, nếu doanh nghiệp nhập khẩu mặt hàng kem đánh răng thì khi có hàng khuyến mãi là bàn chải đánh răng có thể được chấp nhận. Nếu doanh nghiệp nhập máy lạnh, khuyến mãi một cái chảo chống dính thì chấp nhận được vì khi cán bộ giá khảo sát trên thị trường qua các cửa hàng kim khí điện máy thì thực tế có khuyến mãi chảo chống dính khi mua máy lạnh. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp lợi dụng hình thức khuyến mãi để nhập số lượng chảo nhiều gấp 5 lần số lượng máy lạnh trong cùng một lô hàng thì đây chính là một hình thức gian lận thương mại. Một số công ty không những không khai báo trung thực mà còn tranh thủ thêm tỷ lệ hàng khuyến mãi 10% thường xảy ra với hàng là bia, rượu, thuốc tân dược, mỹ phẩm, thực phẩm đóng gói. Ví dụ như công ty TNHH An Nam nhập 104 chai nước làm mềm da khuyến mãi 96 chai, toàn bộ lô hàng sau mỗi chục đều có hàng siêu F.O.C (gọi là siêu F.O.C vì mua 1 tặng nhiều hơn 1), công ty đã từng bị phòng trị giá tính thuế bác bỏ trị giá giao dịch. Trong quá trình làm công tác giá, cán bộ giá cũng phát hiện ra một hình thức khác là xuất khẩu hàng hoá đến nước của nhà nhập khẩu nhưng không phải đóng thuế nhập khẩu tại nước đó, sản phẩm đó sẽ được bán thông qua đó để đánh giá nhu cầu thị trường, phục vụ cho việc mở rộng nguồn tiêu thụ hoặc trưng bày quảng cáo thương hiệu sản phẩm mới, đều thực hiện qua F.O.C như trên hoặc tính gộp vào giá hàng nhập, đôi bên đều có lợi từ trị giá hàng hoá sau khi bán, nhà xuất khẩu không cần tốn chi phí quảng cáo thăm dò thị trường.

3.4. Lợi dụng thời điểm thay đổi chính sách

Hiện nay, các văn bản pháp luật đang được chỉnh sửa rất nhiều nhằm đáp ứng nhanh chóng yêu cầu của thực tế. Khi có thay đổi về chính sách, pháp luật như thế sẽ có sự khác biệt về các qui định, có những điều luật nghiêm khắc hơn, nhưng cũng có nhiều ưu đãi thuận lợi hơn. Vấn đề là thời điểm chuyển đổi từ chính sách pháp luật này sang chính sách pháp luật khác có thể là lúc các đối tượng gian lận thương mại lợi dụng để tranh thủ trục lợi. Chẳng hạn như chủ hàng có thể lợi dụng thay đổi về chính sách quản lí mặt hàng sẽ chặt chẽ hơn ở một số điều khoản qui định để làm thủ tục trước thời điểm đó hưởng chính sách cũ, cũng có thể chủ hàng cố để hàng chờ đến khi chính sách mới được áp dụng để hưởng những ưu đãi của chính sách này.

3.5. Lợi dụng hàng gửi kho ngoại quan

Theo luật Hải quan, kho ngoại quan là kho lưu giữ hàng hoá sau: hàng hoá đã làm thủ tục hải quan được gửi để chờ xuất khẩu, hàng hoá từ nước ngoài vào gửi để chờ xuất ra nước ngoài hoặc nhập khẩu vào Việt nam theo qui định của pháp luật. Bên cạnh đó, qui chế kho ngoại quan cũng qui định hàng hoá từ nước ngoài vào kho ngoại quan chưa phải nộp thuế nhập khẩu. Từ đó nảy sinh một số hình thức gian lận thương mại như gửi những lô hàng cấm gặp trục trặc về làm thủ tục nhận hàng vào kho ngoại quan để hợp pháp hoá lô hàng, đồng thời tìm ra thủ đoạn mới an toàn hơn.

III. HOẠT ĐỘNG ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

1. Cơ sở pháp lý cho hoạt động đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại

1.1. Các qui định quốc tế liên quan đến chống buôn lậu và gian lận thương mại

  • Hiệp định chung về thuế quan và thương mại(gọi tắt là GATT)

GATT được kí lần đầu vào năm 1947. Các nước thành viên của Hiệp định này đã thoả thuận về” trị giá hàng hoá xuất nhập khẩu theo mục đích Hải quan” và ghi nhận trong điều 7 GATT những qui tắc về trị giá Hải quan, có thể tóm tắt như sau:

Trị giá của hàng hoá nhập khẩu phải:

  • Căn cứ vào giá trị thực tế của hàng hoá.
  • Không được dựa vào trị giá hàng hóa của nước xuất xứ và trị giá áp đặt tuỳ tiện vô căn cứ.
  • Phải là mức giá mà với mức giá đó hoặc hàng hóa tương tự có thể bán trong chu kì kinh doanh bình thường với điều kiện cạnh tranh lành mạnh, không có sự thông đồng giữa người mua và người bán để lập chứng từ giả làm sai lệch trị giá thực của hàng hoá nhập khẩu.

Để cụ thể hoá điều 7 GATT phù hợp với mục đích Hải quan, ngày 12/4/1979 các nước thành viên GATT đã kí hiệp định thực hiện điều 7 GATT thống nhất về các phương pháp xác định giá hàng nhập khẩu theo mục đích Hải quan. Hiệp định có hiệu lực từ ngày 1/1/1981. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Đến năm 2013 Hiệp định này được sửa đổi thành Hiệp định thực hiện điều 7GATT-2013 gồm 4 phần 24 điều.

Gian lận thương mại (đặc biệt gian lận trị giá luôn luôn là mối quan tâm của ngành Hải quan). Khi thực hiện Hiệp định trị giá GATT, gian lận trị giá vẫn còn tồn tại thậm chí còn phát triển mạnh. Dưới đây chỉ tóm tắt một số dạng gian lận trị giá phổ biến trên thế giới trong quá trình thực hiện Hiệp định trị giá GATT-2013.

Dưới đây là một số hình thức biểu hiện chủ yếu của gian lận về trị giá hàng trong quá trình thực hiện Hiệp định trị giá GATT-2013:

Khai báo trị giá Hải quan thấp hơn thực tế :

  • Lý do hay nguyên nhân dẫn đến gian lận:

a1.Trường hợp các nước áp dụng sắc thuế theo giá hàng ( advalorem rate ) thì tình trạng gian lận này là phổ biến, vì nếu đơn giá hàng hoá kê khai thấp hơn thì số thuế phải nộp sẽ thấp hơn.

a2. Ở một số nước có sự phân biệt giữa danh mục hàng hoá chính thức và không chính thức, sự phân biệt này có thể dựa trên tiêu thức trị giá hàng hoá hay mục đích sử dụng. Điều đó có nghĩa là với danh mục hàng hoá không chính thức tức là hàng có trị giá thấp, phục vụ cho các nhu cầu sinh hoạt cá nhân thì Hải quan chỉ kiểm tra sơ bộ hoặc không kiểm tra.Với những hàng hoá trong danh mục hàng hoá chính thức thì phải khai báo vào mẫu kê khai chính thức và phải kiểm tra kĩ thực tế hàng hoá cũng như toàn bộ chứng từ. Một điều hiển nhiên là chủ hàng sẽ cố gắng khai báo hàng hoá từ danh mục chính thức sang danh mục không chính thức để tránh kiểm tra kiểm soát và hưởng thuế suất thấp.

a3.Trường hợp về xuất nhập khẩu phải thông qua hạn ngạch(quota). Hạn ngạch này hạn chế về trị giá hàng xuất nhập khẩu, chủ hàng sẽ tìm mọi cách khai thấp trị giá để xuất nhập nhiều hàng hơn. Ngược lại: hạn ngạch xuất nhập khẩu bị hạn chế về số lượng hàng hoá cụ thể, chủ hàng sẽ giữ nguyên trị giá trên hoá đơn( thực tế thanh toán) nhưng số lượng hàng hoá sẽ ghi ít đi để được xuất nhập số hàng thực tế nhiều hơn qui định của hạn ngạch.

a4. Ở một số nước áp dụng thuế suất theo trị giá lô hàng( tức là nếu trị giá lô hàng tăng thì thuế suất lô hàng cũng tăng lên ). Trường hợp này chủ hàng sẽ cố gắng khai báo trị giá lô hàng thấp đi hoặc chia nhỏ lô hàng ra thành nhiều lô hàng khác để hưởng thuế suất thấp hơn. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

  • Biểu hiện cụ thể của gian lận về trị giá hàng:

b1.Lập hoá đơn đôi:Phương pháp này đặc biệt thịnh hành với mọi chủ hàng. Người xuất khẩu sẽ lập hai hoá đơn:

  • Hoá đơn trị giá thấp để người nhập khẩu trình Hải quan tính thuế.
  • Hoá đơn có trị giá cao hơn, tức là hoá đơn đúng với trị giá thực tế, người nhập khẩu dùng để thanh toán tiền hàng cho người bán.

b2.Lập hoá đơn giả:

Gần như một dạng của hoá đơn đôi. Hoá đơn giả có ba dạng: đơn giá sai, số lượng hàng sai, đơn giá và số lượng hàng đều sai dẫn đến trị giá hoá đơn sai.

b3.Hoá đơn thanh toán từng phần:

Hoá đơn này hoàn toàn hợp pháp nhưng trên đó chỉ ghi số tiền thực tế thanh toán lần cuối. Các khoản tiền trả trước, tiền trả cho người thứ 3 theo yêu cầu của người bán không được phản ánh trong hoá đơn này.Vì vậy về pháp lý đây là hoá đơn thật nhưng về kinh tế hoá đơn này không hợp lý.

b4.Theo điều 8.1 của hiệp định trị giá GATT-2013: giá hàng chịu thuế còn phải cộng thêm một số khoản chi phí như: phí bản quyền, lệ phí, giấy phép, các chi phí trợ giúp…Theo qui định của Hiệp định, chủ hàng có trách nhiệm phải khai báo những chi phí này nhưng do phát hiện ra các chi phí này thường rất khó khăn và do sức cám dỗ của lợi nhuận trốn thuế nên chủ hàng thường cố gắng dấu giếm các chi phí này hoặc nếu có khai báo thì cũng thấp hơn thực tế.

b5.Hoa hồng cũng là một khoản mà chủ hàng “dễ lãng quên” hoặc ”đổi tên”. Hoa hồng bán hàng phải chịu thuế thường được chủ hàng quên hoặc cố ý mô tả, đổi tên thành hoa hồng mua hàng( không phải chịu thuế) để trốn thuế.

b6.Cước phí vận tải thường là một khoản chi phí dễ bị lam dụng trốn thuế, nhất là cước phí vận tải đối với hàng nhập giá FOB, thường bị chủ hàng cố ý bỏ quên hoặc có tính thì cũng tính thấp hơn chi phí thực tế. Theo qui định tại điều 8.2 Hiệp định trị giá GATT, một số chi phí có thể loại trừ khỏi giá hàng chịu thuế, chủ hàng thường cố ý tính trùng hoặc tính cao hơn thực tế để giảm giá hàng chịu thuế tức giảm bớt số thuế phải nộp. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

b7.Theo qui định của điều 15.4, chủ hàng phải khai báo mối quan hệ giữa chủ hàng với người xuất khẩu có phai là quan hệ” hữu quan” hay không? (bên hữu quan là người bán và người mua có cùng quyền lợi kinh tế nên trị giá trên hoá đơn hợp pháp nhưng không hợp lý vì mục đích chủ yếu là trốn thuế.Thông thường chủ hàng khai báo không có quan hệ với người xuất khẩu hoặn nếu có thì chủ hàng cũng cố gắng chứng minh rằng quan hệ này không ảnh hưởng tới mức giá thực tế ghi trên hoá đơn.

b8.Theo qui định của điều 6.2, người nhập khẩu có thể cung cấp số liệu về chi phí sản xuất để xác định trị giá theo phương pháp 5” trị giá tính toán”. Vì nhân viên Hải quan nhìn chung không thông thạo kế toán chi phí sản xuất nên khi cung cấp các số liệu này chủ hàng dễ xuyên tạc, làm méo mó số liệu theo hướng có lợi cho mình, tức là khai báo thấp hơn thực tế.

b.9.Để trị giá hải quan thấp hơn trị giá thực tế của hàng nhập khẩu, một biện pháp hữu hiệu nữa mà chủ hàng thường áp dụng là mô tả sai hàng hoá ghi trên hóa đơn. Người ta mô tả hàng hoá loại A thành hàng hoá loại B để phù hợp với mức giá thấp hơn thực tế, mô tả hàng hoá hoàn chỉnh thành dạng hàng hoá linh kiện để nộp tiền thuế giảm.

b.10.Một phương pháp khai báo trị giá thấp hơn thực tế nữa mà chủ hàng hay áp dụng là xác định “nhận dạng “sai về hàng hoá .

Khai báo trị giá cao hơn thực tế:

  • Nguyên nhân và hình thức biểu hiện:

Như đã nêu ở phần trên, trường hợp hạn ngạch xuất nhập khẩu (quota) bị giới hạn về số lượng hàng hoá, hoá đơn chứng từ thanh toán về tổng kết là hoàn toàn đúng, với số tiền thực tế phải trả, nhưng số lượng hàng hoá ghi ít hơn thực tế, (để còn được nhận tiếp), vì thế đơn giá hàng hoá cao hơn thực tế .

Giá cả hàng hoá quá thấp,có thể gây ra nhiều nghi ngờ và cũng có thể dẫn đến các cuộc điều tra về chống phá giá hay điều tra bắt nộp thêm thuế phụ. Các cuộc điều tra như vậy, thường rất tốn kém chủ hàng thường phải nộp thêm nhiều thuế, thậm chí còn bị phạt các chi phí đó cao hơn nhiều lần so với số thuế nộp cho phần trị giá hải quan đã khai báo cao hơn thực tế.

Trường hợp phân loại và thuế suất căn cứ vào trị giá hàng hoá có thể được khai báo cao hơn để hưởng thuế suất thấp hơn. Điều này hoàn toàn tự nhiên, vì tổng số tiền chịu thuế tuy cao lên, nhưng thuế suất giảm đi và cuối cùng số tiền nộp thuế giảm đi.

Ở một số các công ty, doanh nghiệp phải nộp thuế lợi tức cho cơ quan thuế nội địa cao hơn thuế nhập khẩu nộp cho hải quan.Vì vậy các chủ hàng có chiều hướng khai cao trị giá hải quan tăng giá thành sản xuất (đơn giả tạo) để giảm lãi và từ đó trốn tránh thuế lợi tức.Trường hợp này đặc biệt phổ biến khi người mua và người bán có quan hệ với nhau.Trường hợp người bán (xuất khẩu) đang cư trú ở một quốc gia có thuế lợi tức thấp hơn thì trị giá hải quan hàng xuất khẩu cao hơn thực tế để lợi nhuận thực tế cao hơn nhưng do thuế suất lợi tức thấp nên số tiền nộp thuế thấp. Ngược lại ở các nước nhập khẩu ,vì trị giá hải quan cao hơn thực tế dẫn đến lợi nhuận thấp nên dù thuế suất thấp lợi tức có cao bao nhiêu thì tổng số tiền nộp thuế vẫn thấp.

Trường hợp người nhập khẩu một lúc nhập nhiều mặt hàng, thì tổng số tiền thực trả ghi trên hoá đơn không có gì thay đổi. Những mặt hàng có thuế suất cao được khai báo trị giá Hải quan thấp hơn thực tế. Vì vậy những mặt hàng có thuế suất thấp hơn sẽ được điều chỉnh trị giá hải cao hơn thực tế. Do vậy chủ hàng phải nộp thuế thấp hơn thực tế.

Mô tả sai hàng hoá trên hoá đơn: Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

  • Mô tả sai hàng hoá trên hoá đơn có thể dẫn đến trị giá hải quan cao hơn hoặc thấp hơn thực tế
  • Ở một số nước áp dụng thuế ưu tiên hoặc miễn thuế cho một số mặt hàng xét theo muc đích sử dụng sau khi nhập khẩu. Vì vậy người ta có thể mô tả hàng hoá sai lệch với thực tế nhưng phù hợp với các điều kiện miễn thuế.
  • Những mặt hàng đang bị nhà nước hạn chế nhập hay cấm nhập nhưng vì lợi nhuận có thể kiếm được nhưng chủ hàng vẫn nhập mặt hàng này nhưng mô tả hàng hoá khác đi để dễ qua các cửa khẩu hải quan.
  • Mô tả sai phẩm cấp chất lượng, nội dung hàng hoá để hưởng thuế suất thấp hơn hoặc hoàn toàn trốn thuế.

Khai báo sai nguồn gốc xuất xứ:

  • Thông thường hạn ngạch xuất nhập khẩu giữa các nước thường có giới hạn về trị giá hoặc mặt hàng cụ thể. Vì vậy để trốn tránh các hạn chế của hạn ngạch, người xuất khẩu (có thể theo yêu cầu của người nhập khẩu) thường cố ý khai báo sai lệch nguồn gốc xuất xứ.
  • Công việc điều tra phát hiện thuế phụ thu, thuế chống bán phá giá thường được áp dụng đối với một số công ty hay một nước. Chủ hàng khai báo sai lệch nguồn gốc xuất xứ để tránh các cuộc điều tra này và tránh nộp hai sắc thuế trên.
  • Ở nhiều nước có chế độ ưu đãi thuế suất cho các chương trình thương mại đặc biệt, ví dụ như: hệ thống ưu đãi thuế quan chung, chương trình thương mại tự do song phương, chế độ tối huệ quốc…Trong những chương trình thương mại đặc biệt này vấn đề mấu chốt để người ta xem xét áp dụng thuế suất là nguồn gốc xuất xứ. Vì thế tuỳ thuộc vào tính chất của các chương trình thương mại ma người ta ghi nguồn gốc xuất xứ là nước nào hoặc tránh ghi nước nào để cuối cùng là thuận lợi cho buôn bán.
  • Có thể vì những lí do rất khác nhau mà nước này thi hành lệnh cấm vận đối với nước kia, trong trường hợp đó để trốn tránh sự trừng phạt thương mại người xuất khẩu thường được người nhập khẩu yêu cầu cấp chứng nhận xuất xứ giả.
  • Phương pháp phổ biến nhất để làm chứng nhận xuất xứ giả là chuyển tải hàng hoá sang nước thứ 3 và là giấy chứng nhận của nước này. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.
  • Hàng hoá của nước này có thể để lẫn lộn hoặc pha trộn với hàng hoá của nước kia để trốn thuế. Thủ đoạn thường là: xếp lẫn hàng hoá trong một container hay pha tạp ngay trong một sản phẩm.

Tóm lại: Hiệp định thực hiện điều 7 GATT2013 đã nhận thức được sự cần thiết phải có một hệ thống định giá công bằng, thống nhất và trung lập đối với việc định giá hàng hoá cho mục đích thuế quan để ngăn ngừa vịêc sử dụng các trị giá hải quan tuỳ tiện hay giả mạo trên cơ sở các tiêu chuẩn đơn giản và công bằng phù hợp với các tập quán thương mại Quốc tế và các thủ tục định giá được áp dụng chung không có sự phân biệt đối xử giữa các nguồn cung cấp.

Theo tinh thần của Hiệp định thực hiện điều 7 GATT-2013 thì khi chưa có đủ căn cứ để xác định giá nhập khẩu hàng không phải là giá giao dịch thực tế trên thị trường Quốc tế để phản bác, Hải quan vẫn phải chấp nhận trị giá hàng hoá do chủ hàng khai báo. Mặt khác các Hiệp định Quốc tế liên quan đến hoạt động hải quan cũng đều yêu cầu phải đơn giản thủ tục, giải phóng hàng nhanh tại cửa khẩu, hạn chế đến mức thấp nhất những chi phí không cần thiết do thủ tục hải quan gây ra tạo thuận lợi cho thương mại, tránh gây ách tắc cho hàng hoá xuất nhập khẩu. Đây là những kẽ hở mà gian lận thương mại triệt để lợi dụng. Đặc biệt là gian lận về trị giá. Vì Hải quan không thể”cân đo, đong đếm”, điều tra, nghiên cứu và xác định chính xác được giá cả của tất cả hàng hoá, những hành vi gian lận thương mại tinh vi ngay tại cửa khẩu lúc nhập hàng do hạn chế về thời gian, thông tin và cả kiến thức trình độ nghiệp vụ chuyên môn…

Chính vì những lí do này mà hội thảo Quốc tế về” các vấn đề phát sinh khi thực hiện Hiệp định trị giá GATT” tổ chức tại BRUSELL-BỈ từ 27-29/9/2014 đã kết luận” không thể thực hiện Hiệp định trị giá GATT mà không có hệ thống kiểm toán hải quan”.

  • Công ước Quốc tế về đơn giản hoá và hài hoà hoá toàn bộ thủ tục hải quan (còn gọi là công ước KYOTO):

Công ước này được làm tại KYOTO-Nhật Bản ngày 18/5/1973 và đã được chấp nhận tại kì họp 41/42 của hội đồng hợp tác hải quan Thế giới( nay là tổ chức Hải quan Thế Giới WCO).

Mục đích của công ước là đơn giản hoá và hài hoà hoá toàn bộ thủ tục hải quan giữa các nước, đưa ra các chuẩn mực về thủ tục hải quan cho từng loại hình xuất nhập khẩu nhằm vừa tạo thuận lợi cho sự phát triển của Thương mại Quốc Tế và các giao lưu Quốc tế khác, vừa chống gian lận thương mại có hiệu quả, thúc đẩy thương mại và các giao lưu Quốc tế vì lợi ích chung của mọi quốc gia thành viên. Công ước Kyoto 1973 đã được sửa đổi vào ngày 26/6/2018 tại Brucxen, Bỉ. Nguyên nhân của sự thay đổi lần này là sự phát triển mạnh mẽ của thương mại Quốc tế theo hướng toàn cầu hoá đòi hỏi hoạt động hải quan ngày càng hoàn thiện và có chuẩn mực cao hơn. Hoàn thiện quản lý hải quan trong lĩnh vực xuất nhập khẩu sẽ góp phần đảm bảo nguồn thu ngân sách quốc gia, chống buôn lậu và gian lận thương mại một cách có hiệu quả hơn…

Cơ cấu của công ước KYOTO 1973, bản sửa đổi 2018:

Thân công ước gồm 5 chương với 20 điều.

Các phụ lục tổng quát: 10 phụ lục tổng quát được cấu tạo thành 10 chương.

Các phụ lục chuyên đề: được trình bày dưới dạng A, B, C…Mỗi phụ lục chuyên đều có các thực hành khuyến nghị kèm theo. Các hướng dẫn này không có hiệu lực bắt buộc đối với các bên tham gia.

  • Phụ lục A nói về hàng hoá nhập vào lãnh thổ hải quan. Phụ lục B về thông quan cho hàng tiêu dùng trong nước.
  • Phụ lục C nói về xuất khẩu hẳn bao gồm các vấn đề: định nghĩa, nguyên tắc, chứng từ, bằng chứng hàng đến địa điểm đến cuối cùng. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.
  • Phụ lục D nói về kho ngoại quan và khu mậu dịch tự do. Phụ lục E nói về quá cảnh.
  • Phụ lục F nói về gia công.
  • Phụ lục G liên quan đến các chế độ tạm nhập tái xuất. Phụ lục H về vi phạm hải quan.
  • Phụ lục J nói về các thủ tục đặc biệt Phụ lục K nói về xuất xứ hàng hoá.

Điều quan trọng nhất khi áp dụng Công ước KYOTO là phải đạt được mục tiêu đơn giản hoá, hài hoà hoá, đạt đến tính trong sáng, dễ hiểu trong thủ tục, tránh sự mập mờ để gian lân thương mại có cơ hội hoạt động.

Các phụ lục đều có các điều khoản qui định về thủ tục hải quan, chế độ giám sát quản lí hàng hoá, qui định về chứng từ thuế…cho từng loại hình trên cơ sở tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong phụ lục H: các vi phạm hải quan cũng đã đề cập đến cách giải quyết các điều kiện theo đó cơ quan Hải quan điều tra và kết luận vi phạm hoặc cố tình vi phạm các Luật pháp Hải quan mà cơ quan Hải quan có trách nhiệm thực thi. Việc hạn chế các vi phạm Hải quan bằng các hình phạt thích hợp như: phạt tiền, tịch thu hàng hoá và phương tiện vận tải vi phạm, miễn phạt hoặc áp đặt một loại phạt nhỏ trong trường hợp vi phạm hải quan được coi là ít nghiêm trọng và không có chủ ý gian lận.

3/2/2025 Công ước KYOTO 2018 đã có hiệu lực. Việt Nam cũng sắp sửa gia nhập Công Ước KYOTO sửa đổi, theo thông tin của Bộ Công Thương thì 82% các qui định pháp luật của Việt Nam phù hợp với các chuẩn mực của Công ước KYOTO sửa đổi này.Vì vậy tham gia kí kết Công Ước KYOTO và các phụ lục của Công ước phải tính đến hiệu quả của công tác đấu tranh chống gian lận thương mại để hoàn chỉnh Luật pháp Quốc gia loại bỏ môi trường hoạt động của gian lận thương mại nhằm vừa đảm bảo cho hiệu quả của thương mại Quốc tế, vừa đảm bảo lợi ích Quốc gia.

  • Công ước Quốc tế về giúp đỡ hành chính lẫn nhau, ngăn ngừa, điều tra và trấn áp các vi phạm Hải quan (còn gọi là Công ước NAIROBI) được kí kết ngày 9/6/1977 tại NAIROBI Cộng hoà KENIA.

Tinh thần và nội dung của Công ước NAIROBI thể hiện rõ ràng rằng: các vi phạm pháp luật Hải quan trong đó có buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan đã làm tổn hại tới những lợi ích kinh tế, xã hội và thuế khoá của các quốc gia cũng như làm tổn hại đến quyền lợi chính đáng của thương mại, và cho rằng đấu tranh chống các vi phạm pháp luật hải quan có thể đem lại những hiệu quả tốt hơn thông qua việc hợp tác giúp đỡ hành chính lẫn nhau nhằm ngăn ngừa điều tra và trấn áp các vi phạm hải quan giữa các quốc gia. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Quan điểm của Công ước là chống gian lận thương mại chống các vi phạm pháp luật hải quan thực chất cũng là để tạo điều kiện và nâng cao hiệu quả của thương mại chân chính.

Lần đầu tiên Công ước cũng đưa ra các khái niệm về buôn lậu và gian lận thương mại và đã đưa ra một số hành vi gian lận thương mại như: cố ý khai sai giá cả hàng hoá, gian lận về xuất xứ hàng hoá, gian lận trong giả mạo bộ chứng từ để xuất nhập khẩu hàng, gian lận trong xuất nhập khẩu hàng giả, thay đổi niêm phong kẹp chì của hải quan.

Công ước cũng đưa ra một số biện pháp nhằm ngăn ngừa gian lận thương mại thông qua việc hợp tác giúp đỡ hành chính lẫn nhau giữa hải quan các nước như: cung cấp thông tin, cung cấp hồ sơ, hoá đơn chứng từ, giá cả, xuất xứ, thuế….liên quan đến lô hàng hoá mà một nước hữu quan yêu cầu.

Tóm lại các Công Ước Quốc tế đã vạch ra xu hướng phát triển tất yếu của thương mại quốc tế là ngày càng có tính toàn cầu hoá, vì vậy để hoà nhập, hội nhập với thị trường thế giới, từng quốc gia phải tích cực từng bước cải tiến thủ tục, hoàn chỉnh luật pháp theo hướng đơn giản hoá hài hoà hoá để tiến tới từng bước thống nhất hoá thủ tục hải quan phục vụ cho thương mại quốc tế hoạt động hiệu quả, bằng cách tham gia kí kết các Công ước Quốc tế liên quan.

Mặt khác, các Công ước Quốc tế cũng nhấn mạnh rằng, muốn tham gia các Công ước Quốc tế có hiệu quả, các quốc gia phải tích cực đấu tranh chống gian lận thương mại, đồng thời cũng nêu lên những biện pháp chống gian lận thương mại cụ thể như:

Không thể tham gia kí kết thực hiện hiệp định trị giá GATT mà lại không có hệ thống kiểm toán hải quan.

Tham gia kí kết Công ước KYOTO phải gắn liền với hoàn chỉnh luật pháp quốc gia. Phải qui định cụ thể về quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của người xuất nhập khẩu trong việc tuân thủ luật pháp, chấp hành các qui định của các cơ quan quản lí nhà nước, có các khung hình phạt cụ thể rõ ràng phù hợp với từng vi phạm.

Muốn chống gian lận thương mại có hiệu có hiệu quả, hải quan các nước phải hợp tác chặt chẽ với nhau, giúp đỡ lẫn nhau trong việc trao đổi thông tin, cung cấp dữ liệu và hồ sơ, chứng từ, hàng hoá gian lận thương mại, cùng thống nhất phối hợp hành động và biện pháp xử lý về gian lận thương mại, tổ chức trao đổi kinh nghiệm giữa các nước….Để làm được điều trên, các nước nên tham gia kí kết Công ước NAIROBI. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

1.2. Các qui định của Việt Nam về hoạt động đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại

Không chỉ các Hiệp định, Công ước Quốc tế nêu rõ tầm quan trọng của hoạt động đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại, mà điều này còn được thể hiện rất rõ trong Luật pháp Việt Nam.

  • Các đạo luật liên quan đến hoạt động đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại:

Luật hình sự 2018 có những điều khoản qui định rõ về tội phạm và chế tài của hành vi buôn lậu và gian lận thương mại. Điều 153 qui định về tội buôn lậu, Điều 154 qui định về tội vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới, điều 155 qui định về tội sản xuất, tàng trữ vận chuyển buôn bán hàng cấm, Điều 161 qui định về tội trốn thuế. Những qui định này giúp Hải quan phát hiện những hành vi buôn lậu và gian lận thương mại mà tính chất mức độ vi phạm nghiêm trọng có thể áp dụng biện pháp xử lí bằng hình sự( biện pháp nghiêm khắc nhất), từ đó đấu tranh phòng ngừa ngày càng cao hơn.

Luật Tố tụng hình sự năm 2022: qui định về trình tự thủ tục tiến hành khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Trong luật này đã qui định thẩm quyền khởi tố và điều tra của cơ quan Hải quan tại điều 104 và Điều 111. Qui định này trang bị cho Hải quan quyền tố tụng cụ thể, là vũ khí sắc bén để nâng cao hiệu quả đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu qui định việc vi phạm như gian lận thuế, trốn thuế mà chưa phải là tội phạm thì bị xử lí hành chính với mức phạt từ 1 đến 5 lần số thuế ẩn lậu. Đây là công cụ hành chính giúp cho lực lượng chống buôn lậu và gian lận thương mại đấu tranh có hiệu quả. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Luật Hải quan 2020 được sửa đổi bổ sung năm 2019, Điều 11 đã qui định rõ nhiệm vụ của Hải quan” Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện việc kiểm tra, giám sát hàng hoá, phương tiện vận tải phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới, tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hoá xuất khẩu nhập khẩu. Toàn bộ chương IV với 6 điều qui định trách nhiệm đấu tranh phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới, đồng thời cũng qui định về trang bị phương tiện kĩ thuật, vũ khí công cụ hỗ trợ cho hải quan để thực hiện tốt nhiệm nhiệm vụ này.

  • Các văn bản dưới luật

Pháp lệnh Hải quan: khi chưa có Luật Hải quan, Pháp lệnh Hải quan cũng đã thừa nhận nhiệm vụ Của Hải quan như sau: Hải quan Việt Nam thực hiện kiểm tra giám sát hàng hoá, phương tiện vận tải, phòng chống buôn lậu vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới.

Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính năm 2014 và năm 2021 đều qui định rõ thẩm quyền của hải quan các cấp trong việc xử phạt, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả biện pháp ngăn chặn vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm pháp luật về hải quan trong đó có các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại. Theo qui định của pháp lệnh này hải quan có quyền phạt tiền, tịch thu hàng hoá, tang vật, phương tiện vi phạm, được phép khám người khám phương tiện vận tải, tạm giữ người, hàng hoá, phương tiện vận tải. Những biện pháp này vừa là chế tài vừa là biện pháp hành chính có tác dụng răn đe ngăn chặn các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại.

Các Nghị định qui định việc xử phạt hành chính trong đó có các hành vi có liên quan đến buôn lậu và gian lận thương mại gồm:

Nghị định 16/CP ngày 20/3/2015, Nghị định 54/CP ngày 21/7/2017, Nghị định 58/2019/NĐ-CP ngày 24/10/2019 nay được thay thế bằng Nghị định 138/2023/NĐ-CP ngày 17/6/2023 qui định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan.

Nghị định 22/CP ngày 17/4/2015 nay được thay thế bằng Nghị định 100/2023 qui định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế.

Nghị định 01/CP ngày 3/1/2015 Nghị định 01/2021/NĐ ngày 3/1/2021 nay được thay thế bổ sung bằng Nghị định 175/2023/NĐ-CP qui định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại.

Ngày 28/10/2014 Thủ Tướng Chính Phủ ban hành chỉ thị 701/TTg về đấu tranh chống buôn lậu trên biển. Chi thị này nêu rõ các Bộ, ngành và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố có trách nhiệm quán triệt sâu sắc trong công tác lãnh đạo và tuyên truyền trong cán bộ nhân dân sự nguy hại của buôn lậu, áp dụng các biện pháp kiên quyết triệt để đấu tranh chống buôn lậu, đặc biệt chống buôn lậu trên biển. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Ngày 11/10/2016 Thủ Tướng Chính Phủ ban hành Chỉ thị 853/TTg về đấu tranh chống buôn lậu trong tình hình mới. Trong nội dung chỉ thị này xác định chống buôn lậu là nhiệm vụ thường xuyên và lâu dài cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành từ Trung Ương đến địa phương. Hải quan là lực lượng chủ trì, phối hợp với các ngành khác trong đấu tranh chống buôn lậu. Để thực hiện chỉ thị này từ Trung ương đến địa phương đã thành lập ban chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại gồm các ngành Hải quan, Công an, Bộ đội biên phòng, Thuế, Quản lí thị trường. Chỉ thị này đã thể hiện quyết tâm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại của Chính Phủ, là cơ sơ pháp lí để Tổng cục Hải quan tập trung sức mạnh thực hiện nhiệm vụ đạt hiệu quả cao.

Để thực hiện chỉ thị của Thủ tướng chính phủ, ngày 21/10/2016 Bộ Thương mại, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan đã ban hành thông tư liên tịch số 07/TTLT/BTM-BNV-BTC-TCHQ về tổ chức phối hợp lực lượng chống buôn lậu.

Ngày 27/8/2020 Thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định số 12/2020/QĐ-TTg về việc thành lập ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại. Theo quyết định này ở Trung ương thành lập Ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại Trung ương, ở các tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương thành lập Ban chỉ đạo ở địa phương gọi tắt là Ban chỉ đạo 127 gồm các ngành Công an, Hải quan, Bộ đội biên phòng, Thuế, Quản lý thị trường…đặt dưới sự chỉ đạo của Uỷ Ban Nhân Dân tỉnh, thành phố.

Quyết định số 65/2023/QĐ-TTg ngày 19/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ qui định về địa bàn kiểm soát hải quan trong đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại. Nội dung Quyết định này đã qui định rõ địa bàn hoạt động của hải quan là lãnh hải quốc gia, khu vực cảng biển quốc tế, cảng sông quốc tế, càng hàng không dân dụng quốc tế, khu vực cửa khẩu biên giới đường bộ. Đồng thời qui định rõ trong địa bàn hoạt động hải quan, trách nhiệm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại thuộc về hải quan, các lực lượng khác có trách nhiệm phối hợp hỗ trợ.

2. Kết quả chống buôn lậu và gian lận thương mại của Hải quan Việt Nam trong thời gian qua Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Trong thời gian qua, cùng với sự phát triển không ngừng của hoạt động xuất nhập khẩu, nạn buôn lậu và gian lận thương mại cũng diễn ra ngày càng phức tạp và với nhiều thủ đoạn tinh vi hơn, gây tổn hại không nhỏ cho nền kinh tế và làm thất thoát nguồn thu lớn của Nhà Nước.

Qua bảng số liệu ta thấy so với năm 2021, năm 2022 ở hầu hết các lĩnh vực vi phạm đều có chiều hướng gia tăng. Số vụ buôn lậu năm 2022 có chiều hướng tăng mạnh, tăng 78% so với năm 2021 sau đó lại có xu hướng giảm dần vào các năm 2023 và 2024. Đối với hành vi phạm, hành vi gian lận thương mại giảm nhiều nhất, điều này cho thấy phần nào nỗ lực của các ban ngành chức năng trong việc phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại. Tuy nhiên số vụ vi phạm thủ tục hải quan lại tăng liên tục qua các năm. Năm 2022 là năm có số vụ vi phạm thủ tục hải quan tăng mạnh nhất với mức tăng 183%. Trong đó, số vụ buôn bán ma tuý không có nhiều biến động, số vụ chất nổ tăng mạnh vào năm 2025.

Năm 2022: Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại gia tăng đáng kể thể hiện qua số vụ bị bắt giữ. Cụ thể là, trong năm 2022 cơ quan Hải quan đã bắt giữ 7835 vụ buôn lậu, 2130 vụ gian lận thương mại, 3007 vụ vi phạm thủ tục hải quan, 44 vụ ma tuý, 4 vụ chất nổ. Số tiền thu được là 921,3 tỷ, nộp ngân sách 69,345 tỷ đồng

Nguyên nhân của sự gia tăng nạn buôn lậu và gian lận thương mại là do trong khảng thời gian này hàng loạt các chính sách khuyến khích xuất khẩu và đầu tư được đưa ra theo lộ trình hội nhập AFTA. Cùng với đó, những biến động mạnh của thị trường xăng dầu, ôtô xe máy cũng như sự yếu kém trong công tác quản lý nhà nước, sự thông thoáng hơn trong thủ tục hải quan, đã bị buôn lậu lợi dụng. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Năm 2023: Nhờ những nỗ lực của lực lượng kiểm soát toàn ngành và cùng với việc tăng cường công tác phòng ngừa đấu tranh chông buôn lậu của các Chi cục, Cục hải quan tỉnh, thành phố. Sự phối hợp tốt giữa hải quan với lực lượng chức năng nên tình hình trên tất cả các tuyến, địa bàn phần lớn đựơc kiểm soát. So với năm 2022, số vụ vi phạm bị phát hiện, bắt giữ giảm 12,8%, trị giá hàng vi phạm giảm 55%. Trong đó truy thu thuế nộp ngân sách Nhà nước 59,145 tỷ đồng và xử lý hình sự 50 vụ.

Kết quả phát hiện bắt giữ các vụ vi phạm giảm do nguyên nhân: phương thức thủ đoạn của các đối tượng buôn lậu thay đổi, tinh vi hơn. Trong đó chúng triệt để lợi dụng các kẽ hở trong chính sách để gian lận trốn thuế (số vụ GLTM tăng 53%, vi phạm thủ tục tăng 7%), nhiều tuyến đường vận chuyển hàng lậu qua biên giới đã hình thành ngoài khu vực địa bàn kiểm soát hải quan. Việc qui định phạm vi địa bàn hoạt động hải quan tại điều 6, điều 64 của Luật Hải quan và Nghị định 107/2021/NĐ-CP đã gây khó khăn cho việc áp dụng các biện pháp trinh sát, tố chức đấu tranh chuyên án, tuần tra kiểm soát …tại các khu vực nằm ngoài địa bàn kiểm soát Hải quan, nên đã hạn chế hiệu quả công tác chống buôn lậu.

Năm 2024: Tình hình buôn lậu và gian lận thương mại có chiều hướng gia tăng. Chi cục Hải quan các tỉnh thành phố cùng với Cục chống buôn lậu đã xác lập nhiều chuyên án nổi cộm, có tính chất phức tạp, lợi dụng những bất cập trong chính sách của Nhà nước để trốn thuế. Ví dụ như chuyên án TD804, cơ quan Hải quan đã làm rõ hành vi vi phạm pháp luật trong việc nhập khẩu thuốc tân dược của công ty YBECO, đã khởi tố hình sự và chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra, chuyên án LP305 làm rõ hành vi gian lận thương mại trong thương vụ nhập khẩu hàng trăm xe ôtô du lịch, vụ công ty TNHH dệt kim Phú Mỹ Hưng khai báo sai định mức hàng nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu( trị giá hàng vi phạm là 53060 USD), phát hiện hơn 30 doanh nghiệp xuất nhập khẩu gỗ không có giấy phép CITIES, với số lượng là 5000m3, trị giá trên 100 tỷ đồng. Tổng kết lại trong năm 2024, toàn ngành Hải quan đã bắt giữ tổng số 13074 vụ trong đó 3945 vụ buôn lậu gian lận thương mại là 720 vụ, vi phạm thủ tục hải quan là 8372 vụ, buôn bán ma tuý là 36 vụ, buôn bán chất nổ là 1 vụ.

Năm 2025: So với năm 2024 số vụ vi phạm bị phát hiện, bắt giữ giảm 7,2% nhưng trị giá hàng vi phạm lại tăng một cách đột biến. Nguyên nhân, Cục hải quan Bà Rịa-Vũng Tàu phát hiện một số vụ vi phạm thủ tục hải quan, hàng vi phạm là các thiết bị vật tư dầu khí và thiết bị hàng hải có giá trị rất lớn: công ty thăm dò và khai thác dầu khí được uỷ thác bởi công ty liên doanh điều hành Hoàn Vũ làm thủ tục nhập đầu tư tạm nhập lô hàng “giàn khoan ADWOOD BEACON” trị giá lô hàng là 120190000 USD tương đương 1900 tỷ đồng. Các vụ vi phạm thủ tục hải quan cũng giảm 7,7% trong bối cảnh lưu lượng hàng hoá xuất nhập khẩu tăng hơn so với năm 2024 và thay đổi qui trình thủ tục hải quan cho thấy hiệu quả của công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật và tính công khai, minh bạch trong qui trình thủ tục hải quan mới cũng đã giúp doanh nghiệp chấp hành pháp luật tốt hơn. Riêng đối với tình hình buôn bán, vận chuyển trái phép các chất ma tuý vũ khí và chất nổ qua biên giới có chiều hướng gia tăng. So với năm 2024, số vụ ma tuý bị phát hiện, bắt giữ tăng 25%, chủ yếu tập trung tại tuyến đường bộ khu vực Tây Bắc và vùng phụ cận, tập trung tại địa bàn Điện Biên, Sơn La.Vũ khí chất nổ tăng 14 vụ (chủ yếu là pháo nổ).

Năm 2026: Việc thực hiện Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật hải quan đã áp dụng phương pháp quản lý hải quan mới dựa trên nền tảng áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro. Trong quá trình áp dụng đã xuất hiện những bất cập, kẽ hở để các đối tượng buôn lậu lợi dụng trốn thuế. Trước tình hình này, Tổng Cục đã chỉ đạo lực lượng kiểm soát tập trung nắm tình hình, xác định trọng điểm, xác lập nhiều chuyên án, kịp thời phát hiện đấu tranh như: Cục Điều tra chống buôn lậu đã thực hiện chuyên án HM06 (13 container hàng vi tính cũ nhập khẩu) trị giá hàng vi phạm khoảng 2,5 tỷ đồng, phối hợp với Cục Hải quan TP.Hồ Chí Minh khám 05 cont hàng cấm nhập của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ giao nhận Q.Đ, phát hiện hàng hoá là tủ lạnh, máy giặt, xe máy đã qua sử dụng thuộc danh mục hàng Nhà nước cấm nhập khẩu, trị giá hàng vi phạm khoảng 2 tỷ đồng.

Tình trạng buôn bán, vận chuyển trái phép than, quặng, gỗ qua biên giới diễn ra rất phức tạp, Cục Điều tra chống buôn lậu đã phối hợp với Hải quan Đà Nẵng, C15 kiểm tra lô hàng xuất khẩu của Công ty TNHH Vạn An phát hiện hành vi xuất khẩu không khai báo 22 tấn gỗ huê là mặt hàng cấm xuất khẩu, trị giá ước tính 3 tỷ đồng; phối hợp với Hải quan địa phương và các đơn vị chức năng phát hiện một số vụ vận chuyển gỗ không rõ nguồn gốc hợp pháp.

Đáng chú ý tại vùng biển Đông Bắc vẫn xuất hiện hiện tượng vận chuyển xuất lậu trái phép than, quặng không rõ nguồn gốc. Cục Điều tra chống buôn lậu đã phát hiện và xử lý 9 vụ, trị giá hơn 2 tỷ đồng.

  • Kết quả phát hiện, bắt giữ, xử lý các vụ vi phạm, tính từ ngày 01/01/2026 đến ngày 31/05/2026 Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

Số vụ buôn lậu tiếp tục giảm 37,4% và giá trị giảm 56,2% so với cùng kỳ năm trước, trong khi đó gian lận thương mại tăng 79,3% …cho thấy các đối tượng đã thay đổi phương thức thủ đoạn vi phạm theo hướng tập trung vào những sơ hở trong quy trình thủ tục hải quan và cơ chế chính sách để gian lận, trốn thuế.

Năm 2026 là năm quan trọng của nền kinh tế Việt nam với việc Việt Nam chính thức là thành viên WTO vào ngày 11/1/2026. Điều này sẽ mở ra các cơ hội to lớn đồng thời cũng đem lại những thách thức không nhỏ đối với nước ta. Theo lộ trình thực hiện các cam kết quốc tế, sẽ giảm dần thuế suất của một số dòng thuế và các hàng rào phi thuế quan, là động lực phát triển của nền kinh tế. Theo đó là sự gia tăng của kim ngạch hàng hoá xuất nhập khẩu và lưu lượng hành khách xuất nhập cảnh. Trong bối cảnh đó, hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới và các loại tội phạm khác sẽ có những diễn biến hết sức phức tạp và thủ đoạn hoạt động tinh vi, đối tượng buôn lậu sẽ tiếp tục lợi dụng những bất cập trong cơ chế chính sách, những kẽ hở của chính sách, đặc biệt là chính sách ưu đãi đối với khu kinh tế cửa khẩu, đầu tư, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập, tái xuất,…để buôn lậu. Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK.

XEM THÊM NỘI DUNG TIẾP THEO TẠI ĐÂY:

===>> Khóa luận: Giải pháp buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

1 Bình luận
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
trackback

[…] ===>> Khóa luận: Thực trạng buôn lậu và gian lận trong kinh doanh XNK […]

Contact Me on Zalo
0877682993
1
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x